C-SSRS: Columbia İntihar Şiddeti Derecelendirme Ölçeği

Ne ölçer?

C-SSRS tarama formu, intihar düşüncesini ve davranışını şiddet sırasına göre dizilmiş altı evet/hayır sorusuyla tarar. Sorular sırasıyla ölüm isteğini, aktif intihar düşüncesini, yöntem üzerine düşünmeyi, eyleme geçme niyetini, ayrıntılı plan ve niyeti ve son dönemdeki intihar davranışını ya da hazırlığını kapsar.

Amaç bir belirti şiddeti puanı üretmek değil, intihar riskinin hangi basamakta olduğunu hızla görmek ve buna göre bir sonraki adımı belirlemektir. Bu yüzden C-SSRS'te tek tek yanıtlar, toplam puandan daha önemlidir.

Kim geliştirdi?

C-SSRS, Kelly Posner ve arkadaşları tarafından Columbia Üniversitesi'nde geliştirilmiştir. Ölçeğin ilk geçerlik ve iç tutarlılık bulguları, ergen ve yetişkin örneklemlerle yürütülen üç çok merkezli çalışmaya dayanarak 2011 yılında American Journal of Psychiatry'de yayımlandı.

Tam sürümün yanı sıra, birinci basamak, acil servis, okul ve toplum ortamlarında hızlı kullanım için kısaltılmış tarama sürümleri hazırlanmıştır. Ölçek bugün Columbia Lighthouse Project tarafından yürütülen Columbia Protokolü adıyla da anılır ve dünyada en yaygın kullanılan intihar riski değerlendirme araçlarından biridir.

Türkçe uyarlaması

C-SSRS'nin Türkçe dil uyarlaması ve psikometrik çalışması Kılınçaslan, Güneş, Eskin ve Madan tarafından yapılmış ve 2019'da International Journal of Psychiatry in Medicine'de yayımlanmıştır. Çalışma 12–18 yaş arası ergenlerle, yakın zamanda intihar girişiminde bulunanlar, majör depresyonu olanlar, depresyon dışı klinik grup ve psikiyatrik sorunu olmayan aile hekimliği başvurularından oluşan dört grupta yürütülmüştür.

Bu çalışma tam ölçeğin ergen örneklemindeki uyarlamasıdır. Tarama formunu yetişkinlerde kullanırken bu farkı göz önünde bulundurun.

Kimlere uygulanır?

C-SSRS tarama formu ergenlerden yetişkinlere kadar geniş bir yaş aralığında, psikoterapi pratiği, psikiyatri polikliniği, birinci basamak ve kriz hizmetleri gibi farklı ortamlarda kullanılır. Depresyon, travma sonrası stres, madde kullanımı, kişilik örüntüleri ya da yakın zamanda yaşanmış bir kayıp nedeniyle başvuran danışanlarda ilk görüşmede ve risk değişebilecek dönemlerde uygundur.

PHQ-9'un dokuzuncu sorusu ya da başka bir ölçekteki kendine zarar maddesi olumlu yanıtlandığında, C-SSRS bu yanıtı ayrıntılandırmak için iyi bir ikinci adımdır. Ancak hiçbir tarama formu, yapılandırılmış bir klinik risk görüşmesinin yerini tutmaz.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

Columbia Protokolü aslen görüşmecinin danışana sorduğu kısa sorulardan oluşur. psisula'daki tarama formunda altı sorunun her biri evet ya da hayır olarak yanıtlanır ve doldurulması yaklaşık üç dakika sürer. Düşünce soruları yakın dönemi, davranış sorusu ise son birkaç ayı esas alır.

Orijinal tarama formunda bazı sorular önceki yanıta göre atlanır. psisula'da bu atlama mantığı yoktur: altı sorunun tamamı gösterilir ve danışan aradaki sorulara da yanıt verebilir.

psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz. Formu seans dışında gönderiyorsanız sonuçları ne zaman kontrol edeceğinizi önceden planlayın ve danışanın acil durumda kime ulaşacağını bildiğinden emin olun. Riskli olduğunu düşündüğünüz danışanlarda soruları seansta, yüz yüze sormak daha güvenlidir.

Nasıl puanlanır?

Her evet yanıtı 1, her hayır yanıtı 0 puan alır ve olumlu yanıtlar toplanır. Toplam 0 ile 6 arasında değişir. Ters puanlanan madde yoktur.

Toplam, kaç basamakta olumlu yanıt verildiğini gösteren kaba bir özettir. Atlama mantığı olmadığı için aynı toplam farklı yanıt örüntülerinden çıkabilir; örneğin yalnızca davranış sorusuna verilen tek bir evet, toplamı 1'de bırakır ama klinik açıdan en ağır tabloyu gösterebilir. psisula her olumlu maddeyi sonuç ekranında ayrıca işaretler.

C-SSRS puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–1). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

psisula toplamı üç düzeye ayırır: 0 puan risk bildirilmediğini, 1–2 puan intihar düşüncesinin varlığını, 3–6 puan ise yüksek riski gösterir. Bu düzeyler bir başlangıç noktasıdır; karar her zaman tek tek yanıtlara bakılarak verilmelidir.

Columbia'nın yayımladığı triyaj önerilerinde niyet, plan ve niyet ya da son dönemde intihar davranışı sorularından herhangi birine verilen olumlu yanıt, toplamdan bağımsız olarak yüksek risk kabul edilir ve aynı gün güvenlik önlemleri ile acil değerlendirme gerektirir. Yöntem düşüncesine verilen olumlu yanıt da yakın değerlendirme ve güvenlik planı gerektirir.

C-SSRS tek başına tanı koymaz ve bir risk tahmini değildir. Hiç olumlu yanıt olmaması da riskin olmadığı anlamına gelmez; danışan yanıtlarını gizleyebilir ya da risk kısa sürede değişebilir. Sonuç klinik görüşme, risk ve koruyucu etkenler ve öyküyle birlikte değerlendirilmelidir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Ölçeğin tüm maddeleri kritik maddedir ve her olumlu yanıt psisula'da ayrı bir uyarı üretir. En acil olanlar dördüncü madde (eyleme geçme niyeti), beşinci madde (ayrıntılı plan ve niyet) ve altıncı maddedir (son dönemde intihar davranışı ya da hazırlığı).

Bu maddelerden biri olumluysa aynı gün danışanla doğrudan görüşün, yalnız bırakmamaya ve araçlara erişimi kısıtlamaya yönelik güvenlik önlemlerini konuşun ve gerekirse acil servise ya da psikiyatri acil değerlendirmesine yönlendirin. Hemen ulaşılamıyorsa ve yaşamı tehdit eden bir durum varsa 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır. psisula'nın uyarıları bir risk puanı değil, sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkaran işaretlerdir.

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• C-SSRS ölüm isteği
• C-SSRS aktif intihar düşüncesi
• C-SSRS yöntem düşüncesi
• C-SSRS niyet
• C-SSRS plan ve niyet
• C-SSRS intihar davranışı

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

İlk görüşmede tarama olarak uygulanır. Sonrasında risk taşıyan danışanlarda düzenli olarak, ayrıca kriz, taburculuk, ilaç değişikliği, ciddi bir kayıp ya da belirgin kötüleşme gibi riskin değişebileceği dönemlerde yeniden sorulur.

Düşük riskli danışanlarda her seansta tekrarlamak gerekmez; ancak depresyon ölçeklerindeki kendine zarar maddesi olumlu hale geldiğinde C-SSRS'i yeniden uygulamak iyi bir alışkanlıktır.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

PHQ-9'un dokuzuncu sorusu ve BDI-II'deki ilgili madde, intihar düşüncesinin varlığını yakalar ama niyet, plan ve davranış arasında ayrım yapmaz. Bu maddelerden biri olumlu olduğunda C-SSRS, riskin hangi basamakta olduğunu netleştirmek için doğal bir devam adımıdır.

PHQ-8 kendine zarar sorusunu içermediği için, bu formu kullandığınız danışanlarda intihar riskini C-SSRS gibi ayrı bir araçla değerlendirmek gerekir. Travma, madde kullanımı ya da kişilik örüntüleri için kullandığınız PCL-5, AUDIT ve PID-5-BF gibi ölçekler riski artıran etkenleri gösterebilir, ancak riskin kendisini ölçmez.

Sonucu danışanla konuşmak

C-SSRS sonucunu konuşurken amaç danışanı etiketlemek değil, onunla birlikte güvenliği planlamaktır. İntihar hakkında doğrudan ve sakin bir dille sormak düşünceyi artırmaz; çoğu danışan için rahatlatıcıdır. "Formda bazı sorulara evet demişsin, bunları biraz daha konuşmak istiyorum" gibi açık bir girişle başlamak işe yarar.

Olumlu yanıtların ne zaman başladığını, ne sıklıkla geldiğini, onu neyin durdurduğunu ve kimlerin destek olabileceğini konuşun. Gerekirse yazılı bir güvenlik planı oluşturun ve kriz anında ulaşabileceği kişi ve hatları birlikte belirleyin. Yüksek risk durumunda gizlilik sınırlarını ve yakınlarla ya da acil hizmetlerle iletişime geçme gereğini açıkça anlatın.

Telif ve kullanım koşulları

C-SSRS, Columbia Lighthouse Project tarafından yayımlanır. Protokol ve kullanım eğitimi, toplum ve sağlık hizmeti ortamlarında ve kamu fonlu ya da kâr amacı gütmeyen araştırmalarda ücretsiz olarak sunulur. Resmi formlar, çeviriler ve eğitim materyalleri Columbia Lighthouse Project'in sitesinden edinilebilir.

psisula'da C-SSRS nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Posner K, Brown GK, Stanley B ve ark. The Columbia-Suicide Severity Rating Scale: initial validity and internal consistency findings from three multisite studies with adolescents and adults. American Journal of Psychiatry. 2011;168(12):1266–1277.
2. Kilincaslan A, Gunes A, Eskin M, Madan A. Linguistic adaptation and psychometric properties of the Columbia-Suicide Severity Rating Scale among a heterogeneous sample of adolescents in Turkey. International Journal of Psychiatry in Medicine. 2019;54:115–132.
3. The Columbia Lighthouse Project. About the Protocol.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler