ISI: Uykusuzluk Şiddeti İndeksi

Ne ölçer?

ISI, uykusuzluğun şiddetini ve etkisini yedi soruyla ölçer. İlk üç soru uykusuzluğun üç biçiminin şiddetini sorar: uykuya dalma güçlüğü, uykuyu sürdürme güçlüğü ve sabah erken uyanma. Diğer sorular güncel uykudan memnuniyeti, uyku sorununun başkalarınca fark edilip edilmediğini, sorunun yarattığı endişe ve sıkıntıyı ve gündelik işlevselliğe etkisini değerlendirir.

Böylece ISI yalnızca gece yaşanan belirtileri değil, uykusuzluğun gündüz işlevselliğine ve kişinin yaşam kalitesine yansımasını da kapsar. DSM ve uluslararası uyku bozuklukları sınıflamalarındaki uykusuzluk ölçütleriyle uyumlu bir yapıya sahiptir.

Kim geliştirdi?

ISI, Kanada'daki Université Laval'den Charles M. Morin tarafından geliştirildi ve ilk olarak 1993'te yayımlanan uykusuzluk tedavisi kitabında yer aldı. Ölçeğin geçerlik çalışması Bastien, Vallières ve Morin tarafından 2001'de Sleep Medicine'de yayımlandı.

Morin, Belleville, Bélanger ve Ivers'in 2011'de Sleep dergisinde yayımladığı çalışma, ISI'nin toplumda uykusuzluk vakalarını saptamak ve klinik örneklemde tedaviye yanıtı değerlendirmek için kullanılabileceğini gösterdi. ISI bugün uykusuzluğa yönelik bilişsel davranışçı terapi (BDT-U) araştırmalarında yaygın kullanılan sonuç ölçülerinden biridir.

Türkçe uyarlaması

ISI'nin Türk örneklemindeki psikometrik özellikleri Boysan, Güleç, Beşiroğlu ve Kalafat tarafından incelenmiş ve 2010'da Anadolu Psikiyatri Dergisi'nde yayımlanmıştır. Çalışmaya psikiyatri polikliniğine başvuran 34 depresyon tanılı kişi ile 258 üniversite öğrencisi katılmıştır.

psisula'daki Türkçe metin, Boysan ve arkadaşlarının Türkçe uyarlamasının ifadelerini izler.

Kimlere uygulanır?

ISI yetişkinler için geliştirilmiştir. Uykusuzluk yakınması olan danışanlarda şiddeti sınıflandırmak, BDT-U gibi uyku odaklı müdahalelere yanıtı izlemek ve depresyon, anksiyete, travma sonrası stres ya da kronik ağrıya eşlik eden uyku sorunlarını ayrı bir hedef olarak takip etmek için uygundur.

Gündüz aşırı uykululuğu, uyku apnesini düşündüren horlama ve nefes durması ya da huzursuz bacaklar gibi yakınmalar varsa ISI bunları ayırt etmez; tıbbi uyku değerlendirmesine yönlendirme gerekir.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

ISI bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Sorular son iki haftayı kapsar ve her biri beş seçenekli bir ölçekle yanıtlanır; seçenekler sorunun şiddetinden, memnuniyetten ya da etkinin derecesinden söz eder. Doldurulması yaklaşık üç dakika sürer.

BDT-U sırasında uyku günlüğüyle birlikte kullanılması, gece belirtilerinin ve gündüz etkilerinin birlikte izlenmesini sağlar. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her soru 0 ile 4 arasında puanlanır ve yedi sorunun puanları toplanır. Toplam puan 0 ile 28 arasında değişir; yüksek puan daha ağır uykusuzluğu gösterir. Memnuniyet sorusunda yanıt seçenekleri, puan yönü diğer sorularla aynı olacak biçimde düzenlenmiştir.

psisula'da toplam, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve şiddet düzeyiyle birlikte danışan dosyasına eklenir.

ISI puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–4). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

Toplam puan dört düzeye ayrılır: 0–7 klinik açıdan anlamlı uykusuzluk yok, 8–14 eşik altı uykusuzluk, 15–21 orta düzeyde klinik uykusuzluk ve 22–28 ağır klinik uykusuzluk. psisula klinik uykusuzluk eşiğinin üzerindeki sonuçları ayrıca işaretler. Morin ve arkadaşlarının 2011 çalışmasında toplum örnekleminde uykusuzluk vakalarını saptamak için 10 puan en uygun kesme puanı olarak bulunmuştur; bu, eşik altı aralıktaki puanların da tarama açısından anlamlı olabileceğini gösterir.

ISI tanı koymaz. Uykusuzluk bozukluğu tanısı için belirtilerin sıklığı ve süresi, uyku fırsatının yeterliliği ve başka bir uyku bozukluğu, tıbbi durum ya da madde kullanımının dışlanması klinik görüşmede değerlendirilmelidir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• ISI klinik uykusuzluk eşiğinin üzerinde

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

ISI tedavi öncesinde temel ölçüm olarak alınır. BDT-U sırasında haftalık ya da iki haftada bir, diğer tedavilerde birkaç haftada bir tekrarlanabilir; tedavi sonunda ve izlem görüşmelerinde de uygulanması önerilir.

Morin ve arkadaşlarının 2011 çalışmasında, bağımsız bir değerlendiricinin orta düzeyde iyileşme olarak değerlendirdiği danışanlarda toplam puanda yaklaşık 8 puanlık bir azalma görülmüştür. Gelişim eğrisini değerlendirirken bu büyüklükteki değişimler anlamlı bir ilerleme olarak düşünülebilir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

PHQ-9'un uyku sorusu ve psisula'daki PHQ-8 uyku işareti uyku sorunlarını kabaca gösterir; ISI ise uykusuzluğun türünü, şiddetini ve etkisini ayrıntılı ölçer. Depresyon ya da anksiyete tedavisinde uyku sorunları sürüyorsa ISI ile ayrıca izlemek yararlıdır.

Uykusuzluğa eşlik eden yorgunluk için CFQ-11, genel iyi oluş için WHO-5 ISI'yi tamamlar.

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu paylaşırken danışanın en çok hangi alanda zorlandığını birlikte incelemek işe yarar: uykuya dalmak mı, gece uyanmak mı, yoksa ertesi gün yaşanan etkiler mi. Bu ayrım, uyaran kontrolü ve uyku kısıtlaması gibi müdahalelerin nasıl planlanacağını belirler.

Uykusuzluk hakkında yoğun endişe bildirilmişse, uyumaya çalışırken artan kaygının uykusuzluğu nasıl sürdürdüğünü konuşmak için iyi bir fırsattır. Tekrarlanan ölçümlerde gelişim eğrisini birlikte incelemek, BDT-U'nun ilk haftalarındaki zorlukları sürdürmeye motivasyon sağlar.

Telif ve kullanım koşulları

ISI'nin telif hakkı Charles M. Morin'e aittir. Ölçek, telif sahibi adına Mapi Research Trust tarafından ePROVIDE platformu üzerinden dağıtılır.

psisula'da ISI nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Bastien CH, Vallières A, Morin CM. Validation of the Insomnia Severity Index as an outcome measure for insomnia research. Sleep Medicine. 2001;2(4):297–307.
2. Morin CM, Belleville G, Bélanger L, Ivers H. The Insomnia Severity Index: psychometric indicators to detect insomnia cases and evaluate treatment response. Sleep. 2011;34(5):601–608.
3. Boysan M, Güleç M, Beşiroğlu L, Kalafat T. Uykusuzluk Şiddeti İndeksi'nin Türk örneklemindeki psikometrik özellikleri. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2010;11:248–252.
4. Insomnia Severity Index (ISI). Mapi Research Trust, ePROVIDE.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler