SDQ: Güçler ve Güçlükler Anketi

Ne ölçer?

SDQ (Güçler ve Güçlükler Anketi), çocuk ve ergenlerde duygusal ve davranışsal güçlükleri ve olumlu sosyal davranışları tarayan 25 maddelik kısa bir ankettir. Maddeler beşer maddelik beş alt ölçekte toplanır: duygusal belirtiler, davranış sorunları, hiperaktivite ve dikkatsizlik, akran sorunları ve prososyal davranış.

İlk dört alt ölçeğin toplamı, çocuğun genel güçlük düzeyini gösteren toplam güçlük puanını verir. Prososyal alt ölçek ise bir güçlük değil, yardımseverlik ve paylaşma gibi güçlü yanları ölçer. Böylece ölçek hem sorun alanlarını hem de çocuğun kaynaklarını görünür kılar.

Kim geliştirdi?

SDQ, İngiliz çocuk psikiyatristi Robert Goodman tarafından geliştirildi ve ilk kez 1997'de Journal of Child Psychology and Psychiatry'de kısa bir araştırma notu olarak yayımlandı. Bu ilk çalışmada diş ve psikiyatri kliniklerine başvuran 403 çocuğun ebeveyn ve öğretmenlerine uygulanan SDQ, yaygın kullanılan Rutter ölçekleriyle karşılaştırıldı.

Goodman, ölçeği yalnızca güçlüklere değil güçlü yanlara da odaklanan, dikkat, akran ilişkileri ve prososyal davranışı daha iyi kapsayan, kısa ve hem ebeveyn hem öğretmen için tek bir formda kullanılabilen bir araç olarak tasarladı. Sonraki yıllarda ergenler için öz bildirim formu ve işlevsellik üzerindeki etkiyi soran genişletilmiş sürüm eklendi; ölçek bugün çok sayıda dile çevrilmiş durumdadır.

Türkçe uyarlaması

SDQ'nun Türkçe uyarlamasının psikometrik çalışması Güvenir, Özbek, Baykara, Arkar, Şentürk ve İncekaş tarafından yapılmış ve 2008'de Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi'nde yayımlanmıştır. Ölçek klinik ve toplum örneklemlerinden 501 ebeveyn ve 514 ergene uygulanmış, ebeveyn formu Çocuklar için Davranış Değerlendirme Ölçeği (CBCL), ergen formu ise Gençler için Kendini Değerlendirme Ölçeği (YSR) ile karşılaştırılmıştır.

Çalışmada Türkçe SDQ'nun klinik ve toplum örneklemlerini ayırt edebildiği gösterilmiş; akran sorunları alt ölçeği diğer alt ölçeklere göre daha zayıf iç tutarlılık göstermiştir. Türkçe formlar ölçeğin resmi sitesi sdqinfo.org üzerinden yayımlanmaktadır.

Kimlere uygulanır?

SDQ'nun ebeveyn ve öğretmen formları okul çağındaki çocuk ve ergenler için, öz bildirim formu ise 11 yaş ve üzerindeki ergenler için hazırlanmıştır. Türkçe çalışma 4–16 yaş ebeveyn formu ve 11–16 yaş ergen formu üzerinden yapılmıştır. Daha küçük çocuklar için ayrı bir 2–4 yaş sürümü bulunur.

Çocuk ve ergen psikoterapisinde ilk görüşmede geniş bir tarama yapmak, sorunun duygusal mı davranışsal mı olduğunu kabaca ayırmak ve izlemde genel güçlük düzeyini takip etmek için uygundur. Anksiyete alt tiplerini ayırmak için ÇADÖ-Y ya da SCARED, belirli bir alanı ayrıntılı değerlendirmek için o alana özgü ölçekler daha uygundur.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

SDQ'yu ebeveyn ya da 11 yaş ve üzerindeki ergen kendisi doldurabilir; iki formun maddeleri aynı alanları kapsar, öz bildirim formunda ifadeler gencin kendisine göre yazılmıştır. Her madde, ifadenin son altı ayda çocuk için ne kadar geçerli olduğunu “doğru değil”, “kısmen doğru” ve “kesinlikle doğru” anlamına gelen üç seçenekle işaretleyerek yanıtlanır.

Doldurulması yaklaşık 8 dakika sürer. İzlemde formu hep aynı kişinin doldurması, puan değişimlerinin bilgi verenin değişmesinden kaynaklanmamasını sağlar.

psisula'da forma SMS ile gelen bağlantıyla telefondan erişilir; ebeveyn formunda bağlantıyı ebeveyn, öz bildirim formunda genç kullanır. İsterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 0, 1 ya da 2 puan alır. Olumlu ifade edilmiş beş madde, güçlük alt ölçeklerinde ters puanlanır. Her alt ölçek beş maddeden oluşur ve 0 ile 10 arasında puan alır.

Toplam güçlük puanı, duygusal belirtiler, davranış sorunları, hiperaktivite ve akran sorunları alt ölçeklerinin toplamıdır ve 0 ile 40 arasında değişir. Prososyal alt ölçek bu toplama katılmaz; yüksek prososyal puan olumlu bir göstergedir.

psisula'da ekranda görünen genel ham puan 25 maddenin tümünün toplamıdır ve 0 ile 50 arasında değişir. Bu puanın kendi başına klinik bir yorumu yoktur; bu yüzden bant tablosu sizi alt ölçeklere yönlendirir. Klinik yorum için toplam güçlük puanını ve alt ölçek puanlarını kullanın.

SDQ puanlama anahtarı

Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler. Ters puanlanan maddeler: 7, 11, 14, 21, 25; bu maddelerde puan, en yüksek ve en düşük yanıt değerinin toplamından işaretlenen değer çıkarılarak bulunur.

SDQ puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–2). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

SDQ'da yorumun merkezinde toplam güçlük puanı ve alt ölçek profili vardır. psisula, toplam güçlük puanı 17 ve üzerinde olduğunda sonucu yüksek olarak işaretler. Bu eşik, Goodman'ın ebeveyn formu için önerdiği özgün üç düzeyli sınıflamada anormal aralığın başlangıcıdır.

Goodman'ın sonradan önerdiği dört düzeyli sınıflamada ebeveyn formunda 14–16 hafif yükselmiş, 17–19 yüksek, 20 ve üzeri çok yüksek olarak tanımlanır. Bazı kaynaklarda öz bildirim formu için daha yüksek eşikler kullanılır; ergen formunu yorumlarken bunu göz önünde bulundurun.

SDQ bir tarama aracıdır ve tanı koymaz. Yüksek bir alt ölçek, o alanda ayrıntılı değerlendirme yapılması gerektiğini gösterir; sonuç klinik görüşme, gelişim öyküsü ve okuldan alınan bilgilerle birlikte yorumlanmalıdır.

Alt ölçekler

Duygusal belirtiler · 5 madde

Kaygı, korku, mutsuzluk ve bedensel yakınmalar gibi içe dönük belirtileri tarar. Yüksek puan anksiyete ya da depresyon açısından ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.

Davranış sorunları · 5 madde

Öfke patlamaları, kurallara uymama, kavga ve dürüst olmayan davranışlar gibi dışa dönük sorunları tarar.

Hiperaktivite · 5 madde

Huzursuzluk, yerinde duramama, dikkatin kolay dağılması ve işi bitirmede güçlük gibi hiperaktivite ve dikkatsizlik belirtilerini tarar.

Akran sorunları · 5 madde

Yalnız kalma, arkadaş edinmede güçlük, zorbalığa uğrama ve yetişkinlerle daha rahat ilişki kurma gibi akran ilişkisi güçlüklerini tarar.

Prososyal · 5 madde

Başkalarına karşı düşüncelilik, paylaşma ve yardım etme gibi olumlu sosyal davranışları ölçer. Diğer alt ölçeklerin tersine yüksek puan olumlu bir göstergedir ve toplam güçlüğe katılmaz.

Toplam güçlük · 20 madde

İlk dört alt ölçeğin toplamıdır ve 0 ile 40 arasında değişir. 17 ve üzeri psisula tarafından yüksek olarak işaretlenir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• SDQ toplam güçlük yüksek (≥17)

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

SDQ ilk değerlendirmede bir başlangıç profili almak için kullanılır. İzlemde birkaç ayda bir tekrarlanması, genel güçlük düzeyindeki değişimi görmek için yeterlidir; standart form son altı ayı sorduğu için çok sık tekrarlamak kısa dönemli değişimi iyi yansıtmaz.

Ölçeğin geliştiricileri, müdahale sonrası değerlendirmeler için son bir ayı soran bir izlem sürümü de hazırlamıştır. psisula'daki gelişim eğrisi alt ölçek puanlarını zaman içinde gösterir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

ÇADÖ-Y ve ÇADÖ-E (RCADS, RCADS-P) anksiyete ve depresyonu altı alt ölçekte ayrıntılı ölçer; SDQ ise bu alanı tek bir duygusal belirtiler alt ölçeğinde toplar ama davranış, dikkat ve akran sorunlarını da kapsar. SCARED, anksiyete alt tiplerine odaklanan bir taramadır.

Geniş bir ilk tarama için SDQ, duygusal belirtiler alt ölçeği yükseldiğinde ayrıntılı değerlendirme için ÇADÖ-Y ya da SCARED birlikte kullanılabilir.

• RCADS Çocuklar için Anksiyete ve Depresyon Ölçeği – Yenilenmiş
• RCADS-P Çocuklar için Anksiyete ve Depresyon Ölçeği – Ebeveyn Formu
• SCARED Çocukluk Çağı Anksiyete Tarama Ölçeği
• DCDQ'07 Gelişimsel Koordinasyon Bozukluğu Anketi
• CLDQ Colorado Öğrenme Güçlükleri Anketi
• SMQ Seçici Konuşmazlık Anketi

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu ebeveynlerle konuşurken prososyal alt ölçekten başlamak, yani çocuğun güçlü yanlarını önce görünür kılmak, konuşmayı savunmacılıktan uzaklaştırır. Ardından en yüksek alt ölçeği gündelik örneklerle ilişkilendirmek, hangi alanda ayrıntılı değerlendirmeye ihtiyaç olduğunu netleştirir.

Ergenle konuşurken kendi formundaki yanıtları onun sözcükleriyle geri yansıtmak ve ebeveyn formuyla farkları yargılamadan konuşmak işe yarar. Ebeveyn ile genç arasındaki farklar bir hata değil, tedavide üzerinde çalışılacak bir bilgidir.

Telif ve kullanım koşulları

SDQ'nun hakları Robert Goodman'a aittir ve ölçek Youthinmind tarafından yönetilir; kamu malı değildir. Resmi formlar, Türkçe dahil çeviriler ve puanlama yönergeleri sdqinfo.org üzerinden yayımlanır. Kâğıt formlar, ailelerden ücret alınmaması koşuluyla bireyler ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlarca ücretsiz çoğaltılabilir.

psisula'da SDQ nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Goodman R. The Strengths and Difficulties Questionnaire: a research note. Journal of Child Psychology and Psychiatry. 1997;38(5):581–586.
2. Güvenir T, Özbek A, Baykara B, Arkar H, Şentürk B, İncekaş S. Güçler ve Güçlükler Anketi'nin (GGA) Türkçe uyarlamasının psikometrik özellikleri. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi. 2008;15(2):65–74.
3. SDQ: Information for researchers and professionals about the Strengths and Difficulties Questionnaires. Youthinmind.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler