PCL-5: DSM-5 için TSSB Kontrol Listesi

Ne ölçer?

PCL-5, DSM-5'teki travma sonrası stres bozukluğunun (TSSB) yirmi belirtisinin her birine karşılık gelen yirmi sorudan oluşur. Belirtiler DSM-5'in dört kümesine dağılır: istemsiz yeniden yaşama (anılar, kâbuslar, geri dönüşler, hatırlatıcılara verilen duygusal ve bedensel tepkiler), kaçınma, biliş ve duygudurumda olumsuz değişiklikler ve uyarılmışlık ile tepkisellikte değişiklikler.

Her soru, belirli bir travmatik yaşantıyla ilişkili belirtinin son bir ayda ne kadar rahatsızlık verdiğini sorar. Bu yüzden PCL-5 hem TSSB belirtilerini taramak, hem olası tanıyı desteklemek, hem de tedavi boyunca belirti şiddetindeki değişimi izlemek için kullanılır.

Kim geliştirdi?

PCL-5, ABD Gazi İşleri Bakanlığı'na bağlı Ulusal TSSB Merkezi'nde (National Center for PTSD) Frank W. Weathers, Brett T. Litz, Terence M. Keane, Patrick A. Palmieri, Brian P. Marx ve Paula P. Schnurr tarafından 2013'te geliştirildi. Ölçek, DSM-IV ölçütlerine dayanan önceki PCL'nin DSM-5'e göre yeniden yazılmış biçimidir.

PCL-5'in psikometrik özellikleri ilk olarak Blevins ve arkadaşlarının 2015'te Journal of Traumatic Stress'te yayımladığı çalışmada incelendi. Ölçeğin standart biçiminin yanında, kısa bir travma ölçütü değerlendirmesi ve Yaşam Olayları Kontrol Listesi ile birlikte kullanılan biçimleri de bulunur.

Türkçe uyarlaması

PCL-5'in Türkçe psikometrik çalışması Boysan, Güzel Özdemir, Özdemir, Selvi, Yılmaz ve Kaya tarafından yapılmış ve 2017'de Psychiatry and Clinical Psychopharmacology'de yayımlanmıştır. Çalışmaya TSSB ve majör depresyon tanılı poliklinik danışanları ile bir toplum örneklemi katılmış; dört kümeli yapının Türkçe formda da korunduğu gösterilmiştir. Bu çalışmada, kendi örneklemi için orijinal önerilerden daha yüksek bir kesme puanı bildirilmiştir.

Kimlere uygulanır?

PCL-5 travmatik bir yaşantı bildiren yetişkinler için geliştirilmiştir. Psikoterapi pratiğinde, travma odaklı tedavilerde (uzun süreli maruz bırakma, bilişsel işlemleme terapisi, EMDR gibi), afet ve kayıp sonrasında ve birinci basamak taramasının ardından yapılan ayrıntılı değerlendirmede kullanılır.

Hızlı bir ilk tarama için PC-PTSD-5, ICD-11'e göre karmaşık TSSB belirtilerini de görmek için ITQ daha uygundur. Çocuk ve ergenler için ayrı ölçekler kullanılmalıdır.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

PCL-5 bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Danışandan önce en çok rahatsızlık veren travmatik yaşantıyı aklında tutması istenir; yaşantıyı ayrıntılı olarak yazması gerekmez. Sorular son bir ayı kapsar ve her biri beş seçenekle yanıtlanır: hiç, biraz, orta derecede, oldukça ve aşırı derecede. Doldurulması yaklaşık sekiz dakika sürer.

Travma öyküsü henüz konuşulmamışsa formun seans dışında doldurulması bazı danışanlarda yoğun duygular uyandırabilir; ilk uygulamayı seansla bağlantılı planlamak iyi bir seçenektir. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her soru 0 (hiç) ile 4 (aşırı derecede) arasında puanlanır ve yirmi sorunun puanları toplanır. Toplam puan 0 ile 80 arasında değişir. Ters puanlanan madde yoktur.

Küme puanları, ilgili kümedeki soruların toplanmasıyla hesaplanır: istemsiz yeniden yaşama 5, kaçınma 2, olumsuz biliş ve duygu 7, uyarılmışlık 6 sorudan oluşur. DSM-5 tanı kuralına göre ise 2 ve üzeri işaretlenen soru belirti var sayılır; olası tanı için en az bir yeniden yaşama, bir kaçınma, iki olumsuz biliş ve duygu ve iki uyarılmışlık belirtisi gerekir. psisula toplamı ve küme puanlarını form gönderildiği anda hesaplar.

PCL-5 puanlama anahtarı

Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.

PCL-5 soruları ve puan hesaplayıcı

Danışanın doldurduğu formdaki yanıtları ya da görüşmede verdiği yanıtları işaretleyin. Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler yanıtlandığı anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

PCL-5 formunu PDF olarak indirinYazdırıp elle doldurmak için, A4.

Puanlar nasıl yorumlanır?

psisula toplam puanı iki düzeyde gösterir: 0–32 eşik altı, 33–80 olası TSSB. 33 ve üzeri puanı aşan sonuçlar işaretlenir. Ulusal TSSB Merkezi, olası TSSB için 31–33 aralığındaki kesme puanlarının farklı örneklemlerde iş gördüğünü, ancak kesme puanının uygulama amacına ve gruba göre seçilmesi gerektiğini belirtir.

PCL-5 tek başına tanı koydurmaz. Olası TSSB sonucu, travmatik yaşantının DSM-5 ölçütünü karşılayıp karşılamadığı, belirtilerin süresi ve işlevselliğe etkisiyle birlikte klinik görüşmede (gerekirse CAPS-5 gibi yapılandırılmış bir görüşmeyle) doğrulanmalıdır. Uyarılmışlık kümesindeki riskli ya da kendine zarar verebilecek davranışlara ilişkin soru yüksek işaretlenmişse bu davranışları ve güvenliği seansta ayrıca sorun.

Alt ölçekler

İstemsiz yeniden yaşama · 5 madde

Travmanın istemeden akla gelen anılar, kâbuslar, şimdi oluyormuş gibi yeniden yaşanması ve hatırlatıcılara verilen yoğun duygusal ya da bedensel tepkilerle geri dönmesini yansıtır. Yüksek puan, travma belleğinin henüz işlenmediğini ve maruz bırakma ya da yeniden işleme odaklı çalışmanın önemli bir hedef olacağını düşündürür.

Kaçınma · 2 madde

Travmayı hatırlatan düşünce ve duygulardan ve dış hatırlatıcılardan (yerler, kişiler, durumlar) uzak durma çabasını gösterir. Yalnızca iki sorudan oluşsa da kaçınma TSSB'nin sürmesinde merkezi bir rol oynar; yüksek puan, tedavide kaçınılan durumlarla kademeli temasın planlanmasını gerektirir.

Olumsuz biliş ve duygu · 7 madde

Travmanın önemli bölümlerini hatırlayamama, kendine, başkalarına ve dünyaya ilişkin olumsuz inançlar, kendini ya da başkalarını suçlama, süregiden korku, öfke, suçluluk ya da utanç, ilgi kaybı, başkalarından kopukluk ve olumlu duyguları yaşayamama gibi belirtileri kapsar. Bu küme depresyonla örtüşür; yüksek puan bilişsel çalışma ve duygudurum değerlendirmesi için yol gösterir.

Uyarılmışlık · 6 madde

Öfke patlamaları ya da irritabilite, riskli ya da kendine zarar verebilecek davranışlar, aşırı tetikte olma, kolay irkilme, dikkat güçlüğü ve uyku sorunlarını kapsar. Yüksek puan günlük işlevselliği belirgin biçimde etkileyebilir; riskli davranışlar söz konusuysa güvenlik değerlendirmesi önceliklidir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• PCL-5 olası TSSB eşiğinin üzerinde

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

PCL-5 tedavi başında temel ölçüm olarak alınır ve son bir aylık hatırlama süresi düşünülerek genellikle dört ila sekiz haftada bir tekrarlanır. Haftalık izlem gerektiğinde ölçeğin son bir haftayı soran biçimi de kullanılabilir.

Tekrarlanan ölçümlerde toplam puanın yanında küme puanlarına bakmak, hangi belirti alanının değiştiğini ve hangisinin direnç gösterdiğini görmenizi sağlar.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

PC-PTSD-5 beş evet/hayır sorusuyla hızlı bir ilk taramadır; olumlu sonuç çıktığında PCL-5 ile ayrıntılı değerlendirme yapılır. ITQ, ICD-11'e göre TSSB'nin yanında duygulanım düzensizliği, olumsuz benlik algısı ve ilişki bozulması alanlarını da ölçerek karmaşık TSSB'yi ayırt etmeye yardım eder.

Dissosiyatif belirtiler düşünülüyorsa DES-II, çocukluk çağı travma öyküsü için CTQ-28 ya da ACE tamamlayıcı bilgi verir. Belirtilere eşlik eden depresyon için PHQ-9 ile birlikte uygulamak yararlıdır.

• ITQ Uluslararası Travma Anketi
• ACE Olumsuz Çocukluk Yaşantıları Ölçeği
• CTQ-28 Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği
• PC-PTSD-5 DSM-5 için Birinci Basamak TSSB Taraması
• DES-II Dissosiyatif Yaşantılar Ölçeği

Sonucu danışanla konuşmak

Travma belirtileri danışanlar için çoğu zaman anlaşılmaz ve utandırıcıdır. Sonucu paylaşırken belirtileri, zorlayıcı bir yaşantıya karşı beklenebilecek tepkiler olarak normalleştirmek ve kümeler üzerinden açıklamak işe yarar: 'Yanıtlarına göre en çok zorlayan şey, olayın istemeden aklına gelmesi ve uykunun bölünmesi gibi görünüyor' gibi.

Kaçınma puanı yüksekse, danışanın formu doldurmanın kendisini zor bulmuş olabileceğini kabul etmek ve bunu tedavi gerekçesiyle ilişkilendirmek yararlıdır. Tekrarlanan ölçümlerde küme puanlarının nasıl değiştiğini birlikte incelemek, danışanın ilerlemeyi somut olarak görmesini sağlar.

Telif ve kullanım koşulları

PCL-5, ABD Gazi İşleri Bakanlığı Ulusal TSSB Merkezi çalışanlarınca geliştirilmiştir; kamu malıdır ve telif hakkı yoktur. Ölçeğin tüm biçimleri merkezin web sitesinden ücretsiz olarak indirilebilir.

psisula'da PCL-5 nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Weathers FW, Litz BT, Keane TM, Palmieri PA, Marx BP, Schnurr PP. The PTSD Checklist for DSM-5 (PCL-5). National Center for PTSD; 2013.
2. Blevins CA, Weathers FW, Davis MT, Witte TK, Domino JL. The Posttraumatic Stress Disorder Checklist for DSM-5 (PCL-5): development and initial psychometric evaluation. Journal of Traumatic Stress. 2015;28(6):489–498.
3. Boysan M, Güzel Özdemir P, Özdemir O, Selvi Y, Yılmaz E, Kaya N. Psychometric properties of the Turkish version of the PTSD Checklist for Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (PCL-5). Psychiatry and Clinical Psychopharmacology. 2017;27(3):300–310.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler