Ne ölçer?
ITQ, ICD-11'deki iki travma tanısını, travma sonrası stres bozukluğunu (TSSB) ve karmaşık TSSB'yi (KTSSB) ayırt etmek için geliştirilmiş bir öz bildirim ölçeğidir. TSSB bölümü üç küme içerir: şimdi ve burada yeniden yaşama, kaçınma ve süregiden tehdit hissi. Benlik örgütlenmesinde bozulma (DSO) bölümü ise KTSSB'ye özgü üç kümeyi ölçer: duygulanım düzensizliği, olumsuz benlik algısı ve ilişkilerde bozulma.
Her kümede iki belirti sorusu bulunur. Bunlara ek olarak her iki bölüm için, belirtilerin ilişkiler, iş ve diğer önemli yaşam alanlarındaki işlevselliği ne ölçüde etkilediğini soran üçer soru yer alır. Böylece ölçek, belirtilerle birlikte bunların yarattığı işlev kaybını da gösterir.
Kim geliştirdi?
ITQ, Marylène Cloitre, Mark Shevlin, Chris R. Brewin, Jonathan I. Bisson, Neil P. Roberts, Andreas Maercker, Thanos Karatzias ve Philip Hyland tarafından ICD-11'in TSSB ve KTSSB tanımlarına uygun olarak geliştirildi. Ölçeğin son biçimi, Birleşik Krallık'ta travmaya maruz kalmış bir toplum örneklemi ve bir klinik örneklem üzerinde madde tepki kuramı analizleriyle belirlendi.
Geliştirme çalışması 2018'de Acta Psychiatrica Scandinavica'da yayımlandı. Yazarlar, ölçeği kısa, sade dille yazılmış ve ICD-11'in klinik kullanışlılık ilkesiyle uyumlu bir araç olarak tanımlar.
Türkçe uyarlaması
ITQ'nun Türkçe psikometrik çalışması Gündoğmuş, Ünsal, Alma ve Par tarafından yapılmış ve 2023'te Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma'da yayımlanmıştır. Çalışmaya klinik ve toplum örnekleminden toplam 395 yetişkin katılmış; TSSB ve DSO bölümlerinden oluşan iki üst faktörlü yapının Türkçe formda da korunduğu gösterilmiştir. Çocuk ve ergen sürümünün (ITQ-CA) Türkçe çalışması da ayrıca yayımlanmıştır.
Kimlere uygulanır?
ITQ travmatik bir yaşantı bildiren yetişkinler için geliştirilmiştir. Özellikle uzun süreli ya da tekrarlayan travma öyküsü olan danışanlarda (çocukluk çağı istismarı, uzun süreli aile içi şiddet, işkence, savaş gibi) TSSB ile KTSSB'yi ayırt etmek ve tedavi planını buna göre biçimlendirmek için uygundur.
DSM-5 ölçütlerine göre belirti şiddetini izlemek istiyorsanız PCL-5, hızlı bir ilk tarama için PC-PTSD-5 daha uygundur. Çocuk ve ergenlerde ITQ'nun ayrı bir çocuk ve ergen sürümü kullanılmalıdır.
Kim doldurur, nasıl uygulanır?
ITQ bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Danışandan önce en çok rahatsızlık veren yaşantıyı ve ne kadar önce olduğunu düşünmesi istenir. TSSB soruları son bir ayı kapsar; DSO soruları ise danışanın kendini genellikle nasıl hissettiğini, kendisi hakkında nasıl düşündüğünü ve başkalarıyla nasıl ilişki kurduğunu sorar. Her soru beş seçenekle yanıtlanır: hiç, biraz, orta derecede, oldukça ve aşırı derecede. Doldurulması yaklaşık sekiz dakika sürer.
psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.
Nasıl puanlanır?
Her soru 0 (hiç) ile 4 (aşırı derecede) arasında puanlanır. psisula on sekiz sorunun toplamını 0 ile 72 arasında bir genel gösterge olarak hesaplar; her küme için iki sorunun, işlevsellik bölümleri için üç sorunun ayrı puanını da gösterir.
ICD-11 tanı kuralında bir soru 2 (orta derecede) ve üzeri işaretlendiğinde belirti var sayılır. Olası TSSB için yeniden yaşama, kaçınma ve tehdit hissi kümelerinin her birinde en az bir belirti ile TSSB işlevsellik sorularından en az birinde 2 ve üzeri yanıt gerekir. Olası KTSSB için bunlara ek olarak duygulanım düzensizliği, olumsuz benlik ve ilişki bozulması kümelerinin her birinde en az bir belirti ve DSO işlevsellik sorularından en az birinde 2 ve üzeri yanıt gerekir. Bir danışan ya TSSB ya da KTSSB ölçütünü karşılar, ikisini birden değil.
ITQ puanlama anahtarı
Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.
| Alt ölçek | Maddeler | Hesaplama |
|---|---|---|
| Yeniden yaşama | 1, 2 | Toplam |
| Kaçınma | 3, 4 | Toplam |
| Tehdit hissi | 5, 6 | Toplam |
| Duygulanım düzensizliği | 7, 8 | Toplam |
| Olumsuz benlik | 9, 10 | Toplam |
| İlişki bozulması | 11, 12 | Toplam |
| TSSB işlevsellik | 13–15 | Toplam |
| KPTSSB işlevsellik | 16–18 | Toplam |
ITQ puan hesaplayıcı
Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–4). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.
Toplam puan(0–72)
| Alt ölçek | Puan |
|---|
Sonuç tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
psisula bu hesaplamayı her formda kendiliğinden yapar, sonucu danışan dosyasına ekler ve tekrarlanan uygulamaları gelişim eğrisinde yan yana gösterir.
15 dakikalık demo planlayınPuanlar nasıl yorumlanır?
psisula genel toplamı iki düzeyde gösterir: 0–17 eşiğin altında, 18–72 yükselmiş. Bu toplam yalnızca genel bir yük göstergesidir; ITQ'nun asıl yorumu kümeler üzerinden yapılır. psisula yeniden yaşama, kaçınma ve tehdit kümelerinden herhangi birinde en az bir soru 2 ve üzeri işaretlendiğinde, DSO belirtileri yükseldiğinde ve TSSB'ye bağlı işlev kaybı bildirildiğinde sonucu ayrıca işaretler.
Bu işaretleri birlikte okuyun: üç TSSB kümesi ve TSSB işlev kaybı birlikte yükselmişse olası TSSB, bunlara DSO kümeleri ve DSO işlev kaybı da eşlik ediyorsa olası KTSSB düşünülür. ITQ tek başına tanı koymaz; travmatik yaşantının niteliği, belirtilerin süresi ve ayırıcı tanı (özellikle sınırda kişilik örüntüsü, depresyon ve dissosiyatif bozukluklar) klinik görüşmede değerlendirilmelidir.
| Toplam puan | Düzey |
|---|---|
| 0–17 | Eşiğin altında |
| 18–72 | Yükselmiş |
Alt ölçekler
- Yeniden yaşama · 2 madde
- Travmanın şimdi oluyormuş gibi yeniden yaşanmasını, canlı anılar ya da kâbuslar biçiminde, korku ve dehşet gibi yoğun duygularla birlikte ölçer. ICD-11'de bu küme yalnızca geçmişi hatırlamayı değil, olayın şimdi ve burada tekrar yaşanması niteliğini vurgular.
- Kaçınma · 2 madde
- Travmayı hatırlatan iç yaşantılardan (düşünce, duygu, anı) ve dış hatırlatıcılardan (kişiler, yerler, durumlar) uzak durma çabasını gösterir. Yüksek puan, tedavide hatırlatıcılarla kademeli temasın önemli bir hedef olacağını düşündürür.
- Tehdit hissi · 2 madde
- Süregiden bir tehlike algısını, aşırı tetikte olma ve kolay irkilme biçiminde ölçer. Yüksek puan bedensel uyarılmışlığın ve güvensizlik hissinin gündelik yaşamda belirgin olduğunu gösterir; uyku ve dikkat sorunlarıyla birlikte görülebilir.
- Duygulanım düzensizliği · 2 madde
- Duygusal tepkilerin yoğunluğu ve sakinleşmenin güçlüğü ile duygusal hissizlik ya da kopukluğu birlikte kapsar. KTSSB'nin ilk DSO kümesidir; yüksek puan, travma işleme çalışmasından önce ya da onunla birlikte duygu düzenleme becerilerine yer verilmesi gerektiğini düşündürebilir. Ayrıntılı değerlendirme için DERS-16 kullanılabilir.
- Olumsuz benlik · 2 madde
- Kendini değersiz, başarısız ya da yenilmiş görme ve travmayla ilişkili utanç ya da suçluluk duygularını ölçer. Yüksek puan, benlik algısına ve utanca yönelik çalışmanın tedavide merkezi bir yer tutacağını gösterir.
- İlişki bozulması · 2 madde
- Başkalarına yakın hissetmekte ve ilişkileri sürdürmekte yaşanan güçlüğü ölçer. Yüksek puan, terapötik ilişkinin kurulmasının daha fazla zaman ve özen gerektirebileceğine de işaret eder.
- TSSB işlevsellik · 3 madde
- Yeniden yaşama, kaçınma ve tehdit belirtilerinin ilişkiler, iş ya da okul ve diğer önemli yaşam alanlarındaki işlevselliği ne ölçüde etkilediğini gösterir. Olası TSSB için bu alanlardan en az birinde belirgin etki gerekir.
- KPTSSB işlevsellik · 3 madde
- Duygulanım, benlik ve ilişki alanlarındaki sorunların işlevselliğe etkisini gösterir. Olası karmaşık TSSB için DSO belirtilerine bu alanlardan en az birinde belirgin işlev kaybının eşlik etmesi gerekir.
Dikkat edilmesi gerekenler
Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.
- ITQ yeniden yaşama kümesi (≥2)
- ITQ kaçınma kümesi (≥2)
- ITQ tehdit kümesi (≥2)
- ITQ DSO belirtileri yükselmiş
- ITQ TSSB işlev kaybı
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
ITQ tedavi başında temel ölçüm olarak alınır. TSSB soruları son bir ayı kapsadığı için genellikle dört ila sekiz haftada bir tekrarlanır.
KTSSB tedavilerinde DSO kümelerindeki değişim, TSSB kümelerine göre daha yavaş olabilir. Tekrarlanan ölçümlerde kümeleri ayrı ayrı izlemek, hangi alanın değiştiğini ve hangisinin daha fazla çalışma gerektirdiğini görmenizi sağlar.
Güçlü yönleri ve sınırlılıkları
Güçlü yönleri
- ICD-11'in TSSB ve karmaşık TSSB tanımlarını doğrudan karşılar.
- Belirtilerle birlikte işlev kaybını da sorar; tanı kuralı ICD-11 ile uyumludur.
- Kısa ve sade bir dille yazılmıştır; yaklaşık sekiz dakikada doldurulur.
- Ücretsiz kullanılabilir ve Türkçe psikometrik çalışması vardır.
Sınırlılıkları
- Tanı koymaz; travmatik yaşantının niteliği ve belirtilerin süresi klinik görüşmede değerlendirilmelidir.
- Her kümede yalnızca iki soru bulunur; kümeler ayrıntılı bir belirti profili vermez.
- DSO belirtileri sınırda kişilik örüntüsü ve depresyonla örtüşebilir; ayırıcı tanı gerektirir.
- Genel toplam puanın ICD-11'de bir karşılığı yoktur; asıl yorum kümeler üzerinden yapılmalıdır.
Benzer ölçeklerle karşılaştırma
PCL-5 DSM-5'in yirmi TSSB belirtisini şiddet düzeyiyle ölçer ve izlem için daha ayrıntılıdır, ancak karmaşık TSSB alanlarını kapsamaz. PC-PTSD-5 hızlı bir ilk taramadır.
Duygulanım düzensizliğini ayrıntılı görmek için DERS-16, dissosiyatif belirtiler için DES-II, çocukluk çağı istismar ve ihmal öyküsü için CTQ-28 ITQ'yu tamamlar.
Sonucu danışanla konuşmak
Karmaşık TSSB belirtileri danışanlar tarafından çoğu zaman bir kişilik kusuru olarak yaşanır. Sonucu paylaşırken duygulanım, benlik ve ilişki güçlüklerini uzun süreli zorlayıcı yaşantılara verilen anlaşılır tepkiler olarak çerçevelemek, utancı azaltmaya yardım eder.
Kümeleri birlikte gözden geçirip danışana hangisinin bugün en çok zorladığını sormak, tedavi hedeflerini birlikte belirlemek için iyi bir başlangıçtır.
Telif ve kullanım koşulları
ITQ'nun geliştiricileri ölçeği ücretsiz olarak kullanıma sunmuştur; ölçeğin tam metni geliştirme makalesinin içinde yayımlanmıştır.
psisula'da ITQ nasıl kullanılır?
- Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
- Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
- Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
- İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
- Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.
Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.
ITQ ve diğer 74 ölçeği kendi danışanlarınızla görün. 15 dakikalık görüşmede psisula'yı sizin çalışma düzeniniz üzerinden gösterelim.
15 dakikalık demo planlayınSık sorulan sorular
ITQ kaç dakika sürer?
On sekiz soruyla genellikle sekiz dakika civarında doldurulur.
ITQ karmaşık TSSB'yi nasıl ayırt eder?
TSSB'nin üç kümesine ek olarak duygulanım düzensizliği, olumsuz benlik ve ilişki bozulması kümelerinde de belirti ve işlev kaybı varsa olası karmaşık TSSB düşünülür. Kesin değerlendirme klinik görüşmede yapılır.
ITQ'da hangi yanıt belirti olarak sayılır?
ICD-11 tanı kuralında bir soruya 2 (orta derecede) ve üzeri yanıt verilmesi belirtinin var olduğu anlamına gelir.
ITQ ile PCL-5 arasındaki fark nedir?
ITQ ICD-11'e, PCL-5 DSM-5'e dayanır. ITQ karmaşık TSSB alanlarını da ölçer; PCL-5 ise TSSB belirtilerini daha ayrıntılı ve şiddet düzeyiyle izler.
ITQ tanı koyar mı?
Hayır. ITQ olası TSSB ya da karmaşık TSSB'yi işaret eder; tanı klinik görüşmeyle konur.
Kaynakça
- Cloitre M, Shevlin M, Brewin CR, Bisson JI, Roberts NP, Maercker A, Karatzias T, Hyland P. The International Trauma Questionnaire: development of a self-report measure of ICD-11 PTSD and complex PTSD. Acta Psychiatrica Scandinavica. 2018;138(6):536–546.
- Gündoğmuş İ, Ünsal C, Alma L, Par A. Psychometric properties of the Turkish version of the International Trauma Questionnaire. Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma. 2023;32(12):1847–1865.
Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.