RCADS-P: Çocuklar için Anksiyete ve Depresyon Ölçeği – Ebeveyn Formu

Ne ölçer?

ÇADÖ-E (RCADS-P), ÇADÖ-Y'nin ebeveyn formudur. Ebeveyn, çocuğunda gözlediği anksiyete ve depresyon belirtilerini aynı 47 maddede ve aynı altı alt ölçekte değerlendirir: ayrılık kaygısı, yaygın anksiyete, panik, sosyal fobi, obsesif-kompulsif belirtiler ve depresyon.

Alt ölçeklerin yanında beş anksiyete alt ölçeğinin toplamı olan toplam anksiyete puanı ve altı alt ölçeğin toplamı olan toplam içselleştirme puanı da hesaplanır. Böylece ebeveynin gözünden hem genel duygusal yük hem de öne çıkan belirti kümesi görülür.

Kim geliştirdi?

RCADS, Bruce F. Chorpita ve arkadaşları tarafından geliştirilmiş ve 2000 yılında Behaviour Research and Therapy'de yayımlanmıştır. Ölçek, Susan H. Spence'in Spence Çocuk Anksiyete Ölçeği'nin maddelerinin bir kısmı üzerine kurulmuş, depresyon ve yaygın anksiyete için yeni maddelerle genişletilmiştir.

Ebeveyn formu, genç formuyla aynı alt ölçekleri ebeveyn bildirimiyle ölçmek için hazırlanmıştır. Ebesutani ve arkadaşları 2010'da Journal of Abnormal Child Psychology'de ebeveyn formunun klinik bir örneklemdeki psikometrik incelemesini yayımlamış, ardından okul örneklemiyle yapılan çalışmalar gelmiştir.

Türkçe uyarlaması

Ebeveyn formunun Türkçe psikometrik çalışması Görmez, Kılınçaslan, Ebesutani, Örengül, Kaya, Çeri, Nasıroğlu, Filiz ve Chorpita tarafından yapılmış ve 2017'de Child Psychiatry and Human Development dergisinde yayımlanmıştır. Çalışma, İstanbul, Kütahya ve Sakarya'daki çocuk psikiyatrisi kliniklerinden 483 çocuk ve ergenden oluşan bir klinik örneklemde yürütülmüş; tanılar yarı yapılandırılmış tanı görüşmesiyle belirlenmiştir.

Çalışmada doğrulayıcı faktör analizi DSM ile ilişkili altı faktörlü yapıyı desteklemiş, yazarlar Türkçe formun çocuk ve ergenlerde DSM'ye dayalı anksiyete ve depresyon belirtilerini değerlendiren geçerliği gösterilmiş bir ebeveyn bildirim aracı olduğunu belirtmiştir. Ölçeğin kullanım kılavuzu, T puanı normlarının İngilizce sürümlerden elde edildiğini ve başka dillerde dikkatle yorumlanması gerektiğini not eder.

Kimlere uygulanır?

ÇADÖ-E, kabaca 3. ile 12. sınıf arasındaki, yaklaşık 8–18 yaş aralığındaki çocuk ve ergenlerin ebeveynleri için hazırlanmıştır. Çocuğun kendi bildirimini eklemek istediğiniz her durumda ÇADÖ-Y ile birlikte kullanılabilir.

Ebeveyn formu özellikle küçük yaştaki çocuklarda, okuma ya da kendini ifade etme güçlüğü olan çocuklarda ve gencin kendi formunu doldurmak istemediği durumlarda değerlidir. Davranış ve akran sorunlarını da kapsayan geniş bir tarama için SDQ, yalnızca anksiyeteye odaklanan kısa bir tarama için SCARED daha uygun olabilir.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

ÇADÖ-E'yi ebeveyn ya da çocuğa birincil olarak bakan yetişkin doldurur. Her madde, belirtilen durumun çocukta ne sıklıkla görüldüğü sorularak “hiçbir zaman”dan “her zaman”a uzanan dört basamakta yanıtlanır. Form belirli bir geçmiş dönem tanımlamaz; ebeveyn çocuğunun genel durumunu düşünerek yanıt verir.

Doldurulması yaklaşık 12 dakika sürer. Mümkünse izlem boyunca formu hep aynı ebeveynin doldurması, puanlardaki değişimin bilgi verenin değişmesinden kaynaklanmamasını sağlar.

psisula'da ebeveyn forma SMS ile gelen bağlantıyla telefondan erişir ve doldurur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 0 (hiçbir zaman) ile 3 (her zaman) arasında puanlanır; ters puanlanan madde yoktur. Her alt ölçeğin ham puanı kendi maddelerinin toplamıdır. Beş anksiyete alt ölçeğinin toplamı toplam anksiyete puanını, altı alt ölçeğin toplamı 0 ile 141 arasında değişen toplam içselleştirme puanını verir.

Ham puanlar, genç formunda olduğu gibi sınıf düzeyine ve cinsiyete göre hazırlanmış ebeveyn formu norm tablolarıyla T puanına çevrilir. Kullanım kılavuzu, bir alt ölçekte ikiden fazla madde boş bırakıldığında o alt ölçeğin puanlanmamasını önerir.

psisula'da alt ölçek puanları ebeveyn formu gönderdiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına eklenir.

RCADS-P puanlama anahtarı

Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.

RCADS-P puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–3). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

ÇADÖ-E de tek bir toplam kesme puanı yerine alt ölçek T puanlarıyla yorumlanır ve genç formuyla aynı çerçeve kullanılır. T puanı 70 ve üzeri olan alt ölçekler klinik düzey kabul edilir; psisula bu alt ölçekleri sonuç ekranında ayrı ayrı işaretler. Kullanım kılavuzu 65–69 arasındaki T puanlarını sınırda düzey olarak tanımlar.

Ebeveyn bildirimi ile gencin kendi bildirimi arasında fark olması sık görülür. Ebeveynler davranışa yansıyan belirtileri, gençler ise içsel yaşantıları daha belirgin bildirebilir. ÇADÖ-E tek başına tanı koymaz; sonuç klinik görüşme ve gencin kendi bildirimiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Ebeveyn formu da kendine zarar verme ya da intihar düşüncelerini sormaz. Depresyon puanı yüksekse bu konu gençle ayrıca ve doğrudan konuşulmalıdır.

Alt ölçekler

Ayrılık kaygısı · 7 madde

Ebeveynin gözünden çocuğun ayrılık anlarındaki sıkıntısını, bağlanma figürlerine bir şey olacağı endişesini ve yalnız kalmaktan kaçınmasını değerlendirir.

Yaygın anksiyete · 6 madde

Çocuğun gündelik konular, okul ve gelecekle ilgili denetlemekte zorlandığı endişelerini değerlendirir.

Panik · 9 madde

Ani korku ataklarını ve bunlara eşlik eden bedensel belirtileri ebeveynin gözlemiyle değerlendirir.

Sosyal fobi · 9 madde

Çocuğun başkalarının önünde bir şey yapma, değerlendirilme ya da utanç verici duruma düşme kaygısını değerlendirir.

OKB · 6 madde

Tekrarlayan istenmeyen düşünceleri ve bunlarla ilişkili tekrarlayıcı davranışları değerlendirir.

Depresyon · 10 madde

Çökkün ya da huzursuz duygudurumu, keyif alamamayı, uyku, iştah ve enerji değişikliklerini, değersizlik duygusunu değerlendirir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• ÇADÖ-E ayrılık kaygısı klinik T (≥70)
• ÇADÖ-E yaygın anksiyete klinik T (≥70)
• ÇADÖ-E panik klinik T (≥70)
• ÇADÖ-E sosyal fobi klinik T (≥70)
• ÇADÖ-E OKB klinik T (≥70)
• ÇADÖ-E depresyon klinik T (≥70)

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

ÇADÖ-E, genç formuyla birlikte değerlendirme başında ve tedavi süresince tekrarlanır. Dört ila sekiz haftalık aralıklar çoğu çocuk ve ergen tedavisinde pratik bir izlem temposu sağlar.

Genç ve ebeveyn formlarını aynı zamanda göndermek, iki bakış açısını aynı dönem için karşılaştırmayı kolaylaştırır. psisula'daki gelişim eğrisi alt ölçek puanlarını zaman içinde gösterir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

ÇADÖ-Y (RCADS) gencin kendi bildirimidir ve ÇADÖ-E ile birlikte kullanıldığında en çok bilgiyi verir. SCARED'in de ebeveyn formu vardır; anksiyeteyi okul kaçınması dahil beş alt ölçekte tarar ama depresyonu kapsamaz.

SDQ'nun ebeveyn formu duygusal belirtilerin yanında davranış, dikkat ve akran sorunlarını da kısaca tarar; anksiyete alt tiplerini ayırmak gerektiğinde ÇADÖ-E daha ayrıntılı bir profil sunar.

• RCADS Çocuklar için Anksiyete ve Depresyon Ölçeği – Yenilenmiş
• SDQ Güçler ve Güçlükler Anketi
• SCARED Çocukluk Çağı Anksiyete Tarama Ölçeği
• DCDQ'07 Gelişimsel Koordinasyon Bozukluğu Anketi
• CLDQ Colorado Öğrenme Güçlükleri Anketi
• SMQ Seçici Konuşmazlık Anketi

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu ebeveynlerle konuşurken alt ölçek profilini gündelik gözlemlerle ilişkilendirmek işe yarar: hangi durumlarda çocuğun zorlandığını, ailenin bu durumlara nasıl yanıt verdiğini birlikte konuşmak tedavi hedeflerini netleştirir.

Ebeveyn ve genç formları arasında fark varsa bunu kimin “haklı” olduğu sorusuna dönüştürmemek gerekir. Farklı bakış açılarının her birinin değerli olduğunu, gencin bazı yaşantılarını ebeveynin görmemesinin olağan olduğunu söylemek aileyi rahatlatır. Gençle paylaşırken, ebeveyninin onu nasıl gördüğünü yargılamadan aktarmak ve onun görüşünü sormak iş birliğini güçlendirir.

Telif ve kullanım koşulları

RCADS-P dahil RCADS ölçek ailesinin ve çevirilerinin hakları Bruce F. Chorpita ve Susan H. Spence'e aittir. Ölçekler UCLA Child FIRST kaynak sayfası üzerinden kullanıcılara ücretsiz olarak sunulur; resmi formlar, puanlama araçları ve kullanım kılavuzu bu sayfadan edinilir.

psisula'da RCADS-P nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Gormez V, Kilincaslan A, Ebesutani C, Orengul AC, Kaya I, Ceri V, Nasiroglu S, Filiz M, Chorpita BF. Psychometric properties of the parent version of the Revised Child Anxiety and Depression Scale in a clinical sample of Turkish children and adolescents. Child Psychiatry and Human Development. 2017;48(6):922–933.
2. Ebesutani C, Bernstein A, Nakamura BJ, Chorpita BF, Weisz JR. A psychometric analysis of the Revised Child Anxiety and Depression Scale – Parent Version in a clinical sample. Journal of Abnormal Child Psychology. 2010;38(2):249–260.
3. Chorpita BF, Yim LM, Moffitt CE, Umemoto LA, Francis SE. Assessment of symptoms of DSM-IV anxiety and depression in children: a revised child anxiety and depression scale. Behaviour Research and Therapy. 2000;38(8):835–855.
4. Chorpita BF, Ebesutani C, Spence SH. Revised Children's Anxiety and Depression Scale: User's Guide. UCLA Child FIRST; 2021.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler