YSQ-S3: Young Şema Ölçeği – Kısa Form 3

Ne ölçer?

YSQ-S3, şema terapisinin temel kavramı olan erken dönem uyumsuz şemaları 90 maddeyle değerlendirir. Erken dönem uyumsuz şemalar, çocuklukta temel duygusal ihtiyaçların karşılanmamasıyla gelişen ve kişinin kendine, başkalarına ve dünyaya bakışını biçimlendiren yaygın ve kalıcı örüntülerdir.

Ölçek, Jeffrey Young'ın modelindeki 18 şemanın her birini beş maddeyle ölçer. Bu şemalar beş şema alanında toplanır: kopukluk ve reddedilme (terk edilme, kuşkuculuk/suistimal, duygusal yoksunluk, kusurluluk/utanç, sosyal izolasyon), zedelenmiş özerklik ve başarı (bağımlılık/yetersizlik, zarara açıklık, iç içe geçme, başarısızlık), zedelenmiş sınırlar (haklılık, yetersiz özdenetim), diğerlerine yönelimlilik (boyun eğicilik, kendini feda, onay arayıcılık) ve aşırı tetikte olma ve bastırma (karamsarlık, duygusal ketlenme, yüksek standartlar, cezalandırılma).

Kim geliştirdi?

Young Şema Ölçeği, şema terapisinin kurucusu Jeffrey E. Young tarafından, bilişsel terapiye yanıt vermeyen kronik ve kişilik örüntüsü belirgin danışanlarda altta yatan şemaları belirlemek amacıyla geliştirildi. Ölçeğin uzun formu yıllar içinde şema modelindeki değişikliklere göre yenilenmiştir.

YSQ-S3, 2005'te New York'taki Cognitive Therapy Center tarafından yayımlanan üçüncü kısa formdur. Önceki kısa formdan farklı olarak modeldeki 18 şemanın tamamını kapsar. Şema modeli ve şema alanları Young, Klosko ve Weishaar'ın 2003'te yayımlanan Schema Therapy: A Practitioner's Guide kitabında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Türkçe uyarlaması

YSQ-S3'ün Türkçe psikometrik çalışması Soygüt, Karaosmanoğlu ve Çakır tarafından üniversite öğrencilerinden oluşan örneklemlerde yapılmış ve 2009'da Türk Psikiyatri Dergisi'nde yayımlanmıştır.

Türkçe çalışmada 18 şema yerine 14 ayrışabilen faktör elde edilmiş; bu faktörler zedelenmiş özerklik, kopukluk, yüksek standartlar, diğerlerine yönelimlilik ve zedelenmiş sınırlar olarak adlandırılan beş şema alanında toplanmıştır. Bu nedenle bazı şemaların Türk örnekleminde ayrı ayrı değil, birbiriyle bağlantılı olarak ortaya çıktığını göz önünde bulundurmak gerekir.

Kimlere uygulanır?

YSQ-S3 yetişkinler için geliştirilmiştir. Şema terapisi, bilişsel davranışçı terapi ve bütünleyici yaklaşımlarla çalışan klinisyenler tarafından, özellikle kronik depresyon, kronik anksiyete, kişilik bozuklukları, tekrarlayan ilişki sorunları ve önceki tedavilere yanıt vermeyen tablolarda formülasyonu desteklemek için kullanılır.

Akut kriz dönemindeki ya da ağır belirtileri olan danışanlarda 90 maddelik bir formu doldurmak yorucu olabilir; bu durumda önce belirtilerin yatışması beklenebilir. Belirti şiddetini izlemek için PHQ-9, GAD-7 ya da CORE-10 gibi kısa ölçekler daha uygundur.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

YSQ-S3 bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Danışandan her ifadenin kendisini ne kadar iyi tanımladığını, tamamen yanlış ile beni mükemmel şekilde tanımlıyor arasında uzanan altı dereceli bir ölçekle işaretlemesi istenir. Ölçek belirli bir zaman dilimini değil, kişinin kendisini genel olarak nasıl gördüğünü sorar. Doldurulması genellikle 25 dakika kadar sürer.

Uzunluğu nedeniyle formun sakin bir ortamda, acele etmeden doldurulması önerilir. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 1 ile 6 arasında puanlanır. Ters puanlanan madde yoktur. Her şemanın puanı, o şemaya ait beş maddenin toplamıdır ve 5 ile 30 arasında değişir; aynı bilgi madde ortalaması olarak 1 ile 6 arasında da ifade edilebilir. 90 maddenin ham toplamı 90 ile 540 arasında değişir, ancak klinik yorumda kullanılmaz; asıl bilgi şema profilinden gelir.

Klinik pratikte şema puanlarının yanında, danışanın 5 ya da 6 işaretlediği maddelerin sayısına bakmak da yaygındır. psisula'da 18 şemanın puanları danışan formu gönderdiği anda hesaplanır.

YSQ-S3 puanlama anahtarı

Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.

YSQ-S3 puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (1–6). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

YSQ-S3'te toplam puan için şiddet aralıkları ya da otomatik uyarılar kullanılmaz; yorum şema profili üzerinden yapılır. Literatürde ve klinik pratikte bir şemanın madde ortalamasının 4 ve üzerinde olması, yani beş maddelik şema toplamının 20 ve üzerinde olması, o şemanın klinik açıdan belirgin olabileceğinin bir göstergesi olarak kullanılmıştır. Bu bir tanı eşiği değil, formülasyonda üzerinde durulacak şemaları öne çıkaran pratik bir kuraldır.

Profili okurken en yüksek üç ila beş şemaya ve bunların hangi şema alanlarında toplandığına bakmak yararlıdır. Şema puanları, danışanın öyküsü, ilişki örüntüleri ve baş etme biçimleriyle birlikte değerlendirilmelidir; kaçınma ya da aşırı telafi biçiminde baş eden danışanlar bazı şemaları olduğundan düşük işaretleyebilir.

YSQ-S3 tanı koydurmaz. Sonuç bir kişilik bozukluğu değerlendirmesi değil, şema odaklı formülasyon için bir başlangıç noktasıdır.

Alt ölçekler

Duygusal yoksunluk · 5 madde

Sevgi, ilgi, anlaşılma ve koruma gibi duygusal ihtiyaçların başkaları tarafından yeterince karşılanmayacağı beklentisini ölçer. Yüksek puan ilişkilerde yalnızlık ve boşluk duygusuyla ilişkili olabilir.

Terk edilme · 5 madde

Yakın kişilerin güvenilmez olduğu, gideceği ya da desteğini çekeceği beklentisini ölçer. Yüksek puan ayrılıklara yoğun tepki ve ilişkilerde sürekli güvence arama ile ilişkili olabilir.

Kuşkuculuk / suistimal · 5 madde

Başkalarının incitecek, aldatacak, küçük düşürecek ya da kendi çıkarı için kullanacağı beklentisini ölçer. Yüksek puan istismar öyküsüyle ilişkili olabilir ve terapötik ilişkide güven kurmayı zorlaştırabilir.

Sosyal izolasyon · 5 madde

Başkalarından farklı olduğu, hiçbir gruba ait olmadığı duygusunu ölçer. Yüksek puan sosyal geri çekilme ve aidiyet eksikliğiyle ilişkili olabilir.

Kusurluluk / utanç · 5 madde

Temelde kusurlu, kötü, istenmeyen ya da değersiz olduğu, bu yüzden gerçek yüzü görülürse sevilmeyeceği inancını ölçer. Yüksek puan düşük benlik saygısı, eleştiriye aşırı duyarlılık ve utançla ilişkilidir.

Başarısızlık · 5 madde

Başarısız olduğu, olacağı ya da yaşıtlarına göre yetersiz kaldığı inancını ölçer. Yüksek puan iş ve okul alanında kaçınma ve erteleme ile ilişkili olabilir.

Bağımlılık / yetersizlik · 5 madde

Gündelik sorumlulukları başkalarının yardımı olmadan yerine getiremeyeceği inancını ölçer. Yüksek puan karar vermede güçlük ve başkalarına aşırı dayanmayla ilişkili olabilir.

Zarara açıklık · 5 madde

Her an tıbbi, duygusal ya da dış kaynaklı bir felaketin yaşanabileceği ve bunu önleyemeyeceği korkusunu ölçer. Yüksek puan sağlık kaygısı, panik ve aşırı güvenlik önlemleriyle ilişkili olabilir.

İç içe geçme · 5 madde

Bir ya da daha fazla yakın kişiyle (çoğunlukla ebeveynlerle) aşırı duygusal yakınlık ve bağımlılık nedeniyle bireyselleşmenin zedelenmesini ölçer. Yüksek puan kimlik duygusunda belirsizlik ve ayrışma güçlüğüyle ilişkili olabilir.

Boyun eğicilik · 5 madde

Öfke, cezalandırılma ya da terk edilme korkusuyla kendi isteklerini ve duygularını başkalarının denetimine bırakmayı ölçer. Yüksek puan bastırılmış öfke ve kendini ifade edememe ile ilişkili olabilir.

Kendini feda · 5 madde

Başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koymaya yönelik aşırı ve gönüllü eğilimi ölçer. Yüksek puan tükenmişlik ve ihtiyaçlarını dile getirmekte zorlanma ile ilişkili olabilir.

Duygusal ketlenme · 5 madde

Onaylanmama ya da kontrolü kaybetme korkusuyla duyguları, dürtüleri ve kendiliğinden davranışları aşırı bastırmayı ölçer. Yüksek puan ilişkilerde mesafe ve duygusal ifadede kısıtlılıkla ilişkili olabilir.

Yüksek standartlar · 5 madde

Eleştiriden kaçınmak için genellikle çok yüksek ve katı performans standartlarına ulaşma zorunluluğu hissini ölçer. Yüksek puan mükemmeliyetçilik, sürekli baskı hissi ve keyif alamama ile ilişkili olabilir.

Haklılık · 5 madde

Kendini başkalarından üstün ya da özel haklara sahip görme, başkalarının ihtiyaçlarını dikkate almadan istediğini elde etme eğilimini ölçer. Yüksek puan kişilerarası çatışmalar ve sınır tanımama ile ilişkili olabilir.

Yetersiz özdenetim · 5 madde

Uzun vadeli hedefler için öz disiplin göstermekte ve duygularını ya da dürtülerini sınırlamakta zorlanmayı ölçer. Yüksek puan dürtüsellik ve hayal kırıklığına düşük tahammül ile ilişkili olabilir.

Onay arayıcılık · 5 madde

Gerçek benlik duygusunu geliştirmek yerine başkalarının onayını, ilgisini ve takdirini kazanmaya aşırı önem vermeyi ölçer. Yüksek puan kararların başkalarının tepkisine göre verilmesiyle ilişkili olabilir.

Karamsarlık · 5 madde

Yaşamın olumsuz yanlarına yaygın ve süregen biçimde odaklanırken olumlu yanlarını küçümsemeyi ölçer. Yüksek puan sürekli endişe, kararsızlık ve depresif belirtilerle ilişkili olabilir.

Cezalandırılma · 5 madde

Hata yapan kişinin, kendisi de dahil, sert biçimde cezalandırılması gerektiği inancını ölçer. Yüksek puan öz eleştiri, suçluluk ve affetmekte zorlanma ile ilişkili olabilir.

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

YSQ-S3 görece kalıcı örüntüleri ölçtüğü ve uzun olduğu için sık tekrarlanacak bir izlem aracı değildir. Şema odaklı formülasyon yapılırken tedavinin başında uygulanır.

Uzun süreli şema terapisinde, örneğin altı ayda bir ya da tedavinin sonunda tekrarlamak, öne çıkan şemalardaki değişimi görmenizi sağlar. Seans seans izlem için belirti ölçekleri daha uygundur.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği genel benlik değerlendirmesini kısa sürede ölçer; YSQ-S3 ise düşük benlik saygısının altında yatabilecek kusurluluk/utanç, başarısızlık ya da onay arayıcılık gibi şemaları ayrı ayrı gösterir.

ECR-R ilişkilerdeki bağlanma kaygısı ve kaçınmasını ölçer ve terk edilme, kuşkuculuk ve duygusal yoksunluk şemalarıyla birlikte okunduğunda ilişki örüntülerini anlamayı kolaylaştırır. Kişilik özelliklerini boyutsal olarak değerlendirmek için PID-5-BF, çocukluk dönemi olumsuz yaşantıları için CTQ-28 ya da ACE tamamlayıcı bilgi verir.

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu paylaşırken şema profilini danışanın kendi öyküsü ve tekrarlayan yaşam örüntüleriyle ilişkilendirmek, şema kavramını anlaşılır kılar. Şemaları kişinin kusurları olarak değil, çocuklukta karşılanmamış ihtiyaçlara verilmiş anlaşılır uyumlar olarak sunmak, utancı azaltır ve iş birliğini güçlendirir.

En yüksek birkaç şemaya odaklanmak ve bunların son zamanlarda hangi durumlarda tetiklendiğini birlikte bulmak, ölçümü terapötik bir konuşmaya dönüştürür. Profili tek seferde ayrıntılı olarak tartışmak yerine, formülasyon ilerledikçe adım adım ele almak çoğu danışan için daha kolaydır.

Telif ve kullanım koşulları

YSQ-S3'ün telif hakları geliştiricisi Jeffrey E. Young'a aittir. Resmi formlar ve çeviriler hakkında bilgi Schema Therapy Institute'un sitesinden edinilebilir.

psisula'da YSQ-S3 nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Young JE. Young Schema Questionnaire – Short Form 3 (YSQ-S3). New York, NY: Cognitive Therapy Center; 2005.
2. Young JE, Klosko JS, Weishaar ME. Schema Therapy: A Practitioner's Guide. New York: Guilford Press; 2003.
3. Soygüt G, Karaosmanoğlu A, Çakır Z. Erken dönem uyumsuz şemaların değerlendirilmesi: Young Şema Ölçeği Kısa Form-3'ün psikometrik özelliklerine ilişkin bir inceleme. Türk Psikiyatri Dergisi. 2009;20(1):75–84.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler