AQ-10: Otizm Spektrum Ölçeği – Kısa Form

Ne ölçer?

AQ-10, yetişkinlerde otizm spektrumuyla ilişkili özellikleri taramak için kullanılan on maddelik bir öz bildirim ölçeğidir. 50 maddelik Otizm Spektrum Anketi'nin (AQ) kısa formudur ve uzun formun beş alanından ikişer madde içerir: ayrıntılara dikkat, dikkatin bir işten diğerine kaydırılması, iletişim, hayal gücü ve sosyal beceriler.

AQ-10 bir şiddet ölçeği değildir. Amacı, uzman bir tanısal değerlendirmeye yönlendirmenin düşünülmesi gereken yetişkinleri belirlemektir; bu yüzden bir yönlendirme işareti olarak okunmalıdır.

Kim geliştirdi?

Ölçeğin dayandığı 50 maddelik Otizm Spektrum Anketi, Simon Baron-Cohen ve arkadaşları tarafından Cambridge Üniversitesi Autism Research Centre'da geliştirildi ve 2001 yılında Journal of Autism and Developmental Disorders'da yayımlandı.

AQ-10, Carrie Allison, Bonnie Auyeung ve Simon Baron-Cohen'in 2012'de Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry'de yayımladığı çalışmada, birinci basamak ve genel sağlık çalışanlarının yönlendirme kararlarına yardımcı olacak kısa bir uyarı aracı olarak tanımlandı. Birleşik Krallık'ta NICE'ın yetişkin otizmi kılavuzu, öğrenme güçlüğü olmayan ya da hafif öğrenme güçlüğü olan yetişkinlerde AQ-10'un kullanılmasını göz önünde bulundurmayı önermektedir.

Türkçe uyarlaması

Autism Research Centre'ın yayımladığı AQ-10 yetişkin formunun Türkçe sürümünde çeviri ve geçerlik çalışması Sabri Hergüner, Arzu Hergüner ve Sümeyra Fırat'a (2025) atfedilmektedir. Bu çalışmanın yayımlandığı dergi ve örneklem bilgisi formda yer almamaktadır.

50 maddelik uzun formun Türkçe çalışmaları ayrıca mevcuttur; ancak bunlar AQ-10'un kısa formuna doğrudan aktarılamaz. AQ-10'da kullanılan 6 puan eşiği orijinal çalışmadan alınmıştır.

Kimlere uygulanır?

AQ-10 yetişkinler için tasarlanmıştır ve özellikle öğrenme güçlüğü olmayan ya da hafif öğrenme güçlüğü olan kişilerde kullanılır. Sosyal ilişkilerde uzun süredir zorlanan, kendini 'farklı' hisseden ya da tekrarlayan kaygı ve depresyon dönemleri altında fark edilmemiş nöro-gelişimsel özellikler bulunabilecek danışanlarda ilk görüşmede bir ön bilgi sağlar.

Orta ya da ağır öğrenme güçlüğü olan yetişkinlerde öz bildirim yerine gözleme ve bilgi veren kişilere dayanan değerlendirme daha uygundur. Autism Research Centre, 4–11 yaş çocuklar ve 12–15 yaş ergenler için ebeveynin doldurduğu ayrı AQ-10 sürümleri de yayımlamaktadır.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

AQ-10 bir öz bildirim ölçeğidir: danışan her ifadeye ne ölçüde katıldığını dört seçenekten biriyle belirtir; seçenekler kesinlikle katılmaktan kesinlikle katılmamaya uzanır. Sorular belirli bir zaman aralığına değil, kişinin genel olarak nasıl olduğuna yöneliktir. Doldurulması yaklaşık üç dakika sürer.

Danışandan, belirli bir dönemdeki ruh halini değil, uzun süredir kendisi için geçerli olan özellikleri düşünerek yanıtlamasını istemek yararlıdır. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde en fazla 1 puan alır. Bazı maddelerde katılma yönündeki iki seçenekten biri, bazılarında ise katılmama yönündeki iki seçenekten biri 1 puan getirir; yani yanıtın yönü maddeye göre değişir ve 'kesinlikle' ile 'biraz' arasında puan farkı yoktur. On maddenin puanları toplanır.

Toplam puan 0 ile 10 arasında değişir ve alt ölçek puanı hesaplanmaz. psisula'da toplam, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve eşik değerlendirmesiyle birlikte danışan dosyasına eklenir.

AQ-10 puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–1). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

Toplam puan iki gruba ayrılır: 0–5 eşiğin altında, 6 ve üzeri eşiğin üzerinde. 6 puan, Allison ve arkadaşlarının önerdiği ve NICE'ın uzman değerlendirmesine yönlendirme için kullandığı eşiktir; psisula bu eşiği aşan sonuçları işaretler.

AQ-10 tanı koydurmaz. Eşiğin üzerindeki puan, gelişim öyküsünü ve mümkünse yakınlardan alınan bilgiyi içeren kapsamlı bir tanısal değerlendirmenin düşünülmesi gerektiğini gösterir. Sosyal kaygı, depresyon, DEHB ya da travma sonrası sosyal geri çekilme de puanı yükseltebilir; eşiğin altındaki puan ise klinik kuşku sürüyorsa değerlendirmeyi engellememelidir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• AQ-10 eşiğin üzerinde — ileri değerlendirme düşünülebilir

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

AQ-10 görece kalıcı özellikleri taradığı için tekrarlanan bir izlem aracı değildir. Genellikle ilk değerlendirmede ya da otizm spektrumu sorusu gündeme geldiğinde bir kez uygulanır.

Tedavi sürecinde puanın değişmesi beklenmez; değişim görülürse bu çoğunlukla eşlik eden kaygı ya da depresyonun yanıtları etkilemesiyle ilgilidir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

AQ-10 ile birlikte en sık düşünülen ayırıcı tanılar sosyal kaygı ve DEHB'dir. Sosyal durumlardaki kaçınmanın korku ve değerlendirilme kaygısından mı kaynaklandığını görmek için LSAS ya da SPIN, dikkat ve düzenleme güçlüklerini değerlendirmek için ASRS birlikte kullanılabilir. Otizm spektrumu ve DEHB sık birlikte görüldüğünden iki taramanın da olumlu çıkması şaşırtıcı değildir.

Çocuk ve ergenlerde genel davranışsal ve duygusal güçlükleri taramak için ebeveyn formu da olan SDQ daha uygundur.

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu paylaşırken otizm spektrumunu bir eksiklik dili yerine bir farklılık dili ile ele almak, danışanın kendini anlaşılmış hissetmesini kolaylaştırır: "Yanıtların, ayrıntılara dikkat ve sosyal durumlarla ilgili bazı özelliklerin senin için uzun süredir belirgin olduğunu gösteriyor" gibi.

Eşiğin üzerindeki puanın bir tanı olmadığını, yalnızca daha kapsamlı bir değerlendirmenin yararlı olabileceğini açıkça söyleyin. Bazı danışanlar için olası bir tanı rahatlama, bazıları için kaygı uyandırır; danışanın bu olasılık hakkında ne düşündüğünü sormak ve yönlendirme kararını birlikte vermek önemlidir.

Telif ve kullanım koşulları

AQ-10'un hakları Cambridge Üniversitesi Autism Research Centre'a aittir. Merkez, ölçeği araştırma ve eğitim dahil kâr amacı gütmeyen kullanım için ücretsiz sunmaktadır; ticari kullanım koşulları Mapi Research Trust aracılığıyla belirlenir. Resmi form ve Türkçe sürümü merkezin web sitesinden edinilebilir.

psisula'da AQ-10 nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Allison C, Auyeung B, Baron-Cohen S. Toward brief "red flags" for autism screening: the short Autism Spectrum Quotient and the short Quantitative Checklist in 1,000 cases and 3,000 controls. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry. 2012;51(2):202–212.
2. Baron-Cohen S, Wheelwright S, Skinner R, Martin J, Clubley E. The Autism-Spectrum Quotient (AQ): evidence from Asperger syndrome/high-functioning autism, males and females, scientists and mathematicians. Journal of Autism and Developmental Disorders. 2001;31(1).
3. National Institute for Health and Care Excellence. Autism spectrum disorder in adults: diagnosis and management (CG142).
4. Autism Research Centre. Autism Spectrum Quotient – 10 items (AQ-10) Adult.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler