Ne ölçer?
ASRS-v1.1 Bölüm A, yetişkin DEHB için altı maddelik bir tarama formudur. 18 maddelik ASRS-v1.1 belirti listesinin ilk altı maddesinden oluşur; bu maddeler, listedeki belirtiler arasında yetişkin DEHB'yi en iyi yordayanlar olarak seçilmiştir.
Altı maddenin dördü dikkatsizlik alanından (işleri tamamlama, düzen kurma, hatırlama ve erteleme), ikisi hiperaktivite alanından (motor ve içsel huzursuzluk) gelir. Bu nedenle form ayrıntılı bir belirti profili değil, ileri değerlendirme gerekip gerekmediğine dair hızlı bir sinyal verir.
Kim geliştirdi?
ASRS, Dünya Sağlık Örgütü'nün Bileşik Uluslararası Tanı Görüşmesi'nin (CIDI) gözden geçirilmesiyle birlikte, Dünya Sağlık Örgütü ve Yetişkin DEHB Çalışma Grubu tarafından geliştirilmiştir.
Kessler ve arkadaşlarının 2005 yılında Psychological Medicine'de yayımladığı çalışmada, 18 sorudan altısı klinik değerlendirmeyle en iyi örtüşecek şekilde istatistiksel olarak seçildi. Yazarlar bu altı maddelik tarama formunun, hem toplum taramalarında hem de klinik vaka bulmada tam listeye tercih edilmesini önerdi. Bu altı madde resmi formda Bölüm A olarak yer alır.
Türkçe uyarlaması
Bölüm A için ayrı bir Türkçe uyarlama çalışması yoktur; altı madde, Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışması yapılmış 18 maddelik ASRS-v1.1'in parçasıdır. Bu çalışma Doğan, Öncü Çetinkaya, Saraçoğlu Varol ve Küçükgöncü tarafından Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi'nde 579 üniversite öğrencisiyle yürütülmüş ve 2009'da Anadolu Psikiyatri Dergisi'nde yayımlanmıştır.
psisula'daki Bölüm A, psisula'nın tam ASRS formundaki Türkçe metnin ilk altı maddesini kullanır; iki formda maddeler aynıdır.
Kimlere uygulanır?
Bölüm A yetişkinler için tasarlanmıştır. İlk görüşme öncesinde ya da kabul sürecinde dikkat, düzen ve erteleme yakınmalarını hızlıca taramak için uygundur; ayrıca depresyon, kaygı, madde kullanımı gibi DEHB'yle sık birlikte görülen sorunlarla başvuran danışanlarda gözden kaçabilecek bir DEHB'yi yakalamaya yardım eder.
Tarama olumlu çıktığında ya da belirti profilini görmek istediğinizde tam 18 maddelik ASRS-v1.1 daha fazla bilgi verir. Çocuk ve ergenlerde ebeveyn ya da öğretmen bildirimine dayanan ölçekler daha uygundur.
Kim doldurur, nasıl uygulanır?
Bölüm A bir öz bildirim formudur: danışan kendisi doldurur. Sorular son altı ayı kapsar ve her biri, belirtinin ne sıklıkta yaşandığını soran beş seçenekle yanıtlanır: hiçbir zamandan çok sık'a uzanan bir sıklık ölçeği. Doldurulması yaklaşık iki dakika sürer.
Kısa olduğu için ilk görüşmeden önce gönderilen kabul formlarına kolayca eklenebilir. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.
Nasıl puanlanır?
Tarama sonucu, gölgeli alana düşen yanıtların sayılmasıyla elde edilir. Her madde için formda belirli bir sıklık düzeyi ve üzeri gölgeli alan olarak tanımlanmıştır; bu eşik maddeye göre değişir. Gölgeli alana düşen yanıt sayısı 0 ile 6 arasındadır ve psisula bunu olumlu madde sayısı olarak gösterir.
psisula ayrıca her maddeyi 0 (hiçbir zaman) ile 4 (çok sık) arasında puanlayıp altı maddenin toplamını 0 ile 24 arasında bir ham puan olarak verir. Bu toplam bilgi amaçlıdır; tarama kararı olumlu madde sayısına göre verilir. Ters puanlanan madde yoktur.
ASRS-v1.1 Bölüm A puanlama anahtarı
Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.
| Alt ölçek | Maddeler | Hesaplama |
|---|---|---|
| Part A positive items | Tüm maddeler (1–6) | Eşiği geçen madde sayısı |
ASRS-v1.1 Bölüm A puan hesaplayıcı
Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–4). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.
Toplam puan(0–24)
| Alt ölçek | Puan |
|---|
Sonuç tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
psisula bu hesaplamayı her formda kendiliğinden yapar, sonucu danışan dosyasına ekler ve tekrarlanan uygulamaları gelişim eğrisinde yan yana gösterir.
15 dakikalık demo planlayınPuanlar nasıl yorumlanır?
Altı maddeden dört ya da daha fazlası gölgeli alandaysa danışanın belirtileri yetişkin DEHB ile yüksek düzeyde uyumlu kabul edilir ve ileri değerlendirme gerekir. psisula bu durumu sonuç ekranında işaretler. Ham toplam puan için resmi bir şiddet sınıflaması yoktur.
Olumlu bir tarama tanı anlamına gelmez; olumsuz bir tarama da DEHB'yi kesin olarak dışlamaz. Tarama olumluysa tam ASRS ve klinik görüşmeyle değerlendirmeyi sürdürmek, belirtilerin çocukluktan beri var olup olmadığını, birden fazla ortamda işlev kaybı yaratıp yaratmadığını ve kaygı, depresyon, uyku sorunları ya da madde kullanımı gibi başka nedenlerle açıklanıp açıklanamayacağını değerlendirmek gerekir.
Alt ölçekler
- Part A positive items · 6 madde
- Altı maddeden kaçının gölgeli alana düştüğünü gösterir; 0 ile 6 arasındadır. Dört ve üzeri, yetişkin DEHB ile uyumlu tarama sonucudur ve ileri değerlendirme gerektirir.
Dikkat edilmesi gerekenler
Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.
- ASRS Bölüm A DEHB ile uyumlu
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
Bölüm A bir tarama aracıdır ve genellikle bir kez, ilk görüşme öncesinde ya da DEHB şüphesi doğduğunda uygulanır. Düzenli izlem için tasarlanmamıştır.
Tarama olumluysa bir sonraki adım tam ASRS ve tanısal görüşmedir. Son altı ayı sorduğu için kısa aralıklarla tekrarlamak anlamlı bir değişim göstermez.
Güçlü yönleri ve sınırlılıkları
Güçlü yönleri
- Altı madde ve yaklaşık iki dakikayla en kısa yetişkin DEHB taramalarından biridir.
- Maddeler, 18 belirti arasından DEHB'yi en iyi yordayanlar olarak seçilmiştir.
- Karar kuralı basittir: dört ya da daha fazla gölgeli yanıt.
- Tam ASRS'nin parçası olduğu için olumlu bir taramanın ardından aynı formla devam edilebilir.
Sınırlılıkları
- Tanı koydurmaz; olumlu tarama klinik görüşmeyle doğrulanmalıdır.
- Altı madde ayrıntılı bir belirti profili ya da alt alan puanı vermez.
- Kaygı, depresyon, uyku yoksunluğu ve madde kullanımı da dikkat ve huzursuzluk belirtilerini artırabilir.
- DSM-IV-TR ölçütlerine dayanır; DSM-5 için ayrı bir kısa tarama sürümü geliştirilmiştir.
Benzer ölçeklerle karşılaştırma
Tam ASRS-v1.1, Bölüm A'nın altı maddesine on iki madde ekler ve dikkatsizlik ile hiperaktivite-dürtüsellik alt puanlarını verir. Hızlı ön tarama için Bölüm A, olumlu tarama sonrası belirti profilini görmek için tam ASRS uygundur.
Dikkat yakınmalarının ayırıcı değerlendirmesinde PHQ-9 ve GAD-7 depresyon ve kaygı belirtilerini, AQ-10 otizm spektrum özelliklerini, BIS-11 ise dürtüselliği bir kişilik özelliği olarak ölçer. DSM-5 ölçütlerine göre geliştirilen altı maddelik ASRS-5 ayrı bir ölçektir ve puanlaması Bölüm A'dan farklıdır.
Sonucu danışanla konuşmak
Tarama sonucunu paylaşırken bunun bir tanı değil, daha ayrıntılı bir değerlendirmeye gerek olup olmadığını gösteren bir işaret olduğunu açıkça söylemek önemlidir. Pek çok yetişkin DEHB ihtimaline hem umutla hem kaygıyla yaklaşır; sonucu bir başlangıç noktası olarak sunmak beklentileri dengeler.
Olumlu taramada danışanın işaretlediği belirtilerin günlük yaşamdaki somut karşılığını sormak ve bir sonraki adımı, yani tam ASRS ile tanısal görüşmeyi birlikte planlamak işe yarar. Olumsuz taramada ise danışanın yakınmalarını küçümsemeden, başka hangi nedenlerin dikkat ve düzen güçlüklerine yol açabileceğini konuşmak gerekir.
Telif ve kullanım koşulları
ASRS-v1.1'in telif hakkı Dünya Sağlık Örgütü'ne (2003) aittir. Ölçek, Dünya Sağlık Örgütü ve Yetişkin DEHB Çalışma Grubu tarafından geliştirilmiştir; Amerikan Psikoloji Derneği'nin klinisyenler için dağıttığı formda ASRS-v1.1'in ücretsiz kullanılabildiği ve resmi bir izin ya da onay gerektirmediği belirtilmektedir.
psisula'da ASRS-v1.1 Bölüm A nasıl kullanılır?
- Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
- Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
- Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
- İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
- Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.
Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.
ASRS-v1.1 Bölüm A ve diğer 74 ölçeği kendi danışanlarınızla görün. 15 dakikalık görüşmede psisula'yı sizin çalışma düzeniniz üzerinden gösterelim.
15 dakikalık demo planlayınSık sorulan sorular
ASRS Bölüm A nasıl puanlanır?
Gölgeli alana düşen yanıtlar sayılır. Altı maddeden dört ya da daha fazlası gölgeli alandaysa tarama olumludur ve ileri değerlendirme gerekir.
ASRS 6 soruluk tarama ile 18 soruluk form arasındaki fark nedir?
Altı soruluk tarama, 18 maddelik listenin ilk altı maddesidir ve tarama kararı bu maddelere göre verilir. 18 maddelik form ek olarak belirti profili ve alt puanlar sağlar.
ASRS Bölüm A olumlu çıkarsa ne yapmalı?
Tam ASRS ve klinik görüşmeyle değerlendirmeyi sürdürün; çocukluk öyküsünü, işlev kaybını ve belirtileri açıklayabilecek diğer nedenleri değerlendirin. Tarama tek başına tanı koymaz.
ASRS Bölüm A ne kadar sürer?
Altı soru ve beş yanıt seçeneğiyle genellikle iki dakika kadar sürer.
Kaynakça
- Kessler RC, Adler L, Ames M, Demler O, Faraone S, Hiripi E, et al. The World Health Organization Adult ADHD Self-Report Scale (ASRS): a short screening scale for use in the general population. Psychological Medicine. 2005;35(2):245–256.
- Doğan S, Öncü Çetinkaya B, Saraçoğlu Varol G, Küçükgöncü S. Erişkin dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu kendi bildirim ölçeği (ASRS-v1.1): Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2009;10(2):77–87.
Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.