RCADS: Çocuklar için Anksiyete ve Depresyon Ölçeği – Yenilenmiş

Ne ölçer?

ÇADÖ-Y (RCADS), çocuk ve ergenlerde DSM'deki anksiyete bozuklukları ve majör depresyonla ilişkili belirtileri 47 maddede ölçer. Maddeler altı alt ölçekte toplanır: ayrılık kaygısı, yaygın anksiyete, panik, sosyal fobi, obsesif-kompulsif belirtiler ve depresyon.

Alt ölçeklerin yanı sıra beş anksiyete alt ölçeğinin toplamı olan bir toplam anksiyete puanı ve altı alt ölçeğin toplamı olan bir toplam içselleştirme puanı da hesaplanır. Böylece ölçek hem genel duygusal yükü hem de hangi belirti kümesinin öne çıktığını gösterir.

Kim geliştirdi?

RCADS, Bruce F. Chorpita ve arkadaşları tarafından geliştirildi ve ilk kez 2000 yılında Behaviour Research and Therapy'de yayımlandı. Ölçek, Susan H. Spence'in 1997'de geliştirdiği Spence Çocuk Anksiyete Ölçeği'nin maddelerinin bir kısmı üzerine kuruldu; buna depresyon belirtilerini ve yaygın anksiyeteyi karşılayan yeni maddeler eklendi.

İlk çalışmada okul örnekleminden 1.641 çocuk ve ergenle ölçeğin yapısının DSM-IV anksiyete bozuklukları ve depresyonla uyumlu olduğu gösterildi. Sonraki yıllarda klinik örneklemlerde ve farklı ülkelerde yapılan çalışmalarla ölçek, çocuk ve ergen ruh sağlığı hizmetlerinde yaygın kullanılan bir izlem aracına dönüştü. Aynı yapıda bir ebeveyn formu (RCADS-P) da bulunur.

Türkçe uyarlaması

Çocuk formunun Türkçe psikometrik çalışması Görmez, Kılınçaslan, Örengül, Ebesutani, Kaya, Çeri, Nasıroğlu, Filiz ve Chorpita tarafından yapılmış ve 2017'de Psychiatry and Clinical Psychopharmacology dergisinde yayımlanmıştır. Çalışmaya Bezmialem Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Kütahya ve Sakarya'daki çocuk psikiyatrisi kliniklerinden 8–17 yaş arası 483 çocuk ve ergen katılmıştır. Yarı yapılandırılmış tanı görüşmesi ve diğer ölçeklerle yapılan karşılaştırmalar ölçeğin klinik amaçlarla kullanılabileceğini göstermiş, doğrulayıcı faktör analizi özgün altı faktörlü yapıyı desteklemiştir.

Aynı ekip ebeveyn formunun Türkçe çalışmasını da 2017'de yayımlamıştır. Ölçeğin kullanım kılavuzu, T puanı normlarının İngilizce sürümlerden elde edildiğini ve başka dillerde T puanlarının dikkatle yorumlanması gerektiğini belirtir.

Kimlere uygulanır?

ÇADÖ-Y, kabaca 3. ile 12. sınıf arasındaki, yani yaklaşık 8–18 yaş aralığındaki çocuk ve ergenler için geliştirilmiştir. Türkçe çalışma 8–17 yaş arası klinik bir örneklemde yapılmıştır. Çocuk ve ergen psikoterapisinde, kaygı ya da çökkünlük yakınmasıyla gelen gençlerde ilk değerlendirme ve izlem için uygundur.

Okuma becerisi henüz yeterli olmayan küçük çocuklarda maddelerin yüksek sesle okunması gerekebilir. Ebeveyn gözlemini eklemek için ÇADÖ-E (RCADS-P), yalnızca anksiyeteye odaklanan kısa bir tarama için SCARED, davranış ve akran sorunlarını da kapsayan geniş bir tarama için SDQ daha uygun olabilir.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

ÇADÖ-Y bir öz bildirim ölçeğidir: formu çocuk ya da ergen kendisi doldurur. Her madde, o durumu ne sıklıkla yaşadığını “hiçbir zaman”dan “her zaman”a uzanan dört basamakta işaretlemesi istenerek yanıtlanır. Form belirli bir geçmiş dönem tanımlamaz; genç, bu durumların kendisinde genel olarak ne kadar sık olduğunu düşünerek yanıt verir.

Doldurulması yaklaşık 12 dakika sürer. Küçük yaştaki çocuklarda sorular birlikte okunabilir, ancak yanıtı çocuğun kendisinin vermesi önemlidir; ebeveynin yanıtları yönlendirmemesi istenmelidir.

psisula'da forma SMS ile gelen bağlantıyla telefondan erişilir; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 0 (hiçbir zaman) ile 3 (her zaman) arasında puanlanır. Ters puanlanan madde yoktur. Her alt ölçeğin ham puanı kendi maddelerinin toplamıdır; beş anksiyete alt ölçeğinin toplamı toplam anksiyete puanını, altı alt ölçeğin toplamı ise 0 ile 141 arasında değişen toplam içselleştirme puanını verir.

Ham puanlar, sınıf düzeyine ve cinsiyete göre hazırlanmış norm tablolarıyla T puanına çevrilir. Yorumda ham puandan çok T puanı kullanılır, çünkü aynı ham puan farklı yaş ve cinsiyetlerde farklı anlam taşır. Kullanım kılavuzu, bir alt ölçekte ikiden fazla madde boş bırakıldığında o alt ölçeğin puanlanmamasını önerir.

psisula'da alt ölçek puanları form gönderildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına eklenir.

RCADS puanlama anahtarı

Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.

RCADS puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–3). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

ÇADÖ-Y'de tek bir toplam puan kesmesi yerine her alt ölçeğin T puanına bakılır. T puanı 70 ve üzeri olan alt ölçekler klinik düzeyde kabul edilir ve psisula bu alt ölçekleri sonuç ekranında ayrı ayrı işaretler. Ölçeğin kullanım kılavuzu ayrıca 65–69 arasındaki T puanlarını sınırda düzey olarak tanımlar; bu aralıktaki alt ölçekler de yakından izlenmeye değer.

Profilin şekli de bilgi verir: örneğin yalnızca sosyal fobi alt ölçeğinin yükselmesi ile birden fazla anksiyete alt ölçeğinin ve depresyonun birlikte yükselmesi farklı klinik tablolara işaret eder. ÇADÖ-Y tek başına tanı koymaz; sonuç klinik görüşme, ebeveyn bilgisi ve gerekirse yapılandırılmış tanı görüşmesiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Depresyon alt ölçeği kendine zarar verme ya da intihar düşüncelerini doğrudan sormaz. Depresyon puanı yükseldiğinde ya da başka bir işaret olduğunda bu düşünceleri gençle doğrudan konuşmak ve gerekirse yapılandırılmış bir risk değerlendirmesi yapmak gerekir.

Alt ölçekler

Ayrılık kaygısı · 7 madde

Bağlanma figürlerinden ayrılmayla ilgili kaygıyı, onlara bir şey olacağı endişesini ve yalnız kalmaktan ya da evden uzakta uyumaktan kaçınmayı değerlendirir.

Yaygın anksiyete · 6 madde

Gündelik konular, okul başarısı ve gelecekle ilgili kontrol edilmesi güç endişeyi değerlendirir.

Panik · 9 madde

Ani korku ataklarını ve bunlara eşlik eden kalp çarpıntısı, nefes darlığı, titreme gibi bedensel belirtileri değerlendirir.

Sosyal fobi · 9 madde

Başkalarının önünde bir şey yapmak, değerlendirilmek ya da utanç verici bir duruma düşmekle ilgili kaygıyı değerlendirir.

OKB · 6 madde

İstenmeyen, tekrarlayan düşünceleri ve bunlara eşlik eden tekrarlayıcı davranış ya da zihinsel eylemleri değerlendirir.

Depresyon · 10 madde

Çökkün duygudurumu, keyif alamamayı, uyku ve iştah değişikliklerini, enerji azlığını, düşünme güçlüğünü ve değersizlik duygusunu değerlendirir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• ÇADÖ-Y ayrılık kaygısı klinik T (≥70)
• ÇADÖ-Y yaygın anksiyete klinik T (≥70)
• ÇADÖ-Y panik klinik T (≥70)
• ÇADÖ-Y sosyal fobi klinik T (≥70)
• ÇADÖ-Y OKB klinik T (≥70)
• ÇADÖ-Y depresyon klinik T (≥70)

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

ÇADÖ-Y tedavi süresince tekrarlanacak bir izlem aracı olarak kullanılır. İlk değerlendirmede temel profil alınır; sonrasında birkaç haftada bir, örneğin dört ila sekiz haftalık aralıklarla tekrarlamak hem belirtilerdeki değişimi hem de hedeflenen alt ölçeğin ne kadar gerilediğini görünür kılar.

psisula'daki gelişim eğrisi alt ölçek puanlarını zaman içinde gösterir. Hedeflenen alt ölçekte birkaç ölçümdür değişme olmaması ya da yükselme, tedavi planının gözden geçirilmesi için bir işarettir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

ÇADÖ-E (RCADS-P), aynı alt ölçekleri ebeveynin gözünden ölçer. İkisini birlikte kullanmak, özellikle içe dönük belirtilerin ebeveynce fark edilmediği durumlarda yararlıdır. SCARED da çocuklarda anksiyeteyi alt tiplere göre tarar, ancak depresyon ve obsesif-kompulsif belirtileri kapsamaz; okul kaçınması alt ölçeği ise ÇADÖ-Y'de yoktur.

SDQ daha geniş bir tarama aracıdır: duygusal belirtilerin yanında davranış, dikkat ve akran sorunlarını da kısaca değerlendirir, ancak anksiyete alt tiplerini birbirinden ayırmaz. Kendine zarar verme riskinin değerlendirilmesi için C-SSRS gibi yapılandırılmış bir araç ayrıca kullanılabilir.

• SDQ Güçler ve Güçlükler Anketi
• RCADS-P Çocuklar için Anksiyete ve Depresyon Ölçeği – Ebeveyn Formu
• SCARED Çocukluk Çağı Anksiyete Tarama Ölçeği
• DCDQ'07 Gelişimsel Koordinasyon Bozukluğu Anketi
• CLDQ Colorado Öğrenme Güçlükleri Anketi
• SMQ Seçici Konuşmazlık Anketi

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu gençle konuşurken alt ölçek profilini onun deneyimine geri bağlamak işe yarar: “Yanıtlarına göre en çok zorlandığın şey insanların önünde konuşmak gibi görünüyor, sen de böyle düşünüyor musun?” gibi. Puanı bir etiket olarak değil, birlikte bakılacak bir harita olarak sunmak gencin katılımını artırır.

Ebeveynlerle paylaşırken, gencin kendi bildirimi ile ebeveyn gözleminin sıklıkla farklı olduğunu baştan söylemek gerekir; bu fark bir hata değil, bilgi kaynağıdır. Paylaşmadan önce gençle neyin ebeveyne aktarılacağını konuşmak, özellikle ergenlerde güveni korur. Depresyon puanı yüksekse ya da kendine zarar verme şüphesi varsa, gençle bunu doğrudan ve sakin bir dille konuşmak ve güvenlik planına ebeveyni dahil etmek gerekir.

Telif ve kullanım koşulları

RCADS ve çevirilerinin hakları Bruce F. Chorpita ve Susan H. Spence'e aittir. Ölçek, UCLA Child FIRST kaynak sayfası üzerinden kullanıcılara ücretsiz olarak sunulur; resmi formlar, puanlama araçları ve kullanım kılavuzu bu sayfadan edinilir.

psisula'da RCADS nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Chorpita BF, Yim LM, Moffitt CE, Umemoto LA, Francis SE. Assessment of symptoms of DSM-IV anxiety and depression in children: a revised child anxiety and depression scale. Behaviour Research and Therapy. 2000;38(8):835–855.
2. Gormez V, Kılınçaslan A, Orengul AC, Ebesutani C, Kaya I, Ceri V, Nasıroglu S, Filiz M, Chorpita BF. Psychometric properties of the Turkish version of the Revised Child Anxiety and Depression Scale – Child Version in a clinical sample. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology. 2017;27(1):84–92.
3. Chorpita BF, Ebesutani C, Spence SH. Revised Children's Anxiety and Depression Scale: User's Guide. UCLA Child FIRST; 2021.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler