OCI-R: Obsesif Kompulsif Envanter – Gözden Geçirilmiş Form

Ne ölçer?

OCI-R, obsesif-kompulsif belirtilerin danışana ne kadar sıkıntı verdiğini 18 maddede ölçer. Maddeler altı belirti alanına eşit olarak dağılır: yıkama, kontrol, düzen, nötrleme, obsesyon (istenmeyen, rahatsız edici düşünceler) ve biriktirme.

Toplam puan genel belirti yükünü, alt ölçek puanları ise hangi belirti alanının öne çıktığını gösterir. Bu yapı, OKB'nin farklı görünümlerini tek bir ölçekte yakalamayı ve tedavi planını baskın belirti alanına göre şekillendirmeyi kolaylaştırır.

Kim geliştirdi?

OCI-R, Edna B. Foa ve arkadaşlarının 1998'de yayımladığı Obsesif-Kompulsif Envanter'in (OCI) kısaltılmış ve gözden geçirilmiş biçimidir. Foa, Huppert, Leiberg, Langner, Kichic, Hajcak ve Salkovskis, özgün ölçekteki gereksiz sıklık puanlamasını kaldırdılar, alt ölçeklerin puanlanmasını sadeleştirdiler ve alt ölçekler arasındaki örtüşmeyi azalttılar.

Yeni biçim OKB tanılı danışanlar, başka kaygı bozukluğu olan kişiler ve kaygı bozukluğu olmayan kişilerden oluşan geniş bir örneklemde sınandı ve 2002 yılında Psychological Assessment'ta yayımlandı. Alt ölçeklerin klinik örneklemdeki geçerliği 2007'de Huppert ve arkadaşlarınca ayrıca incelendi.

Türkçe uyarlaması

OCI-R'ın Türkçe biçiminin geçerlik çalışması Aydın, Boysan, Kalafat, Selvi, Beşiroğlu ve Kağan tarafından yapılmış ve 2014 yılında Nöropsikiyatri Arşivi'nde yayımlanmıştır. Çalışmaya OKB tanılı danışanlar, majör depresyon tanılı danışanlar ve üniversite öğrencilerinden oluşan klinik olmayan bir grup katılmış; özgün altı faktörlü yapının Türkçe örneklemde de geçerli olduğu gösterilmiştir. Aynı çalışmada biriktirme alt ölçeğinin OKB grubunda daha zayıf performans gösterdiği ve nötrleme alt ölçeğinin grupları ayırt etmede yetersiz kaldığı bildirilmiştir.

Yorulmaz, İnözü, Clark ve Radomsky de 2015 yılında Psychological Reports'ta, Türkçe OCI-R'ın üniversite öğrencilerinden oluşan bir örneklemdeki psikometrik özelliklerini yayımlamıştır.

Kimlere uygulanır?

OCI-R yetişkinler için geliştirilmiştir ve psikiyatri polikliniği, psikoterapi pratiği ve araştırma ortamlarında kullanılır. Obsesif-kompulsif belirtileri taramak, başvuru sırasında belirti profilini çıkarmak ve tedavi boyunca değişimi izlemek için uygundur.

Çocuklar ve ergenler için ayrı bir çocuk biçimi geliştirilmiştir. Kaygının sosyal durumlara odaklandığı danışanlarda LSAS ya da SPIN, sağlık kaygısının öne çıktığı danışanlarda Whiteley-7 daha uygun olabilir.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

OCI-R bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Sorular son bir ayı kapsar ve danışandan her deneyimin kendisini ne kadar rahatsız ettiğini hiç ile aşırı derecede arasında beş seçenekle işaretlemesi istenir. Doldurulması yaklaşık beş dakika sürer.

Yanıtlar belirtinin sıklığını değil, verdiği sıkıntıyı yansıtır. Danışana bunu kısaca hatırlatmak, sık yaşadığı ama rahatsız olmadığı davranışları yüksek işaretlemesini önler.

psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 0 (hiç) ile 4 (aşırı derecede) arasında puanlanır ve 18 maddenin puanları toplanır. Toplam puan 0 ile 72 arasında değişir. Ters puanlanan madde yoktur.

Altı alt ölçeğin her biri üç maddeden oluşur; alt ölçek puanı bu üç maddenin toplamıdır ve 0 ile 12 arasında değişir. psisula'da toplam ve alt ölçek puanları, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına eklenir.

OCI-R puanlama anahtarı

Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.

OCI-R puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–4). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

Toplam puan iki düzeye ayrılır: 0–20 eşik altı, 21 ve üzeri olası OKB. 21 puanlık eşik, ölçeği geliştiren ekibin OKB tanılı kişileri tanısı olmayanlardan ayırmak için önerdiği değerdir; psisula bu eşiği aşan sonuçları işaretler.

Toplamın yanında alt ölçek profiline bakmak önemlidir. Tek bir alt ölçekte yüksek puan, toplam eşiği aşmasa bile klinik açıdan anlamlı olabilir. Biriktirme alt ölçeğinin yüksek olması, DSM-5'te OKB'den ayrı bir tanı olarak tanımlanan biriktirme bozukluğunun da değerlendirilmesini gerektirebilir.

OCI-R tek başına tanı koydurmaz. Yüksek puan; belirtilerin süresi, günlük işlevselliğe etkisi, içgörü düzeyi ve kaygı, depresyon gibi eşlik eden durumlarla birlikte klinik görüşmede değerlendirilmelidir.

Alt ölçekler

Biriktirme · 3 madde

Eşya toplama ve elden çıkarmakta güçlük alanındaki sıkıntıyı ölçer. Yüksek puan, DSM-5'te ayrı bir tanı olarak tanımlanan biriktirme bozukluğu açısından da değerlendirme gerektirebilir; Türkçe çalışmada bu alt ölçeğin OKB grubunda daha zayıf performans gösterdiği bildirilmiştir.

Kontrol · 3 madde

Tekrar tekrar kontrol etme ihtiyacına bağlı sıkıntıyı ölçer. Çoğu zaman zarar verme ya da sorumluluk kaygısıyla ilişkili kontrol davranışlarını yansıtır.

Düzen · 3 madde

Eşyaların belirli bir biçimde düzenli olması ihtiyacına bağlı sıkıntıyı ölçer. Tamamlanmamışlık ya da tam oturmama hissiyle ilişkili belirtileri yansıtır.

Nötrleme · 3 madde

Rahatsız edici düşünceleri ya da olası kötü sonuçları dengelemeye yönelik zihinsel ritüellere bağlı sıkıntıyı ölçer. Türkçe çalışmada bu alt ölçeğin grupları ayırt etmede yetersiz kaldığı bildirilmiştir.

Yıkama · 3 madde

Kirlenme ve bulaşma kaygısına bağlı yıkanma ve temizlik davranışlarının yarattığı sıkıntıyı ölçer.

Obsesyon · 3 madde

İstenmeyen, rahatsız edici ve kontrol edilmesi güç düşüncelerin yarattığı sıkıntıyı ölçer. Belirgin dış ritüeli olmayan, ağırlıklı olarak düşüncelerle seyreden OKB görünümlerini yakalamak için önemlidir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• OCI-R OKB tarama eşiğinin üzerinde

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

OCI-R hem tarama hem izlem için kullanılabilir. İlk görüşmede temel puan alınır; maruz bırakma ve tepki önleme gibi yapılandırılmış tedavilerde dört haftada bir tekrarlanabilir. Soru penceresi son bir ay olduğundan, daha sık uygulama birbiriyle örtüşen dönemleri ölçer.

Toplamın yanında alt ölçek eğrilerini izlemek, tedavinin hangi belirti alanında etkili olduğunu ve hangi alanın hâlâ hedeflenmesi gerektiğini gösterir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

OCI-R, OKB belirtilerini alt alanlara göre ayıran kısa bir öz bildirim ölçeğidir. Kaygının sosyal durumlara odaklandığı tablolarda LSAS ya da SPIN, panik ataklar öne çıkıyorsa PDSS, hastalık kaygısı baskınsa Whiteley-7 daha doğrudan bilgi verir.

OKB'ye sıklıkla depresyon eşlik ettiği için PHQ-9 ile birlikte izlem yararlıdır. Genel kaygı düzeyini görmek için GAD-7 de eklenebilir.

• MGH-HPS Massachusetts General Hospital Saç Koparma Ölçeği

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu paylaşırken alt ölçek profilini birlikte incelemek, danışanın belirtilerini adlandırmasına ve tek bir sorun yerine farklı alanlar olarak görmesine yardımcı olur: 'Yanıtlarına göre seni en çok kontrol etme ihtiyacı ve kafana takılan düşünceler zorluyor' gibi.

Birçok danışan obsesyonlarının içeriğinden utanır. Bu düşüncelerin OKB'de sık görüldüğünü ve kişinin kendisi hakkında bir şey söylemediğini anlatmak rahatlatıcı olabilir. Tekrarlanan ölçümlerde alt ölçek eğrilerini birlikte izlemek, maruz bırakma çalışmalarının etkisini somut olarak görmeyi sağlar.

Telif ve kullanım koşulları

OCI-R, Edna B. Foa ve arkadaşları tarafından geliştirilmiştir. Madde seti klinik kullanım için ücretsiz olarak kullanılabilir.

psisula'da OCI-R nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Foa EB, Huppert JD, Leiberg S, Langner R, Kichic R, Hajcak G, Salkovskis PM. The Obsessive-Compulsive Inventory: development and validation of a short version. Psychological Assessment. 2002;14(4):485–496.
2. Huppert JD, Walther MR, Hajcak G ve ark. The OCI-R: validation of the subscales in a clinical sample. Journal of Anxiety Disorders. 2007;21(3):394–406.
3. Aydın A, Boysan M, Kalafat T, Selvi Y, Beşiroğlu L, Kağan M. Validation of the Turkish version of the Obsessive-Compulsive Inventory-Revised (OCI-R) in clinical and non-clinical samples. Nöropsikiyatri Arşivi. 2014;51(1):15–22.
4. Yorulmaz O, İnözü M, Clark DA, Radomsky AS. Psychometric properties of the Obsessive-Compulsive Inventory-Revised in a Turkish analogue sample. Psychological Reports. 2015;117(3):781–793.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler