DASS-21: Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği

Ne ölçer?

DASS-21, birbiriyle ilişkili ama ayrı üç olumsuz duygu durumunu 21 maddeyle ölçer: depresyon, anksiyete ve stres. Her alt ölçek yedi maddeden oluşur.

Depresyon alt ölçeği çökkün duygudurumu, umutsuzluğu, yaşamı anlamsız bulmayı, kendini değersiz görmeyi, ilgi ve keyif kaybını ve harekete geçmekte zorlanmayı kapsar. Anksiyete alt ölçeği otonom uyarılmışlığı, iskelet kası belirtilerini, durumsal kaygıyı ve öznel korku deneyimini ölçer. Stres alt ölçeği ise gevşeyememeyi, sürekli gerginliği, kolay sinirlenmeyi, aşırı tepki vermeyi ve sabırsızlığı kapsar.

Ölçek, özellikle örtüşen belirtileri olan danışanlarda bu üç tablonun birbirinden ayrıştırılmasına ve her birinin ayrı ayrı izlenmesine yardımcı olur.

Kim geliştirdi?

DASS, Sydney Lovibond ve Peter Lovibond tarafından Avustralya'daki New South Wales Üniversitesi'nde geliştirildi. Amaç, depresyon ve anksiyeteyi birbirinden olabildiğince iyi ayırt eden ölçekler oluşturmaktı. Geliştirme sürecinde, ikisinden ayrı bir üçüncü faktör olarak süregen gerginlik ve aşırı uyarılmışlığı yansıtan stres boyutu ortaya çıktı.

Ölçeğin el kitabı 1995'te yayımlandı. DASS-21, 42 maddelik tam formun her alt ölçeğinden yedi madde alınarak oluşturulan kısa formdur ve klinik kullanımda daha yaygındır.

Türkçe uyarlaması

DASS-21'in Türkçe kısa formunun geçerlik ve güvenilirlik çalışması Yılmaz, Boz ve Arslan tarafından yapılmış ve 2017'de Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi'nde yayımlanmıştır.

Sarıçam ise Türkçe DASS-21'in psikometrik özelliklerini sağlıklı kontrol ve klinik örneklemlerde incelemiş ve çalışmasını 2018'de Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi'nde yayımlamıştır. Bu çalışmada ölçeğin üç faktörlü yapısı Türk örnekleminde de elde edilmiştir.

Kimlere uygulanır?

DASS-21, yetişkinler için geliştirilmiştir; bazı çalışmalarda ileri ergenlik döneminde de kullanılmıştır. Psikoterapi pratiği, birinci basamak, üniversite danışma merkezleri ve araştırma ortamlarında kullanılır.

Depresyon, anksiyete ve stresin birlikte görüldüğü ve hangisinin öne çıktığını ayırt etmek gereken danışanlarda özellikle yararlıdır. Tek bir alanın şiddetini sık aralıklarla izlemek gerektiğinde PHQ-9 ya da GAD-7 daha pratik olabilir. Çocuk ve ergenler için RCADS daha uygundur.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

DASS-21 bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Sorular son bir haftayı kapsar. Danışan her ifadenin kendisi için ne ölçüde geçerli olduğunu, hiç geçerli olmamasından çoğu zaman ya da tamamen geçerli olmasına uzanan dört dereceli bir ölçekle işaretler. Doldurulması genellikle 7 dakika kadar sürer.

Form seans öncesinde, bekleme sırasında ya da evde doldurulabilir. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 0 ile 3 arasında puanlanır. Her alt ölçeğin ham puanı, yedi maddesinin toplamıdır ve 0 ile 21 arasında değişir. 21 maddenin ham toplamı 0 ile 63 arasında değişir. Ters puanlanan madde yoktur.

DASS'in el kitabındaki normlar ve şiddet düzeyleri 42 maddelik tam form için tanımlanmıştır. Bu yüzden DASS-21'de alt ölçek ham puanları, tam formla karşılaştırılabilmesi için 2 ile çarpılır. Toplam puan klinik yorumda tek başına kullanılmaz; asıl bilgi üç alt ölçekten gelir.

psisula'da alt ölçek puanları ve şiddet düzeyleri danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına eklenir.

DASS-21 puanlama anahtarı

Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.

DASS-21 puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–3). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

DASS-21'de her alt ölçek ayrı yorumlanır. El kitabı her alt ölçek için beş şiddet düzeyi tanımlar: normal, hafif, orta, ağır ve çok ağır. Kesme puanları alt ölçekler arasında farklıdır; örneğin stres alt ölçeğinde aynı düzeye ulaşmak için depresyon ve anksiyeteye göre daha yüksek puan gerekir. psisula, alt ölçeklerden herhangi biri en az orta düzeye ulaştığında o alt ölçek için sonucu ayrıca işaretler.

Geliştiriciler, depresyon, anksiyete ve stresin kategorik değil boyutsal olarak düşünülmesi gerektiğini vurgular. Şiddet etiketleri yorumu kolaylaştırır, ancak puanı bir süreklilik içinde okumak daha doğrudur.

DASS-21 tanı koydurmaz. Alt ölçekler kabaca duygudurum bozuklukları, anksiyete bozuklukları ve yaygın gerginlikle ilişkilidir, ancak yüksek puan klinik görüşmeyle değerlendirilmelidir. Ölçek intihar düşüncelerini doğrudan sormaz; depresyon alt ölçeği yüksek olan danışanlarda risk ayrıca değerlendirilmelidir.

Alt ölçekler

Depression · 7 madde

Depresyon alt ölçeği çökkün duygudurumu, umutsuzluğu, yaşamın anlamsız geldiği duygusunu, kendini değersiz görmeyi ve ilgi ve keyif kaybını ölçer. Yüksek puan PHQ-9 ya da BDI-II ile ayrıntılı değerlendirme ve risk sorgulaması gerektirir.

Anxiety · 7 madde

Anksiyete alt ölçeği otonom uyarılmışlığı, iskelet kası belirtilerini, durumsal kaygıyı ve öznel korku deneyimini ölçer. Yüksek puan panik ya da bedensel anksiyete belirtileri öne çıkan bir tabloyu düşündürür; BAI ya da PDSS ile ayrıntılandırılabilir.

Stress · 7 madde

Stres alt ölçeği gevşeyememeyi, sürekli gerginliği, kolay sinirlenmeyi ve sabırsızlığı ölçer. Yüksek puan süregen bir gerginlik ve aşırı uyarılmışlık halini düşündürür; yaygın anksiyete ya da yaşam koşullarına bağlı yüklenme açısından değerlendirilebilir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• DASS-21 depresyon en az orta düzeyde
• DASS-21 anksiyete en az orta düzeyde
• DASS-21 stres en az orta düzeyde

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

DASS-21 ilk değerlendirmede temel ölçüm olarak alınır ve tedavi boyunca düzenli aralıklarla tekrarlanır. Sorular son bir haftayı kapsadığı için iki ila dört haftada bir uygulamak sık kullanılan bir düzendir.

Tekrarlanan ölçümlerde üç alt ölçeğin ayrı ayrı izlenmesi, örneğin stresin azalırken depresif belirtilerin sürdüğü durumları görünür kılar. Değişmeyen ya da yükselen alt ölçek, o alana yönelik müdahalenin gözden geçirilmesi için bir işarettir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

PHQ-9 ve GAD-7 depresyon ve yaygın anksiyeteyi DSM ölçütlerine yakın biçimde ayrı ayrı ölçer; ikisinin toplamı DASS-21'e benzer uzunluktadır. DASS-21 ise bunlara ek olarak stres boyutunu verir ve üç alanı tek formda karşılaştırmayı kolaylaştırır.

BDI-II ve BAI depresyon ve anksiyetenin şiddetini daha ayrıntılı ölçer. Kapsamlı bir belirti profili gerektiğinde SCL-90-R, yalnızca algılanan stresi ölçmek istediğinizde PSS-10 tamamlayıcı olabilir.

• PHQ-9 Hasta Sağlığı Anketi-9
• BDI-II Beck Depresyon Envanteri-II
• EPDS Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği
• GDS-15 Geriatrik Depresyon Ölçeği – Kısa Form
• PHQ-8 Hasta Sağlığı Anketi-8
• RCADS Çocuklar için Anksiyete ve Depresyon Ölçeği – Yenilenmiş

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu paylaşırken üç alt ölçeği yan yana göstermek, danışanın yaşadığı sıkıntının hangi biçimde yoğunlaştığını anlamasını kolaylaştırır. Örneğin stres puanı yüksek, depresyon puanı düşük olan bir danışanla yüklenmeyi azaltmaya, depresyon puanı yüksek olanla davranışsal etkinleştirmeye odaklanmak gibi.

Puanları bir etiket olarak değil, danışanın kendi yanıtlarının özeti olarak sunun. Tekrarlanan ölçümlerde gelişim eğrisini birlikte incelemek, hangi alanda ilerleme olduğunu ve hangisinde olmadığını somut olarak gösterir.

Telif ve kullanım koşulları

DASS kamu malıdır. Formlar ve puanlama anahtarı New South Wales Üniversitesi'ndeki resmi DASS sitesinden indirilebilir ve kısıtlama olmadan çoğaltılabilir; ölçeğin içeriği değiştirilmemeli ve ölçek satılmamalıdır. Geliştiricilerin açıklamasına göre çeviriler de kamu malı olarak kalır.

psisula'da DASS-21 nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Lovibond SH, Lovibond PF. Manual for the Depression Anxiety Stress Scales. 2. baskı. Sydney: Psychology Foundation; 1995.
2. Yılmaz Ö, Boz H, Arslan A. Depresyon Anksiyete Stres Ölçeğinin (DASS 21) Türkçe kısa formunun geçerlilik-güvenilirlik çalışması. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2017;2(2):78–91.
3. Sarıçam H. The psychometric properties of Turkish version of Depression Anxiety Stress Scale-21 (DASS-21) in health control and clinical samples. Journal of Cognitive-Behavioral Psychotherapy and Research. 2018;7(1):19–30.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler