PID-5-BF: DSM-5 Kişilik Envanteri – Kısa Form

Ne ölçer?

PID-5-BF, DSM-5'in kişilik bozuklukları için önerdiği alternatif modeldeki beş uyumsuz kişilik özelliği alanını tarar: olumsuz duygulanım, kopukluk, karşıtlık, ketlenmemişlik ve psikotisizm. Her alan beş maddeyle temsil edilir.

Ölçek bir kişilik bozukluğu tanısını değil, kişinin genel olarak kendini nasıl tanımladığına dayanarak bu beş alandaki boyutsal yükselmeyi gösterir. Böylece hangi kişilik özelliklerinin danışanın güçlüklerinde rol oynayabileceğine dair hızlı bir ilk profil sunar.

Kim geliştirdi?

PID-5-BF, Krueger, Derringer, Markon, Watson ve Skodol'un geliştirdiği 220 maddelik DSM-5 Kişilik Envanteri'nin (PID-5) 25 maddelik kısa formudur. Tam envanterin geliştirilmesi 2012'de Psychological Medicine'de yayımlandı.

Kısa form, Amerikan Psikiyatri Birliği (APA) tarafından 2013'te DSM-5 ile birlikte, klinik değerlendirmeye yardımcı olması ve tedavi sürecini izlemesi amaçlanan gelişmekte olan ölçümler arasında yayımlandı.

Türkçe uyarlaması

psisula'daki Türkçe metin kurum içi bir çeviridir; geçerlik çalışması yapılmış bir uyarlama değildir ve kesme puanları orijinal çalışmalardan alınmıştır.

Bu nedenle PID-5-BF sonucunu Türk normlarına göre konumlanmış bir puan olarak değil, klinik görüşmede ele alınacak bir tarama sinyali olarak değerlendirmek gerekir.

Kimlere uygulanır?

PID-5-BF 18 yaş ve üzerindeki yetişkinler için tasarlanmıştır. Bireysel terapide ilk değerlendirmede, kişilik örüntülerinin tedaviyi zorlaştırdığından şüphelendiğiniz durumlarda ve kişilik odaklı bir formülasyon kurarken kullanılabilir.

APA'nın çocuk ve ergenler için ayrı bir formu vardır. Yetişkinlikte formu kendisi dolduramayacak durumdaki kişiler için, onu iyi tanıyan birinin doldurduğu bilgi veren formu (PID-5-IRF) bulunur. Belirli bir kişilik bozukluğunu ayrıntılı değerlendirmek gerektiğinde yapılandırılmış klinik görüşme daha uygundur.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

PID-5-BF bir öz bildirim ölçeğidir. Danışan her maddenin kendisini genel olarak ne kadar iyi tanımladığını dört basamaklı bir ölçekle yanıtlar: çok yanlış ya da çoğunlukla yanlıştan çok doğru ya da çoğunlukla doğruya kadar. Belirli bir zaman dilimi sorulmaz; kişinin genel eğilimleri değerlendirilir. Doldurulması yaklaşık 7 dakika sürer.

APA, formun görüşmeden önce doldurulmasını ve klinisyenin madde yanıtlarını görüşme sırasında gözden geçirmesini önerir. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 0 ile 3 arasında puanlanır. Her alanın beş maddesi toplanarak 0–15 arasında bir alan puanı elde edilir; 25 maddenin toplamı 0 ile 75 arasında değişir. Yüksek puan daha belirgin uyumsuz özellik anlamına gelir.

APA ayrıca ortalama puanların kullanılmasını önerir: alan puanı beşe, toplam puan yirmi beşe bölünerek 0–3 aralığında bir ortalama elde edilir. Bir alanda tek bir madde boş bırakıldığında alan puanı orantılanabilir; iki ya da daha fazla madde boşsa o alanın puanı hesaplanmamalıdır. psisula'da alan puanları, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır.

PID-5-BF puanlama anahtarı

Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.

PID-5-BF puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–3). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

PID-5-BF'de yorum toplam puandan değil, beş alanın profilinden yapılır. psisula bir alanın puanı 8 ve üzerindeyse o alanı yükselmiş olarak işaretler; bu, o alandaki maddelerin ortalamasının yaklaşık 1,6'yı aştığı, yani maddelerin çoğunun doğru tarafında yanıtlandığı anlamına gelir.

APA'nın formu resmi bir kesme puanı tanımlamaz ve ortalama alan puanına göre düşünmeyi önerir; 8 eşiği bir tarama işaretidir, normlanmış bir sonuç değildir. Ölçek tanı koymaz. Yükselmiş bir alan, görüşmede o özelliğin ne kadar süredir, hangi ortamlarda ve ne kadar işlev kaybıyla birlikte yaşandığını sormak için bir başlangıç noktasıdır.

Alt ölçekler

Olumsuz duygulanım · 5 madde

Kaygı, duygusal dalgalanma, ayrılık kaygısı gibi olumsuz duyguları sık ve yoğun yaşama eğilimini kapsar. Yükselmesi depresif ve kaygı belirtileriyle birlikte sık görülür; bu nedenle güncel belirti yükünden ayırt edilmesi önemlidir.

Kopukluk · 5 madde

Sosyal ilişkilerden ve yakınlıktan geri çekilme, keyif alma kapasitesinde azalma ve duygusal sınırlılık eğilimini yansıtır. Depresyondaki geçici geri çekilmeyle karışabileceği için seyrine bakmak gerekir.

Karşıtlık · 5 madde

Başkalarıyla çatışmaya yol açan davranışları, örneğin kendini öne çıkarma, manipülasyon ya da başkalarının ihtiyaçlarını göz ardı etme eğilimini kapsar.

Ketlenmemişlik · 5 madde

Anlık dürtü ve duygulara göre davranma, plansızlık ve sorumsuzluk eğilimini yansıtır. BIS-11 gibi dürtüsellik ölçekleriyle birlikte değerlendirilebilir.

Psikotisizm · 5 madde

Alışılmadık algı ve inanışlar, tuhaf ya da sıra dışı davranış ve düşünce eğilimini kapsar. Yükselmesi tek başına psikoz anlamına gelmez; ancak belirgin yükselmede PQ-16 gibi bir tarama ve klinik değerlendirme düşünülmelidir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• PID-5-BF olumsuz duygulanım yükselmiş
• PID-5-BF kopukluk yükselmiş
• PID-5-BF karşıtlık yükselmiş
• PID-5-BF ketlenmemişlik yükselmiş
• PID-5-BF psikotisizm yükselmiş

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

PID-5-BF genel kişilik eğilimlerini ölçtüğü için çoğunlukla ilk değerlendirmede bir kez uygulanır. APA, kişilik işlevselliğindeki değişimi izlemek için ölçeğin klinik olarak gerekli görülen aralıklarla, belirtilerin ve tedavinin durumuna göre tekrarlanmasını önerir.

Uzun süreli terapilerde birkaç ayda bir ya da terapinin sonunda tekrarlamak, kişilik odaklı çalışmanın etkisini görmeye yardım eder. Sürekli yüksek kalan bir alan, ileri değerlendirme ve tedavi planında öncelik gerektirebilir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

YSQ-S3 erken dönem uyumsuz şemaları, ECR-R ise yakın ilişkilerdeki bağlanma kaygısı ve kaçınmayı ölçer; ikisi de PID-5-BF'nin gösterdiği özellik profilini terapötik çalışmaya çevirmeye yardım eder. DERS-16 duygu düzenleme güçlüklerine, BIS-11 dürtüselliğe daha ayrıntılı odaklanır ve olumsuz duygulanım ile ketlenmemişlik alanlarını tamamlar.

SCL-90-R ve CORE-10 güncel belirti yükünü ölçer; PID-5-BF ise daha kalıcı eğilimleri hedefler. İkisini birlikte kullanmak, bir yükselmenin güncel bir dönemden mi yoksa uzun süreli bir örüntüden mi kaynaklandığını ayırmaya yardım eder.

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu danışanla paylaşırken alanları birer etiket olarak değil, kendi yanıtlarından çıkan eğilimler olarak sunmak işe yarar: hangi alanların öne çıktığını ve bunların günlük yaşamda nasıl karşılık bulduğunu birlikte konuşmak gibi. Kişilik kelimesi bazı danışanlarda değişmezlik çağrışımı yapabilir; özelliklerin farklı ortamlarda farklı biçimlerde ortaya çıktığını ve üzerinde çalışılabileceğini vurgulamak faydalıdır.

Psikotisizm alanı yükselmişse alışılmadık yaşantıları yargılamadan, merak eden bir tutumla sormak danışanın açılmasını kolaylaştırır.

Telif ve kullanım koşulları

PID-5-BF'nin hakları Amerikan Psikiyatri Birliği'ne (APA) aittir. APA'nın resmi formuna göre ölçek, araştırmacılar ve danışanlarıyla kullanmak isteyen klinisyenler tarafından izin alınmadan çoğaltılabilir. Bunun dışındaki kullanımlar için APA'dan izin istenir. Resmi İngilizce form APA'nın DSM-5 ölçümleri sayfasında yayımlanmaktadır.

psisula'da PID-5-BF nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Krueger RF, Derringer J, Markon KE, Watson D, Skodol AE. Initial construction of a maladaptive personality trait model and inventory for DSM-5. Psychological Medicine. 2012;42:1879–1890.
2. American Psychiatric Association. The Personality Inventory for DSM-5—Brief Form (PID-5-BF)—Adult. 2013.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler