Ölçek takibi ne demek?
Ölçüme dayalı terapide ölçekler yalnızca tanı koymak amacıyla bir kez uygulanmaz. Belirli aralıklarla tekrarlanır; skorların zaman içindeki seyri, tedavinin işe yarayıp yaramadığına dair fikir verir. Araştırmalar, düzenli ölçüm yapan terapistlerin durumu kötüleşen danışanları daha erken fark ettiğini tutarlı biçimde gösteriyor. Konunun klinik boyutunu ölçüme dayalı terapi yazımızda ele aldık.
Bunu kâğıt üzerinde yapmak ilk bakışta zor görünmez, asıl mesele devamlılığını sağlamaktır. Her uygulamada puanları toplamak, kaydetmek ve önceki sonuçlarla karşılaştırmak gerekir. Birkaç hafta sonra bu iş seansın önüne geçmeye başlar ve çoğu zaman yarım kalır. Bir ölçek takip programını değerlendirirken şu soruların yanıtlarına bakabilirsiniz:
- Ölçekler Türkçe mi, puanlama otomatik mi?
- Danışan ölçeği seans dışında doldurabiliyor mu?
- Skorlar zaman içinde tek bir eğri üzerinde, klinik eşiklerle birlikte görülebiliyor mu?
- Değişimin gerçek olup olmadığını, yoksa ölçüm hatasından mı kaynaklandığını anlayabiliyor musunuz?
- Kritik bir madde işaretlendiğinde bu durum dikkatinizi çekiyor mu?
- Kötüleşen danışanlar ayrı bir listede öne çıkarılıyor mu?
Türkçe ölçek kütüphanesi
psisula’da PHQ-9, GAD-7, BDI-II, PCL-5, DASS-21, CORE-10, OCI-R, EPDS ve C-SSRS dahil toplam 75 hazır ölçek bulunur. Maddeler ve yönergeler Türkçedir. Her ölçeğin neyi ölçtüğünü, nasıl puanlandığını ve Türkçe uyarlamasına ilişkin bilgileri ölçek kütüphanesindeki ilgili sayfada bulabilirsiniz.
Aradığınız ölçek kütüphanede yoksa kendi ölçeğinizi de oluşturabilirsiniz. Maddeleri, yanıt seçeneklerini, ters puanlanan maddeleri ve yorum aralıklarını kendiniz tanımlarsınız.
Ölçeği uygulamak
- Seans sırasında: Seans Esnasında Uygula seçeneğiyle yanıtları kendiniz girersiniz. Not yazarken de not editörünün içinden ölçeği açabilirsiniz.
- Portaldan: Atadığınız ölçek, danışanın portalındaki Formlarım bölümünde görünür. Danışan, telefonuna gelen bağlantı üzerinden portala girer; uygulama indirmesi veya şifre belirlemesi gerekmez.
- Bağlantıyla: Süresi dolan, tek kullanımlık bir bağlantı oluşturup kendi WhatsApp, SMS veya e-postanız üzerinden danışana gönderirsiniz.
Yeni danışanlar için başlangıç ölçekleri, ilk görüşme öncesinde doldurulan formlarla birlikte gönderilir. Böylece gelişim eğrisinin ilk noktası, ilk seanstan önce hazır olur.
Puanlama ve şiddet bandı
Form gönderildiği anda skor hesaplanır. Ters puanlanan maddeler ve geçerli yanıt aralığı kontrol edilir, sonuç da şiddet bandıyla birlikte gösterilir. Örneğin PHQ-9’da 10 ve üzerindeki puanlar klinik eşiğin üzerinde olarak işaretlenir. Puanları elle toplamanız, cetvelden karşılıklarına bakmanız veya Excel’e aktarmanız gerekmez.
Gelişim eğrisi
Her danışanın dosyasındaki Değerlendirmeler sekmesinde, uyguladığınız her ölçek için bir ilerleme eğrisi bulunur. Grafikte:
- Arka planda şiddet düzeyleri renkli bantlarla gösterilir.
- Klinik eşik kesikli bir çizgiyle belirtilir.
- Seans notlarınız, eğri üzerinde işaretlenir.
Böylece skorun düştüğü haftada neler konuştuğunuzu görmek için grafikten ilgili seans notuna geçebilirsiniz. Ölçek ve Formlar sayfasında ise birden fazla ölçeği, örneğin PHQ-9 ile GAD-7’yi, aynı grafikte üst üste görüntüleyebilirsiniz. Ölçeğin gidişatı İyileşiyor, Kötüleşiyor, Sabit veya Belirsiz olarak etiketlenir. WHO-5 gibi yüksek puanın daha iyi duruma işaret ettiği ölçeklerde de değişimin yönü buna göre değerlendirilir.
Değişim gerçek mi?
İki ölçüm arasındaki puan farkı her zaman gerçek bir değişim anlamına gelmez. Her ölçeğin kendi ölçüm hata payı vardır. psisula, ilk ve son skor arasındaki fark için Güvenilir Değişim İndeksi (RCI) hesaplar. Belirlenen eşik aşıldığında Güvenilir değişim eşiği aşıldı ifadesi görünür. Danışanın puanı ölçeğin en düşük şiddet bandına indiğinde ise Remisyon ölçütleri karşılandı mesajı gösterilir.
RCI hesaplamasında PHQ-9, GAD-7, PCL-5 ve AUDIT için yayımlanmış güvenilirlik değerlerini kullanıyoruz. Diğer ölçeklerde yaklaşık bir eşikten yararlanılıyor. Bu nedenle bu ölçeklerdeki RCI sonucunu klinik değerlendirmenizin yerine geçen bir sonuç olarak değil, size yol gösterebilecek bir işaret olarak ele alın.
Kritik madde uyarısı
Bazı ölçek maddeleri, toplam puandan bağımsız olarak ayrıca dikkat gerektirir. PHQ-9’un 9. maddesi, CORE-10’un 6. maddesi, EPDS’nin 10. maddesi ve C-SSRS yanıtları olumlu olduğunda danışan dosyasının üst kısmında kırmızı bir güvenlik uyarısı görünür. Ölçeği seans sırasında uyguluyorsanız uyarı, ilgili yanıtı girdiğiniz anda belirir.
Bu uyarı, önceden tanımlanmış bir kurala dayanır; bir risk puanı değildir. Klinik değerlendirmeyi siz yaparsınız. Uyarı ekranda gösterilir, ayrıca SMS veya anlık bildirim gönderilmez.
Takip gereken danışanlar
Ana panodaki Takip Gereken Danışanlar listesi, skorları kötüleşen veya klinik eşiğin üzerinde kalan danışanları bir arada gösterir. Böylece haftalık programınıza bakarken gözden kaçabilecek danışanları ayrıca görebilirsiniz.
Klinik olarak çalışıyorsanız Ortalama Puan Değişimi kartı da her ölçek için danışanların ilk ve son skorları arasındaki ortalama farkı gösterir. Böylece kliniğinizin ne kadar işe yaradığını tahminle değil, kendi verinizle konuşabilirsiniz.
Yapay zekâ yorumu
Bir ölçek tamamlandığında yapay zekâ, skoru ve şiddet bandını sade bir dille özetleyen bir yorum taslağı hazırlar. Taslak, danışan dosyasındaki Son puanlar bölümünde görünür. Yalnızca siz görebilirsiniz; danışana gönderilmez. Danışanın portal üzerinden doldurduğu ölçeklerde taslağı tek tıkla başlatabilirsiniz. Yapay zekânın neler yapabildiğini ve neleri yapmadığını Yapay Zekâ sayfasında anlattık.
Tekrar uygulama
Ölçeği gönderirken ne kadar süre sonra tekrar uygulanacağını gün olarak belirlersiniz. Örneğin 14 gün seçebilirsiniz. Tekrar zamanı gelen ölçekler, her gün size gönderilen tek bir e-postada toplanır ve ilgili danışanın dosyasında Tekrar zamanı geldi ifadesi görünür. Ölçeği ne zaman yeniden göndereceğinize siz karar verirsiniz.
Ne yapmaz?
- Tanı koymaz, risk puanı üretmez. Eşikler ve uyarılar, ölçeğin kendi kurallarına dayanır. Sonuçları klinik açıdan değerlendirmek size kalır.
- Ölçeği danışana kendiliğinden yeniden göndermez ve doldurulmamış ölçekler için danışana hatırlatma göndermez.
- Seans sayısına göre tekrar planlamaz; tekrar aralığını gün cinsinden belirlersiniz.
- Skorları CSV olarak dışa aktarmaz.