Ne ölçer?
ACE, 18 yaşından önce yaşanan on tür olumsuz çocukluk yaşantısını evet ya da hayır olarak sorar. Bu yaşantılar üç grupta toplanır: istismar (duygusal, fiziksel ve cinsel), ihmal (duygusal ve fiziksel) ve ev içi işlev bozukluğu (ebeveynlerin ayrılması ya da boşanması, anneye yönelik şiddete tanık olma, evde madde kullanımı, evde ruhsal hastalık ya da intihar girişimi ve bir aile üyesinin cezaevine girmesi).
ACE puanı yaşantıların şiddetini ya da sıklığını değil, kaç farklı türün yaşandığını gösterir. Bu nedenle bir travma şiddeti ölçüsünden çok, erken dönem olumsuz yaşantı yükünü özetleyen bir risk göstergesidir.
Kim geliştirdi?
ACE ölçeği, ABD'de Kaiser Permanente ve Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) iş birliğiyle yürütülen Olumsuz Çocukluk Yaşantıları Çalışması'na dayanır. Vincent J. Felitti, Robert F. Anda ve arkadaşlarının 1998'de American Journal of Preventive Medicine'de yayımladığı ilk makalede, standart bir sağlık değerlendirmesinden geçmiş 9500'ü aşkın yetişkinin yanıtları incelenmiş ve olumsuz çocukluk yaşantılarının sayısı arttıkça yetişkinlikteki sağlık riskleri ve hastalıkların da arttığı gösterilmiştir.
İlk çalışma yedi yaşantı türünü incelemiştir; bugün kullanılan on maddelik form, ihmal ve ebeveyn ayrılığı gibi türlerin eklenmesiyle oluşmuştur. ACE puanı o tarihten bu yana halk sağlığı ve travma bilgili bakım yaklaşımlarının temel kavramlarından biri haline gelmiştir.
Türkçe uyarlaması
ACE'nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması Gündüz, Yaşar, Gündoğmuş ve arkadaşları tarafından yapılmış ve 2018'de Anadolu Psikiyatri Dergisi'nin ek sayısında yayımlanmıştır. Çalışma 18–65 yaş arası klinik bir örneklemle yürütülmüştür.
Kimlere uygulanır?
ACE yetişkinler için geliştirilmiştir. İlk görüşmede gelişimsel öyküyü yapılandırmak, travma bilgili bir vaka formülasyonu oluşturmak ve depresyon, anksiyete, madde kullanımı ya da kronik bedensel yakınmalarla başvuran danışanlarda erken dönem risk bağlamını görmek için kullanılır.
İstismar ve ihmalin şiddetini ayrıntılı değerlendirmek istiyorsanız CTQ-28 daha fazla bilgi verir. Güncel travma belirtilerini ölçmek için PCL-5 ya da ITQ kullanılmalıdır. Çocuklara doğrudan uygulanmak üzere tasarlanmamıştır.
Kim doldurur, nasıl uygulanır?
ACE bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Her madde 18 yaşından önceki dönemi sorar ve evet ya da hayır olarak yanıtlanır. Doldurulması yaklaşık beş dakika sürer.
Sorular istismar ve aile içi şiddet gibi hassas konulara değindiği için, formu göndermeden önce danışana amacını kısaca anlatmak ve yanıtları seansta birlikte ele alacağınızı söylemek iyi bir uygulamadır. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.
Nasıl puanlanır?
Her evet yanıtı 1, her hayır yanıtı 0 puan alır ve on madde toplanır. Toplam puan 0 ile 10 arasında değişir. Ters puanlanan madde ve alt ölçek yoktur.
psisula'da puan, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve düzeyiyle birlikte danışan dosyasına eklenir.
ACE soruları ve puan hesaplayıcı
Danışanın doldurduğu formdaki yanıtları ya da görüşmede verdiği yanıtları işaretleyin. Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler yanıtlandığı anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.
ACE formunu PDF olarak indirinYazdırıp elle doldurmak için, A4.
18 yaşınızdan önce aşağıdaki durumlardan herhangi birini yaşadıysanız Evet’i işaretleyin.
Toplam puan(0–10)
Sonuç tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
psisula bu hesaplamayı her formda kendiliğinden yapar, sonucu danışan dosyasına ekler ve tekrarlanan uygulamaları gelişim eğrisinde yan yana gösterir.
15 dakikalık demo planlayınFelitti VJ, Anda RF ve ark. CDC–Kaiser Permanente Olumsuz Çocukluk Yaşantıları (ACE) Çalışması, 1998. Anket telif kapsamında değildir.
Türkçe metin Psisula'nın çalışma çevirisidir. Kesme puanları özgün ölçeğin çalışmalarından gelir.
Puanlar nasıl yorumlanır?
psisula puanı üç düzeyde gösterir: 0 yok, 1–3 düşük ve 4–10 yüksek. 4 ve üzeri puan yüksek olumsuz çocukluk yaşantısı yükü olarak işaretlenir; bu düzey, Felitti ve arkadaşlarının ilk çalışmasında yetişkinlikteki sağlık risklerinin belirgin biçimde arttığı gösterilen düzeydir.
ACE tanı koymaz ve bireysel bir risk tahmini yapmaz. Yüksek puan, kişinin mutlaka bir ruhsal bozukluk geliştireceği anlamına gelmez; düşük puan da yaşanan tek bir yaşantının ağır etkilerini dışlamaz. Puanın anlamı, yaşantıların ne zaman ve ne kadar süreyle olduğu, koruyucu ilişkilerin varlığı ve bugünkü belirtilerle birlikte değerlendirilmelidir. Danışan şu anda şiddet gören ya da risk altındaki bir çocuktan söz ediyorsa güvenliği ve yasal bildirim yükümlülüklerinizi o seansta ele alın.
| Toplam puan | Düzey |
|---|---|
| 0 | Yok |
| 1–3 | Düşük |
| 4–10 | Yüksek |
Dikkat edilmesi gerekenler
Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.
- ACE 4 veya üzeri — yüksek olumsuz çocukluk deneyimi yükü
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
ACE geçmişe dönük bir öyküyü sorduğu için tekrarlanan bir izlem aracı değildir. Genellikle başvuruda bir kez uygulanır.
Terapi ilerledikçe danışan daha önce paylaşmadığı yaşantıları anlatabilir; formülasyonu güncellemek için gerekirse yeniden uygulanabilir, ancak puan değişimini tedavi etkisi olarak yorumlamamak gerekir.
Güçlü yönleri ve sınırlılıkları
Güçlü yönleri
- On evet/hayır sorusuyla erken dönem olumsuz yaşantı yükünü hızla özetler.
- Geniş halk sağlığı araştırmalarına dayanır; puan yaygın olarak bilinen bir dil sunar.
- Ev içi işlev bozukluğunu da kapsadığı için istismar ölçeklerinin görmediği bağlamı gösterir.
- Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması vardır.
Sınırlılıkları
- Yaşantıların şiddetini, sıklığını, süresini ve yaşını ölçmez; yalnızca türleri sayar.
- Akran zorbalığı, toplumsal şiddet, yoksulluk ve ayrımcılık gibi önemli olumsuz yaşantıları kapsamaz.
- Geriye dönük öz bildirime dayanır; bellek ve yanıt verme isteği sonucu etkileyebilir.
- Bireysel düzeyde risk tahmini için tasarlanmamıştır; tanı koymaz.
Benzer ölçeklerle karşılaştırma
CTQ-28 istismar ve ihmali beş alanda şiddet düzeyiyle ölçer ve küçümseme eğilimini de izler; ACE'ye göre daha ayrıntılıdır, ancak ev içi işlev bozukluğunu kapsamaz. İkisi birlikte kullanıldığında hem yaşantı türlerinin genişliği hem de istismar ve ihmalin ağırlığı görülebilir.
Geçmiş yaşantıların bugünkü etkisini ölçmek için PCL-5 ya da ITQ, dissosiyatif belirtiler için DES-II tamamlayıcıdır.
Sonucu danışanla konuşmak
ACE sonucunu paylaşırken puanı bir kader olarak değil, danışanın erken yaşamında taşıdığı yükün bir özeti olarak sunmak önemlidir: 'Çocukluğunda birden fazla zorlayıcı durumla karşılaşmışsın; bunların bugün nasıl yankılandığını birlikte anlamak istiyorum' gibi.
Danışanın hangi maddeleri işaretlediğini ayrıntılı anlatmaya zorlanmaması, ne kadarını ve ne zaman paylaşacağına kendisinin karar verebilmesi güveni korur. Yüksek puanın yanında danışanın o dönemde destek aldığı kişileri ve güçlü yanlarını da sormak, dengeli bir resim oluşturur.
psisula'da ACE nasıl kullanılır?
- Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
- Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
- Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
- İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
- Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.
Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.
ACE ve diğer 74 ölçeği kendi danışanlarınızla görün. 15 dakikalık görüşmede psisula'yı sizin çalışma düzeniniz üzerinden gösterelim.
15 dakikalık demo planlayınSık sorulan sorular
ACE kaç dakika sürer?
On evet/hayır sorusuyla genellikle beş dakika içinde doldurulur.
ACE'de kaç puan yüksek kabul edilir?
psisula 4 ve üzeri puanı yüksek olumsuz çocukluk yaşantısı yükü olarak işaretler. 1–3 düşük, 0 yaşantı bildirilmediğini gösterir.
ACE puanı yüksek olan biri mutlaka ruhsal sorun yaşar mı?
Hayır. ACE nüfus düzeyindeki riskleri gösterir; bireysel bir tahmin yapmaz. Koruyucu ilişkiler ve sonraki yaşantılar sonucu belirgin biçimde değiştirebilir.
ACE ile CTQ-28 arasındaki fark nedir?
ACE on yaşantı türünün olup olmadığını sayar ve ev içi işlev bozukluğunu da kapsar. CTQ-28 istismar ve ihmalin şiddetini beş alanda ayrıntılı ölçer.
Kaynakça
- Felitti VJ, Anda RF, Nordenberg D, Williamson DF, Spitz AM, Edwards V, Koss MP, Marks JS. Relationship of childhood abuse and household dysfunction to many of the leading causes of death in adults: the Adverse Childhood Experiences (ACE) Study. American Journal of Preventive Medicine. 1998;14(4):245–258.
- Gündüz A, Yaşar AB, Gündoğmuş İ ve ark. Adverse Childhood Experiences Turkish form: validity and reliability study. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2018;19(Ek 1):68–75.
Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.