Ne ölçer?
PC-PTSD-5, DSM-5'e göre olası travma sonrası stres bozukluğunu (TSSB) birinci basamakta hızla taramak için geliştirilmiş kısa bir ölçektir. Önce kişinin korkutucu, dehşet verici ya da travmatik bir olay yaşayıp yaşamadığı sorulur. Ardından beş soru, son bir aydaki temel TSSB alanlarını evet ya da hayır olarak değerlendirir: istemsiz anılar ya da kâbuslar, kaçınma, sürekli tetikte olma ya da kolay irkilme, başkalarından ve etkinliklerden kopukluk hissi ve olayla ilgili suçluluk ya da kendini suçlama.
PC-PTSD-5 belirti şiddetini ölçmez; kimin daha ayrıntılı bir travma değerlendirmesine yönlendirilmesi gerektiğini belirlemeye yarar.
Kim geliştirdi?
PC-PTSD-5, ABD Gazi İşleri Bakanlığı'na bağlı Ulusal TSSB Merkezi'nde Annabel Prins ve arkadaşları tarafından, DSM-IV'e dayanan önceki Birinci Basamak TSSB Taraması'nın (PC-PTSD) DSM-5'e göre güncellenmiş biçimi olarak geliştirildi.
Ölçeğin geliştirme ve değerlendirme çalışması 2016 yılında Journal of General Internal Medicine'de yayımlandı. Çalışma, birinci basamağa başvuran 398 gazi ile yürütülmüş ve tarama sonuçları kısa bir yapılandırılmış psikiyatrik görüşmeyle karşılaştırılmıştır.
Türkçe uyarlaması
psisula'daki Türkçe metin kurum içi bir çeviridir; geçerlik çalışması yapılmış bir uyarlama değildir ve kesme puanları orijinal çalışmalardan alınmıştır. Çeviri klinik gözden geçirme aşamasındadır. Bu nedenle Türkçe formun tarama doğruluğuna ilişkin bir değer bildirilemez; sonucu yalnızca ileri değerlendirme gerekip gerekmediğine dair bir işaret olarak kullanın.
Kimlere uygulanır?
PC-PTSD-5 yetişkinler için geliştirilmiştir. Birinci basamakta, ilk görüşme öncesi formlarda, kriz ve afet sonrası hızlı değerlendirmelerde ve travma öyküsünün henüz sorulmadığı başvurularda bir giriş taraması olarak uygundur.
Travma öyküsü zaten biliniyorsa ya da belirti şiddetini izlemek istiyorsanız doğrudan PCL-5 kullanmak daha fazla bilgi verir. Çocuk ve ergenler için uygun değildir.
Kim doldurur, nasıl uygulanır?
PC-PTSD-5 bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. İlk soru travmatik bir yaşantı olup olmadığını sorar; yanıt hayır ise tarama orada biter. Yanıt evet ise beş soru son bir ay için evet ya da hayır olarak yanıtlanır. Doldurulması yaklaşık bir dakika sürer.
Orijinal çalışmada danışanlar taramanın birinci basamak hekimleri tarafından yapılmasını tercih ettiklerini belirtmiştir; formu seansla bağlantılı uygulamak, olumlu sonuçları hemen konuşabilmenizi sağlar. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.
Nasıl puanlanır?
Travmatik yaşantı bildirilmemişse puan 0'dır. Yaşantı bildirilmişse beş belirti sorusundaki her evet yanıtı 1 puan alır ve toplanır. Toplam puan 0 ile 5 arasında değişir.
psisula'da puan, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve sonuç danışan dosyasına eklenir.
PC-PTSD-5 soruları ve puan hesaplayıcı
Danışanın doldurduğu formdaki yanıtları ya da görüşmede verdiği yanıtları işaretleyin. Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler yanıtlandığı anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.
PC-PTSD-5 formunu PDF olarak indirinYazdırıp elle doldurmak için, A4.
Bazen insanların başına alışılmadık ölçüde korkutucu, dehşet verici veya sarsıcı olaylar gelebilir. Örneğin: ciddi bir kaza veya yangın; fiziksel ya da cinsel saldırı veya istismar; deprem veya sel; savaş; birinin öldürülmesine ya da ağır yaralanmasına tanık olmak; bir yakınını cinayet veya intihar sonucu kaybetmek. Hayatınızda hiç böyle bir olay yaşadınız mı? Yaşadıysanız, lütfen aşağıdaki soruları yanıtlayın. Son bir ay içinde:
Toplam puan(0–5)
Sonuç tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
psisula bu hesaplamayı her formda kendiliğinden yapar, sonucu danışan dosyasına ekler ve tekrarlanan uygulamaları gelişim eğrisinde yan yana gösterir.
15 dakikalık demo planlayınPrins A, Bovin MJ, Kimerling R ve ark. Primary Care PTSD Screen for DSM-5 (PC-PTSD-5). ABD Ulusal TSSB Merkezi (National Center for PTSD); kamu malıdır.
Türkçe metin Psisula'nın çalışma çevirisidir. Kesme puanları özgün ölçeğin çalışmalarından gelir.
Puanlar nasıl yorumlanır?
PC-PTSD-5 için şiddet düzeyi tanımlanmamıştır; sonuç olumlu ya da olumsuz tarama olarak okunur. psisula 3 ve üzeri puanı olumlu tarama olarak işaretler. Bu eşik orijinal geliştirme çalışmasında önerilen kesme puanıdır; psisula'daki Türkçe çeviri için ayrıca doğrulanmamıştır. Ulusal TSSB Merkezi, 4 eşiğinin kadınlarda olası vakaları daha fazla atlayabileceğini, kaynaklar elverdiğinde daha düşük bir eşiğin düşünülebileceğini belirtir.
PC-PTSD-5 tanı koymaz. Olumlu bir tarama PCL-5 ve klinik görüşmeyle ileri değerlendirme gerektirir. Olumsuz bir tarama da travma öyküsünün konuşulmasını gereksiz kılmaz.
Dikkat edilmesi gerekenler
Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.
- PC-PTSD-5 pozitif tarama (3 ve üzeri)
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
PC-PTSD-5 bir izlem aracı değil, bir giriş taramasıdır. Genellikle başvuruda bir kez uygulanır; yeni bir travmatik yaşantı olduğunda ya da klinik tablo değiştiğinde yeniden uygulanabilir.
Tarama olumlu çıktıktan sonra belirti şiddetini izlemek için PCL-5 kullanılmalıdır.
Güçlü yönleri ve sınırlılıkları
Güçlü yönleri
- Bir dakika içinde doldurulur; yoğun klinik akışta bile uygulanabilir.
- Önce travmatik yaşantıyı sorduğu için belirtileri bir olaya bağlar.
- Evet ya da hayır biçimi, danışanlar için anlaşılması kolay bir yanıt yapısı sunar.
- Kamu malıdır ve ücretsiz kullanılabilir.
Sınırlılıkları
- Tanı koymaz ve belirti şiddetini ölçmez.
- psisula'daki Türkçe metin geçerlik çalışması yapılmamış bir çalışma çevirisidir.
- Kesme puanı gruba göre farklı sonuç verebilir; tek eşik her danışan için aynı doğrulukta değildir.
- Karmaşık TSSB alanlarını ve dissosiyatif belirtileri değerlendirmez.
Benzer ölçeklerle karşılaştırma
PCL-5, DSM-5'in yirmi TSSB belirtisini şiddet düzeyiyle ölçer ve PC-PTSD-5 olumlu çıktığında doğal bir sonraki adımdır. ITQ, ICD-11'e göre TSSB ve karmaşık TSSB kümelerini birlikte değerlendirir.
Çocukluk çağı olumsuz yaşantılarının genel yükünü görmek için ACE, istismar ve ihmal alanlarını ayrıntılı değerlendirmek için CTQ-28 tamamlayıcıdır.
Sonucu danışanla konuşmak
Olumlu bir taramayı paylaşırken bunun bir tanı değil, daha ayrıntılı konuşmaya değer bir işaret olduğunu söylemek kaygıyı azaltır: 'Yanıtların, yaşadığın olayın hâlâ gündelik hayatını etkiliyor olabileceğini gösteriyor; bunu biraz daha ayrıntılı anlamak istiyorum' gibi.
Danışanın travmayı ayrıntılı anlatmaya hazır olmayabileceğini kabul edin. İlk adımda olayın kendisinden çok bugünkü etkilerini konuşmak, güven ilişkisini korur.
Telif ve kullanım koşulları
PC-PTSD-5, ABD Gazi İşleri Bakanlığı Ulusal TSSB Merkezi çalışanlarınca geliştirilmiştir; kamu malıdır ve telif hakkı yoktur. Orijinal form merkezin web sitesinden ücretsiz olarak indirilebilir.
psisula'da PC-PTSD-5 nasıl kullanılır?
- Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
- Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
- Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
- İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
- Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.
Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.
PC-PTSD-5 ve diğer 74 ölçeği kendi danışanlarınızla görün. 15 dakikalık görüşmede psisula'yı sizin çalışma düzeniniz üzerinden gösterelim.
15 dakikalık demo planlayınSık sorulan sorular
PC-PTSD-5 kaç dakika sürer?
Bir travma sorusu ve beş evet/hayır sorusuyla genellikle bir dakika içinde doldurulur.
PC-PTSD-5'te kaç puan olumlu kabul edilir?
psisula 3 ve üzeri puanı olumlu tarama olarak işaretler. Bazı çalışmalarda genel doğruluk için 4 eşiği önerilmiştir.
PC-PTSD-5 olumlu çıkarsa ne yapmalı?
PCL-5 ile belirti şiddetini değerlendirin ve TSSB tanısını klinik görüşmede ele alın. Tarama tek başına tanı koymaz.
Danışan travmatik bir olay yaşamadığını belirtirse ne olur?
Puan 0 olur ve belirti soruları sorulmaz. Yine de travma öyküsü daha sonra güven ilişkisi geliştikçe ortaya çıkabilir.
Kaynakça
- Prins A, Bovin MJ, Smolenski DJ, Marx BP, Kimerling R, Jenkins-Guarnieri MA ve ark. The Primary Care PTSD Screen for DSM-5 (PC-PTSD-5): development and evaluation within a veteran primary care sample. Journal of General Internal Medicine. 2016;31(10):1206–1211.
- Primary Care PTSD Screen for DSM-5 (PC-PTSD-5). National Center for PTSD.
Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.