GDS-15: Geriatrik Depresyon Ölçeği – Kısa Form

Ne ölçer?

GDS-15, ileri yaştaki bireylerde depresif belirtileri taramak için geliştirilmiş 15 maddelik bir ölçektir. Maddeler yaşam doyumunu, ilgi ve etkinliklerde azalmayı, boşluk ve can sıkıntısı duygusunu, umutsuzluk ve değersizliği, endişe ve kötü bir şey olacağı korkusunu, enerji düzeyini ve bellek yakınmalarını kapsar.

Ölçek bilinçli olarak uyku, iştah ve bedensel ağrılar gibi somatik belirtilere yer vermez. İleri yaşta bu belirtiler tıbbi hastalıklar ve ilaçlar nedeniyle sık görüldüğü için, somatik maddelerin olmaması depresyonun daha doğru taranmasına yardımcı olur.

Kim geliştirdi?

Geriatrik Depresyon Ölçeği'nin 30 maddelik özgün formu Jerome A. Yesavage, T. L. Brink ve arkadaşları tarafından Stanford Üniversitesi'nde geliştirildi ve 1982–1983'te Journal of Psychiatric Research'te yayımlandı. Ölçek, yaşlı bireylerin kolayca yanıtlayabileceği evet/hayır biçiminde tasarlanmıştı.

15 maddelik kısa form, Javaid I. Sheikh ve Jerome A. Yesavage tarafından uzun formdaki depresyonla en güçlü ilişkili maddeler seçilerek oluşturuldu ve 1986'da Clinical Gerontologist'te yayımlandı. Kısa form, yorgunluğa ve dikkat süresinin kısalmasına daha duyarlı olan yaşlı danışanlar için pratik bir seçenek haline geldi.

Türkçe uyarlaması

GDS-15'in Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışması Durmaz, Soysal, Ellidokuz ve Işık tarafından yapılmış ve 2018'de Northern Clinics of Istanbul dergisinde yayımlanmıştır. Çalışmaya 329 yaşlı ayaktan başvuran katılmış ve ölçeğin sonuçları DSM-5 depresyon ölçütlerine göre yapılan klinik değerlendirmeyle karşılaştırılmıştır.

Ölçeğin 30 maddelik uzun formunun Türkçe çalışması ise Ertan ve Eker tarafından yapılmış ve 2000'de International Psychogeriatrics'te yayımlanmıştır.

Kimlere uygulanır?

GDS-15 ileri yaştaki bireyler, genellikle 65 yaş ve üzeri için geliştirilmiştir. Geriatri ve iç hastalıkları poliklinikleri, aile hekimliği, bakımevleri ve psikoterapi pratiğinde kullanılır. Hafif bilişsel bozulması olan danışanlarda da uygulanabilir.

Orta ve ileri evre demanslarda danışanın kendi durumunu değerlendirme güçlüğü nedeniyle sonuçlar güvenilir olmayabilir; bu durumda bilişsel değerlendirme (örneğin IQCODE-SF ya da AD8) ve bakım veren görüşmesi önceliklidir. Daha genç yetişkinlerde PHQ-9 ya da BDI-II daha uygundur.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

GDS-15 bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Sorular son bir haftadaki durumu kapsar ve her biri evet ya da hayır diye yanıtlanır. Doldurulması genellikle 5 dakika kadar sürer.

Görme ya da okuma güçlüğü olan danışanlarda maddeler sesli okunabilir ve yanıtlar sizin tarafınızdan işaretlenebilir. Form seans öncesinde ya da evde doldurulabilir. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde, depresyonu düşündüren yanıt verildiğinde 1, diğer yanıtta 0 puan alır. Maddelerin çoğunda depresyonu düşündüren yanıt evet, beşinde ise hayırdır; bu yüzden elle puanlarken puanlama anahtarını kullanmak gerekir. Toplam puan 0 ile 15 arasında değişir.

psisula'da puanlama anahtarı otomatik uygulanır; toplam puan danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve düzeyiyle birlikte danışan dosyasına eklenir.

GDS-15 soruları ve puan hesaplayıcı

Danışanın doldurduğu formdaki yanıtları ya da görüşmede verdiği yanıtları işaretleyin. Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler yanıtlandığı anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

GDS-15 formunu PDF olarak indirinYazdırıp elle doldurmak için, A4.

Puanlar nasıl yorumlanır?

Toplam puan üç düzeye ayrılır: 0–4 depresyon belirtisi yok, 5–9 hafif ve 10–15 ağır. 5 ve üzeri puan olası depresyon için en sık kullanılan tarama eşiğidir ve psisula bu eşiği aşan sonuçları işaretler. 10 ve üzeri puan, belirgin depresif belirtileri düşündürür.

Bazı çalışmalarda farklı örneklemler için başka kesme puanları ya da daha ayrıntılı şiddet sınıflamaları önerilmiştir; bunlar psisula'daki düzeylerden farklı olabilir.

GDS-15 tek başına tanı koydurmaz. Yüksek puan; belirtilerin süresi, tıbbi hastalıklar, ilaçlar, yas, bilişsel durum ve sosyal destek gibi bilgilerle birlikte klinik görüşmede değerlendirilmelidir. İleri yaşta intihar riski göz ardı edilmemelidir; ölçek bu konuyu doğrudan sormadığı için umutsuzluk belirgin olan danışanlarda ölüm ve intihar düşüncelerini ayrıca sorun.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• GDS-15 depresyon tarama eşiğinin üzerinde

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

GDS-15 ilk görüşmede temel ölçüm olarak alınır ve tedavi süresince değişimi izlemek için tekrarlanabilir. Sorular son bir haftayı kapsadığı için iki ila dört haftada bir uygulamak pratik bir düzendir.

Birinci basamakta ve bakımevlerinde yılda bir kez ya da sağlık durumunda önemli bir değişiklik olduğunda (yeni bir tanı, eş kaybı, bakımevine geçiş gibi) yeniden tarama yapmak yaygın bir uygulamadır.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

PHQ-9 da depresyonu tarar, ancak uyku, iştah ve yorgunluk gibi bedensel maddeleri ileri yaşta tıbbi nedenlerle sık görüldüğü için puanı depresyondan bağımsız olarak yükseltebilir. GDS-15 bu yüzden yaşlı danışanlarda daha uygun bir ilk seçenektir; intihar düşüncelerini değerlendirmek gerektiğinde PHQ-9'un dokuzuncu sorusu ya da C-SSRS tamamlayıcı olabilir.

Bilişsel yakınmalar ön plandaysa AD8 ya da IQCODE-SF ile bilişsel tarama yapmak, depresyon ile erken demans belirtilerini ayırt etmeye yardımcı olur. Demanslı danışanlarda davranışsal ve psikolojik belirtiler için NPI-Q bakım veren gözünden bilgi sağlar.

• PHQ-9 Hasta Sağlığı Anketi-9
• DASS-21 Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği
• BDI-II Beck Depresyon Envanteri-II
• EPDS Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği
• PHQ-8 Hasta Sağlığı Anketi-8
• RCADS Çocuklar için Anksiyete ve Depresyon Ölçeği – Yenilenmiş

Sonucu danışanla konuşmak

İleri yaştaki birçok danışan, depresif duyguları yaşlanmanın doğal bir parçası olarak görebilir ya da ruh sağlığı hakkında konuşmayı zayıflık sayabilir. Sonucu paylaşırken bu belirtilerin yaştan bağımsız olarak tedavi edilebildiğini açıkça söylemek, konuşmayı kolaylaştırır.

Puanı bir etiket olarak değil, danışanın kendi yanıtlarının özeti olarak sunun; ilgi kaybı ya da boşluk duygusu gibi öne çıkan alanlara birlikte bakın. Danışan izin verirse yakınlarını ya da bakım verenini destek planına dahil etmek, izlemi kolaylaştırır.

Telif ve kullanım koşulları

Geriatrik Depresyon Ölçeği, geliştirilmesi kısmen ABD federal fonlarıyla desteklendiği için kamu malıdır ve ücretsiz olarak kullanılabilir. Ölçeğin formları ve çevirileri Jerome A. Yesavage'ın Stanford Üniversitesi'ndeki sayfasında yayımlanmaktadır.

psisula'da GDS-15 nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Sheikh JI, Yesavage JA. Geriatric Depression Scale (GDS): recent evidence and development of a shorter version. Clinical Gerontologist. 1986;5(1–2):165–173.
2. Durmaz B, Soysal P, Ellidokuz H, Işık AT. Validity and reliability of geriatric depression scale-15 (short form) in Turkish older adults. Northern Clinics of Istanbul. 2018;5(3):216–220.
3. Ertan T, Eker E. Reliability, validity, and factor structure of the geriatric depression scale in Turkish elderly: are there different factor structures for different cultures? International Psychogeriatrics. 2000;12(2):163–172.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler