Ne ölçer?
SMQ (Seçici Konuşmazlık Anketi), seçici konuşmazlıkta görülen konuşamama durumunu ebeveyn bildirimiyle ölçen 17 maddelik bir ankettir. Ebeveyn, çocuğun farklı ortamlarda ve farklı kişilerle ne sıklıkla konuştuğunu değerlendirir.
Maddeler üç ortamda toplanır: okul, ev ve aile, ve okul dışındaki sosyal ortamlar. Bu yapı, konuşmanın hangi ortamda ve kimlerle sürdüğünü, hangisinde kesildiğini gösterir; böylece müdahalenin nereden başlayacağını planlamaya yardım eder.
Kim geliştirdi?
SMQ, R. Lindsey Bergman ve arkadaşları (Keller, Piacentini ve A. J. Bergman) tarafından geliştirildi ve 2008'de Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology'de yayımlandı. Yazarlar, seçici konuşmazlık araştırmalarının standart ve psikometrik açıdan sağlam ölçüm araçlarının yokluğu nedeniyle sınırlı kaldığını belirterek ölçeği bu boşluğu doldurmak için geliştirdi.
İlk çalışmada 3–11 yaş arası çocukların ebeveynlerinden oluşan 589 kişilik bir internet örnekleminde ölçeğin faktör yapısı incelendi. İkinci çalışmada 66 çocuktan oluşan klinik örneklemde SMQ puanlarının seçici konuşmazlığı olan çocukları başka anksiyete bozukluğu olan çocuklardan ayırt ettiği gösterildi.
Türkçe uyarlaması
psisula'daki Türkçe metin kurum içi bir çeviridir; geçerlik çalışması yapılmış bir uyarlama değildir ve kesme puanları orijinal çalışmalardan alınmıştır. Sonuçları bu sınırlılığı göz önünde bulundurarak yorumlayın.
Kimlere uygulanır?
SMQ, okul öncesi ve okul çağındaki çocuklar için tasarlanmıştır; geliştirme çalışması 3–11 yaş arası çocuklarla yapılmıştır. Evde rahatça konuşan ama okulda ya da tanımadığı kişilerin yanında konuşmayan çocuklarda tanı değerlendirmesine katkı sağlamak ve tedavi sürecini izlemek için uygundur.
Konuşmama durumunun dil gelişimi, işitme ya da otizm spektrumuyla ilişkili olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir. Eşlik eden kaygı belirtileri için SCARED ya da ÇADÖ-E ile birlikte kullanılabilir.
Kim doldurur, nasıl uygulanır?
SMQ'yu ebeveyn doldurur. Her maddede çocuğun son iki haftada belirli bir durumda ne sıklıkla konuştuğu, “hiçbir zaman”dan “her zaman”a uzanan dört basamakta değerlendirilir.
Doldurulması yaklaşık 5 dakika sürer. Okul ortamına ilişkin maddeleri yanıtlarken ebeveynin öğretmenden bilgi alması değerlendirmeyi güçlendirir.
psisula'da ebeveyn forma SMS ile gelen bağlantıyla telefondan erişir ve doldurur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.
Nasıl puanlanır?
Her madde 0 (hiçbir zaman) ile 3 (her zaman) arasında puanlanır ve 17 maddenin puanları toplanır. Toplam puan 0 ile 51 arasında değişir.
Çoğu ölçeğin tersine SMQ'da yüksek puan daha sık konuşmayı, yani daha iyi durumu gösterir; düşük puan sorunlu yöndür. Okul (6 madde), ev ve aile (4 madde) ve sosyal ortamlar (7 madde) için ayrı alt puanlar hesaplanır.
psisula'da toplam ve ortam puanları form gönderildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına eklenir.
SMQ puanlama anahtarı
Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.
| Alt ölçek | Maddeler | Hesaplama |
|---|---|---|
| Okul | 1–6 | Toplam |
| Ev ve aile | 7–10 | Toplam |
| Sosyal ortamlar | 11–17 | Toplam |
SMQ puan hesaplayıcı
Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–3). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.
Toplam puan(0–51)
| Alt ölçek | Puan |
|---|
Sonuç tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
psisula bu hesaplamayı her formda kendiliğinden yapar, sonucu danışan dosyasına ekler ve tekrarlanan uygulamaları gelişim eğrisinde yan yana gösterir.
15 dakikalık demo planlayınPuanlar nasıl yorumlanır?
psisula toplam puanı üç düzeyde gösterir: 0–16 klinik düzey, 17–25 sınırda ve 26–51 normal aralık. Puan 16 ve altına indiğinde psisula sonucu sonuç ekranında işaretler. Bu ölçekte düşük puanın kaygı verici yön olduğunu, puan yükseldikçe çocuğun daha sık konuştuğunu unutmayın.
Ortam puanları en az toplam puan kadar bilgi verir. Okul puanı çok düşük, ev ve aile puanı yüksekse tablo seçici konuşmazlıkla uyumlu olabilir; tüm ortamlarda düşük puan ise dil, işitme ya da gelişimsel nedenlerin ayrıca araştırılmasını gerektirir.
SMQ tek başına tanı koymaz. Sonuç, gelişim öyküsü, dil ve işitme değerlendirmesi ve klinik görüşmeyle birlikte değerlendirilmelidir.
| Toplam puan | Düzey |
|---|---|
| 0–16 | Klinik düzey |
| 17–25 | Sınırda |
| 26–51 | Normal |
Alt ölçekler
- Okul · 6 madde
- Çocuğun okulda öğretmenleriyle ve yaşıtlarıyla, sınıf içinde ve dışında ne sıklıkla konuştuğunu değerlendirir. Seçici konuşmazlıkta en sık etkilenen ortamdır.
- Ev ve aile · 4 madde
- Çocuğun evde ve geniş aile içinde, ziyaretçilerin varlığında ne sıklıkla konuştuğunu değerlendirir.
- Sosyal ortamlar · 7 madde
- Okul dışındaki ortamlarda, örneğin tanımadığı yetişkinlerle ya da kamusal alanlarda ne sıklıkla konuştuğunu değerlendirir.
Dikkat edilmesi gerekenler
Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.
- SMQ konuşma sıklığı klinik düzeyde düşük (≤16)
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
SMQ ilk değerlendirmede bir başlangıç profili almak ve ardından tedavi süresince değişimi izlemek için kullanılır. Form son iki haftayı sorduğu için birkaç haftada bir tekrarlanabilir; örneğin her dört haftada bir uygulamak, kademeli maruz bırakma çalışmalarının hangi ortamda ilerlediğini gösterir.
psisula'daki gelişim eğrisi toplam ve ortam puanlarını zaman içinde gösterir. Bu ölçekte iyileşme eğrinin yükselmesi olarak görünür.
Güçlü yönleri ve sınırlılıkları
Güçlü yönleri
- Seçici konuşmazlığa özgü olarak geliştirilmiş az sayıdaki standart ölçekten biridir.
- Ortam bazındaki alt puanlar müdahalenin nereden başlayacağını planlamaya yardım eder.
- Kısa ve ebeveyn için anlaşılırdır; tekrarlanan ölçümlerle tedaviye yanıtı izlemeye uygundur.
- Geliştirme çalışmasında seçici konuşmazlığı başka anksiyete bozukluklarından ayırt edebilmiştir.
Sınırlılıkları
- Tanı koydurmaz; konuşmamanın dil, işitme ya da gelişimsel nedenleri ayrıca dışlanmalıdır.
- Ebeveyn bildirimine dayanır; okuldaki konuşma davranışını ebeveyn her zaman doğrudan gözlemleyemez.
- psisula'daki Türkçe metin kurum içi bir çeviridir; Türk çocuklarında geçerlik çalışması yapılmamıştır.
- Ters yönlü puanlaması, diğer ölçeklerle birlikte okunurken karışıklığa yol açabilir.
Benzer ölçeklerle karşılaştırma
SCARED ve ÇADÖ-E çocuktaki genel kaygıyı ve sosyal kaygıyı ölçer, ancak konuşma davranışını ortamlara göre ayrıntılandırmaz. Seçici konuşmazlık sıklıkla sosyal kaygıyla birlikte görüldüğü için SMQ'yu bu ölçeklerden biriyle birlikte kullanmak tabloyu bütünler.
SDQ'nun duygusal belirtiler ve akran sorunları alt ölçekleri de çocuğun genel uyumu hakkında tamamlayıcı bilgi verir.
Sonucu danışanla konuşmak
Sonucu ebeveynlerle konuşurken düşük puanın çocuğun “inatçılığı” ya da “isteksizliği” değil, kaygıyla ilişkili bir donma tepkisi olabileceğini anlatmak, aileyi baskı kurmaktan uzaklaştırır. Ortam puanlarını birlikte inceleyip çocuğun en rahat konuştuğu ortamdan başlayarak küçük adımlar planlamak umut verici bir çerçeve sunar.
Çocukla konuşurken ondan sözlü yanıt beklemek yerine resim, oyun ya da işaretlerle iletişim kurmak, değerlendirmenin kendisinin baskıya dönüşmesini önler. Öğretmenle iş birliği, okul ortamındaki ilerlemeyi izlemek için önemlidir.
psisula'da SMQ nasıl kullanılır?
- Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
- Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
- Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
- İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
- Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.
Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.
SMQ ve diğer 74 ölçeği kendi danışanlarınızla görün. 15 dakikalık görüşmede psisula'yı sizin çalışma düzeniniz üzerinden gösterelim.
15 dakikalık demo planlayınSık sorulan sorular
SMQ'da düşük puan ne anlama gelir?
Çoğu ölçeğin tersine SMQ'da düşük puan sorunlu yöndür ve çocuğun daha az konuştuğunu gösterir. psisula 16 ve altını klinik düzey, 17–25'i sınırda olarak gösterir.
SMQ kaç yaş için uygundur?
Okul öncesi ve okul çağındaki çocuklar için tasarlanmıştır; geliştirme çalışması 3–11 yaş arası çocuklarla yapılmıştır.
SMQ seçici konuşmazlık tanısı koyar mı?
Hayır. SMQ konuşma davranışını ortamlara göre ölçer. Tanı için gelişim öyküsü, dil ve işitme değerlendirmesi ve klinik görüşme gerekir.
SMQ'nun Türkçe geçerlik çalışması var mı?
psisula'daki Türkçe metin kurum içi bir çeviridir ve geçerlik çalışması yapılmış bir uyarlama değildir. Sonuçlar bu sınırlılık göz önünde bulundurularak yorumlanmalıdır.
Kaynakça
Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.