DAR-5: Boyutsal Öfke Tepkileri Ölçeği

Ne ölçer?

DAR-5, sorunlu öfkeyi taramak için geliştirilmiş beş maddelik kısa bir öz bildirim ölçeğidir. Maddeler öfke tepkilerinin dört özelliğini ve bir işlevsellik alanını kapsar: öfkenin ne sık yaşandığı, ne kadar yoğun olduğu, ne kadar sürdüğü, öfkeyle birlikte saldırganlık dürtüsünün ortaya çıkıp çıkmadığı ve öfkenin başkalarıyla ilişkileri ne ölçüde bozduğu.

Ölçek özellikle travma sonrası öfkeyi saptamak amacıyla geliştirilmiştir, ancak tek boyutlu yapısı sayesinde öfkenin genel düzeyini kısa sürede gösteren bir tarama ve izlem aracı olarak da kullanılır.

Kim geliştirdi?

DAR-5, Raymond Novaco'nun öfke tepkilerine ilişkin çalışmalarına dayanan Öfke Tepkilerinin Boyutları (DAR) ölçeğinin kısaltılmış biçimidir. Uzun formun gaziler ve travma yaşamış kişilerle yapılan çalışmalarında, bir zaman çerçevesinin olmaması, bazı maddelerin gereksizliği ve dokuz basamaklı yanıt ölçeğinin fazla ayrıntılı olması gibi sorunlar saptanmış; bunun üzerine madde sayısı beşe, yanıt seçenekleri de beşe indirilmiştir.

Yeni formla toplanan ilk veriler, David Forbes ve arkadaşlarının Melbourne Üniversitesi'ndeki Australian Centre for Posttraumatic Mental Health'te yürüttüğü çalışmayla 2014 yılında Depression and Anxiety dergisinde yayımlandı. Bu çalışmada son dört haftalık zaman çerçevesi eklendi ve 12 puan tarama eşiği olarak önerildi. Aynı ekip aynı yıl, ölçeği travma sonrası stres bozukluğu olan savaş gazileriyle sınayan ikinci bir çalışmayı Journal of Anxiety Disorders'da yayımladı.

Kimlere uygulanır?

DAR-5 yetişkinler için geliştirilmiştir. Travma yaşamış danışanlarda, travma sonrası stres belirtileriyle birlikte öfke sorunlarının değerlendirilmesinde özellikle kullanışlıdır. Bunun yanında ilişki çatışmaları, işte öfke patlamaları ya da dürtü kontrolü güçlükleriyle başvuran danışanlarda öfkenin düzeyini hızlıca görmek için de uygundur.

Öfkenin daha geniş bir dürtüsellik örüntüsünün parçası olup olmadığını görmek için BIS-11, travma bağlamını değerlendirmek için PCL-5 ya da ITQ birlikte kullanılabilir.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

DAR-5 bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Sorular son dört haftayı kapsar ve her biri, ilgili deneyimin bu süre içinde ne kadar zaman yaşandığını gösteren beş seçenekle yanıtlanır; seçenekler hiç ya da neredeyse hiçten her zaman ya da neredeyse her zamana uzanır. Doldurulması yaklaşık iki dakika sürer.

Form seans öncesinde ya da evde doldurulabilir. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 1 ile 5 arasında puanlanır ve beş maddenin puanları toplanır. Toplam puan 5 ile 25 arasında değişir; yüksek puan daha sorunlu öfke anlamına gelir. Ters puanlanan madde ve alt ölçek yoktur.

psisula'da toplam, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve düzeyiyle birlikte danışan dosyasına eklenir.

DAR-5 puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (1–5). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

Toplam puan iki gruba ayrılır: 5–11 düşük, 12 ve üzeri klinik düzey. 12 puan, Forbes ve arkadaşlarının 2014 çalışmasında önerilen tarama eşiğidir ve psisula bu eşiği aşan sonuçları işaretler.

DAR-5 tek başına tanı koydurmaz ve öfkenin nedenini göstermez. Yüksek puan; travma sonrası stres, depresyon, madde kullanımı, ilişki sorunları ya da dürtü kontrolü güçlükleri gibi farklı tabloların parçası olabilir. Puanı, öfkenin hangi durumlarda ortaya çıktığı ve şiddet riski olup olmadığıyla birlikte klinik görüşmede değerlendirmek gerekir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• DAR-5 klinik düzeyde öfke reaksiyonu

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

DAR-5 kısa olduğu için tekrarlanan ölçüme uygundur. İlk görüşmede temel puan alınır; öfke odaklı ya da travma odaklı tedavi boyunca genellikle iki ila dört haftada bir tekrarlanabilir.

Son dört haftayı kapsadığı için ölçümler arasında en az birkaç hafta bırakmak, değişimin daha anlamlı okunmasını sağlar. Eşiğin altına inen ve orada kalan puanlar, öfkenin işlevselliği bozmayan bir düzeye indiğini düşündürür.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

psisula kütüphanesinde DAR-5'e doğrudan benzeyen başka bir öfke ölçeği yoktur; bu yüzden en çok tamamlayıcı ölçeklerle birlikte kullanılır. Travma sonrası öfkede PCL-5 ya da ITQ, öfkenin travma belirtileriyle birlikte nasıl seyrettiğini gösterir. BIS-11, öfke patlamalarının daha geniş bir dürtüsellik örüntüsüne bağlı olup olmadığını anlamaya yardımcı olur.

Öfke sorunları sık olarak alkol ve madde kullanımıyla birlikte görüldüğünden AUDIT ya da DAST-10 eklemek, çift ilişkisindeki etkisini görmek için ise RDAS kullanmak yararlı olabilir.

Sonucu danışanla konuşmak

Öfke çoğu zaman utanç ve savunmayla birlikte konuşulur. Sonucu bir suçlama olarak değil, danışanın kendi deneyiminin özeti olarak sunmak işe yarar: "Yanıtlarına göre son haftalarda öfken sık geliyor ve uzun sürüyor; bunun ilişkilerini nasıl etkilediğine bakalım" gibi.

Öfkeyi, altında yatan tehdit algısı, yorgunluk ya da travmayla bağlantısıyla birlikte ele almak, danışanın değişime daha açık olmasını kolaylaştırır. Tekrarlanan ölçümlerde gelişim eğrisini birlikte incelemek, küçük ilerlemeleri görünür kılar. Maddelerden biri öfkeyle birlikte ortaya çıkan saldırganlık dürtüsünü sorar. Bu maddede yüksek bir yanıt varsa, toplam puan eşiğin altında olsa bile dürtünün eyleme dönüşüp dönüşmediğini, ev içi şiddet olasılığını ve başkalarının güvenliğini aynı seansta doğrudan konuşmak gerekir.

psisula'da DAR-5 nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Forbes D, Alkemade N, Mitchell D, Elhai JD, McHugh T, Bates G, Novaco RW, Bryant R, Lewis V. Utility of the Dimensions of Anger Reactions-5 (DAR-5) scale as a brief anger measure. Depression and Anxiety. 2014;31:166–173.
2. Forbes D, Alkemade N, Hopcraft D, Hawthorne G, O'Halloran P, Elhai JD, McHugh T, Bates G, Novaco RW, Bryant R, Lewis V. Evaluation of the Dimensions of Anger Reactions-5 (DAR-5) Scale in combat veterans with posttraumatic stress disorder. Journal of Anxiety Disorders. 2014;28:830–835.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler