EPDS: Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği

Ne ölçer?

EPDS, gebelikte ve doğum sonrası dönemde depresif belirtileri taramak için geliştirilmiş 10 maddelik bir ölçektir. Maddeler çökkün duygudurumu, keyif alamamayı, kendini suçlamayı, kaygı ve korku belirtilerini, sorunlarla baş etmekte zorlanmayı, mutsuzluğa bağlı uyku güçlüğünü, üzüntü ve ağlamayı ve kendine zarar verme düşüncelerini kapsar.

Ölçek bilinçli olarak yorgunluk, iştah ve uyku düzeni gibi bedensel belirtilere ağırlık vermez; çünkü bu belirtiler gebelikte ve bebek bakımında depresyon olmadan da sık görülür. Üç madde kaygı belirtilerini sorduğu için bazı çalışmalarda bu maddeler ayrı bir kaygı göstergesi olarak da incelenmiştir.

Kim geliştirdi?

EPDS, John L. Cox, Jenifer M. Holden ve Ruth Sagovsky tarafından İskoçya'da, doğum sonrası depresyonu birinci basamakta ve toplum sağlığı hizmetlerinde tanımak amacıyla geliştirildi. Ölçeğin geliştirme ve geçerlik çalışması 1987'de British Journal of Psychiatry'de yayımlandı.

Ölçek doğum sonrası dönem için geliştirilmiş olsa da sonraki çalışmalarda gebelikte de kullanılmış ve bugün perinatal ruh sağlığı taramasında dünyada en yaygın kullanılan araçlardan biri haline gelmiştir.

Türkçe uyarlaması

EPDS'nin Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışması Engindeniz, Küey ve Kültür tarafından yapılmış ve 1996'da Psikiyatri Derneği'nin Bahar Sempozyumları kitabında yayımlanmıştır. Aydın, İnandı, Yiğit ve Hodoğlugil ise doğumdan sonraki ilk yıl içindeki kadınlarda Türkçe formun geçerliğini incelemiş ve 2004'te Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology dergisinde yayımlamıştır.

Türkiye'de EPDS kullanan perinatal çalışmalar çoğunlukla bu iki uyarlamayı kaynak gösterir.

Kimlere uygulanır?

EPDS gebelikte ve doğumdan sonraki ilk yıl içindeki kadınlar için geliştirilmiştir. Kadın doğum ve gebe izlem poliklinikleri, aile sağlığı merkezleri, perinatal ruh sağlığı hizmetleri ve psikoterapi pratiğinde kullanılır. Bazı çalışmalarda doğum sonrası dönemdeki babalarda da kullanılmıştır.

Perinatal dönem dışındaki yetişkinlerde PHQ-9 ya da BDI-II daha uygundur. Perinatal dönemde kaygı belirtileri öne çıkıyorsa EPDS ile birlikte PASS kullanmak tabloyu daha iyi gösterir.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

EPDS bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Sorular, bugün de dahil olmak üzere son yedi günü kapsar. Her maddede danışan, son bir haftadaki durumuna en yakın olan seçeneği dört seçenek arasından işaretler; seçeneklerin sırası maddeden maddeye değişir. Doldurulması genellikle 4 dakika kadar sürer.

Form gebe izlemi, doğum sonrası kontrol ya da seans öncesinde doldurulabilir. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 0 ile 3 arasında puanlanır ve 10 maddenin puanları toplanır. Toplam puan 0 ile 30 arasında değişir. Maddelerin bir kısmında seçenekler şiddeti azalan, bir kısmında artan sırayla dizildiği için yedi madde ters yönde puanlanır; bu yüzden elle puanlarken puanlama anahtarını kullanmak gerekir.

psisula'da puanlama anahtarı otomatik uygulanır; toplam puan danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve düzeyiyle birlikte danışan dosyasına eklenir.

EPDS puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–3). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

Toplam puan üç düzeye ayrılır: 0–9 depresyon belirtisi yok, 10–12 olası depresyon ve 13–30 yüksek olasılıklı depresyon. 13 ve üzeri, özgün çalışmada önerilen ve en sık kullanılan eşiktir; psisula bu eşiği aşan sonuçları işaretler. 10–12 aralığı, belirtilerin izlenmesi ve birkaç hafta içinde yeniden değerlendirilmesi gereken bir gri bölge olarak düşünülebilir.

Bazı çalışmalarda gebelikte ya da farklı toplumlarda başka kesme puanları önerilmiştir; bunlar psisula'daki düzeylerden farklı olabilir.

EPDS tek başına tanı koydurmaz. Yüksek puan, belirtilerin süresi, işlevsellik, uyku yoksunluğu, tiroit sorunları gibi tıbbi etkenler ve iki uçlu bozukluk öyküsü dikkate alınarak klinik görüşmeyle değerlendirilmelidir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Onuncu madde kendine zarar verme düşüncelerini sorar. Bu maddede sıfırdan yüksek her yanıt, toplam puan düşük olsa bile aynı gün bir güvenlik değerlendirmesi gerektirir: düşüncelerin sıklığını, plan ve hazırlık olup olmadığını, bebeğe zarar verme düşünceleri ya da psikotik belirtiler bulunup bulunmadığını ve destek kaynaklarını sorun. Risk yüksekse acil psikiyatrik değerlendirme için yönlendirin ve güvenlik planını danışanın yakınlarıyla birlikte oluşturun.

psisula bu maddeye verilen olumlu yanıtı sonuç ekranında ayrıca işaretler; işaret bir risk puanı değil, sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkaran bir uyarıdır.

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• EPDS olası postnatal depresyon eşiğinin üzerinde
• EPDS madde 10 (kendine zarar) olumlu

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

Perinatal izlemde EPDS'nin gebelik boyunca en az bir kez ve doğumdan sonraki haftalarda yeniden uygulanması yaygın bir uygulamadır. Tedavi sürecindeki danışanlarda iki ila dört haftada bir tekrarlanabilir.

Sorular son yedi günü kapsadığı için tek bir ölçüm o haftanın koşullarından etkilenebilir. 10–12 aralığındaki puanlarda iki hafta sonra yeniden ölçmek, belirtilerin kalıcı olup olmadığını anlamanıza yardımcı olur.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

PHQ-9 da depresif belirtileri ölçer, ancak uyku, iştah ve yorgunluk gibi bedensel maddeleri gebelikte ve doğum sonrasında puanı depresyondan bağımsız olarak yükseltebilir. Perinatal dönemde EPDS bu yüzden daha uygun bir ilk seçenektir.

PASS, perinatal dönemdeki kaygı belirtilerini çok daha ayrıntılı ölçer; EPDS ile birlikte kullanıldığında depresyon ve kaygıyı ayrı ayrı izlemenizi sağlar. Doğum travması ya da travma sonrası belirtiler düşünülüyorsa PCL-5 tamamlayıcı olabilir.

• PHQ-9 Hasta Sağlığı Anketi-9
• DASS-21 Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği
• BDI-II Beck Depresyon Envanteri-II
• GDS-15 Geriatrik Depresyon Ölçeği – Kısa Form
• PHQ-8 Hasta Sağlığı Anketi-8
• RCADS Çocuklar için Anksiyete ve Depresyon Ölçeği – Yenilenmiş

Sonucu danışanla konuşmak

Perinatal dönemde birçok danışan, olumsuz duygularını dile getirmekten utanabilir ya da iyi bir anne olamayacağı korkusuyla yanıtlarını yumuşatabilir. Sonucu paylaşırken bu dönemde depresif belirtilerin sık görüldüğünü ve tedavi edilebildiğini açıkça söylemek, konuşmayı kolaylaştırır.

Puanı bir etiket olarak değil, danışanın kendi yanıtlarının özeti olarak sunun ve en çok zorlandığı alanlara birlikte bakın. Onuncu maddeye olumlu yanıt verilmişse bunu seansın başında, doğrudan ve sakin bir dille ele alın; uygun olduğunda eşi ya da yakınlarını destek planına dahil edin.

Telif ve kullanım koşulları

EPDS'nin telif hakları Royal College of Psychiatrists'e aittir. Kolej'in açıklamasına göre ölçek, araştırmacılar ve klinisyenler tarafından kendi kullanımları için izin almadan fotokopiyle çoğaltılabilir; ölçek eksiksiz kopyalanmalı ve her kopyada Cox, Holden ve Sagovsky'nin 1987 tarihli makalesine atıf yapılmalıdır. Başkalarına dağıtım ya da basılı veya çevrim içi yeniden yayın için Kolej'den yazılı izin alınması gerekir.

psisula'da EPDS nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Cox JL, Holden JM, Sagovsky R. Detection of postnatal depression: development of the 10-item Edinburgh Postnatal Depression Scale. British Journal of Psychiatry. 1987;150:782–786.
2. Aydın N, İnandı T, Yiğit A, Şahin Hodoğlugil N. Validation of the Turkish version of the Edinburgh Postnatal Depression Scale among women within their first postpartum year. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology. 2004;39:483–486.
3. Engindeniz AN, Küey L, Kültür S. Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği Türkçe formu geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Bahar Sempozyumları 1. Ankara: Psikiyatri Derneği Yayınları; 1996. s. 51–52.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler