Ne ölçer?
BIS-11, dürtüselliği kalıcı bir kişilik özelliği olarak ölçen 30 maddelik bir öz bildirim ölçeğidir. Belirli bir dönemdeki belirtileri değil, kişinin genel olarak nasıl düşündüğünü ve davrandığını sorar.
Maddeler dürtüselliğin üç yönünü kapsar: dikkatsel dürtüsellik (dikkati sürdürmekte güçlük ve düşüncelerin hızla değişmesi), motor dürtüsellik (düşünmeden harekete geçme ve tutarlılık eksikliği) ve plan yapmama (öz denetim eksikliği ve geleceği hesaba katmadan, şimdiye odaklı karar verme). Ölçek; madde kullanımı, iki uçlu bozukluk, DEHB, saldırganlık ve kişilik bozuklukları gibi dürtüselliğin önemli olduğu alanlarda en sık kullanılan araçlardan biridir.
Kim geliştirdi?
Barratt Dürtüsellik Ölçeği'nin ilk sürümü 1959'da Ernest S. Barratt tarafından geliştirildi ve sonraki on yıllarda birkaç kez gözden geçirildi. Bugün en yaygın kullanılan sürüm olan BIS-11, Jim H. Patton, Matthew S. Stanford ve Ernest S. Barratt tarafından 1995'te Journal of Clinical Psychology'de yayımlandı.
Bu çalışmada ölçeğin altı birinci sıra ve üç ikinci sıra faktörden oluşan yapısı tanımlandı. Ölçeğin ilk sürümünün ellinci yılında Stanford ve arkadaşları 2009'da Personality and Individual Differences'ta kapsamlı bir derleme yayımlayarak toplam puanlar için yorum aralıkları önerdi.
Türkçe uyarlaması
psisula'daki Türkçe metin kurum içi bir çeviridir; geçerlik çalışması yapılmış bir uyarlama değildir ve kesme puanları orijinal çalışmalardan alınmıştır.
BIS-11'in geçerlik çalışması yapılmış bir Türkçe uyarlaması da bulunmaktadır: Hüseyin Güleç, Lut Tamam, Medine Yazıcı Güleç ve arkadaşları, ölçeğin özgün yazarlarından Matthew S. Stanford'ın da katılımıyla, Türkçe formu 237 üniversite öğrencisi ile iki uçlu bozukluk ve madde bağımlılığı tanısı almış 83 kişiye uygulamış ve 2008'de Klinik Psikofarmakoloji Bülteni'nde yayımlamıştır. Türkçe formda orijinaldeki altı birinci sıra ve üç ikinci sıra faktör yapısı korunmuş, ancak bazı maddelerin alt ölçeklere dağılımı orijinalden farklı bulunmuştur. Ölçeğin kısa formunun Türkçe uyarlaması ise 2013'te Tamam, Güleç ve Karataş tarafından Nöropsikiyatri Arşivi'nde yayımlanmıştır.
Kimlere uygulanır?
BIS-11 yetişkinler için geliştirilmiştir ve hem klinik hem klinik olmayan örneklemlerde kullanılır. Madde kullanımı, kumar, iki uçlu bozukluk, DEHB, öfke ve saldırganlık sorunları, yeme bozuklukları ve kişilik örüntüleriyle çalışırken dürtüselliğin tedavi hedefi olup olmadığını görmek için uygundur.
Ergenler için ayrı bir ergen sürümü geliştirilmiştir. Belirli bir dönemdeki belirti şiddetini izlemek istediğinizde ilgili belirti ölçekleri (örneğin DEHB için ASRS, öfke için DAR-5) daha duyarlıdır.
Kim doldurur, nasıl uygulanır?
BIS-11 bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Belirli bir süreyi değil, kişinin genel olarak nasıl davrandığını ve düşündüğünü sorar. Her madde, nadiren ya da hiçbir zamandan hemen her zaman ya da her zaman'a uzanan dört seçenekli bir sıklık ölçeğiyle yanıtlanır. Doldurulması yaklaşık sekiz dakika sürer.
Form seans öncesinde ya da evde doldurulabilir. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.
Nasıl puanlanır?
Her madde 1 ile 4 arasında puanlanır; yüksek puan daha fazla dürtüsellik demektir. Dürtüsel olmayan yönde yazılmış 11 madde ters puanlanır. 30 maddenin toplamı 30 ile 120 arasında bir toplam puan verir.
Üç ikinci sıra alt puan, ilgili maddelerin toplanmasıyla hesaplanır: dikkatsel dürtüsellik 8 madde (8–32), motor dürtüsellik 11 madde (11–44) ve plan yapmama 11 madde (11–44). Orijinal çalışmada bu üç alan altı birinci sıra faktörden oluşur: dikkat ve bilişsel istikrarsızlık; motor ve sebat; öz denetim ve bilişsel karmaşıklık.
psisula'da toplam ve alt puanlar, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır.
BIS-11 puanlama anahtarı
Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler. Ters puanlanan maddeler: 1, 7–10, 12, 13, 15, 20, 21, 24; bu maddelerde puan, en yüksek ve en düşük yanıt değerinin toplamından işaretlenen değer çıkarılarak bulunur.
| Alt ölçek | Maddeler | Hesaplama |
|---|---|---|
| Dikkatsel dürtüsellik | 5, 6, 9, 11, 20, 24, 26, 28 | Toplam |
| Motor dürtüsellik | 2–4, 16, 17, 19, 21–23, 25, 30 | Toplam |
| Plan yapmama | 1, 7, 8, 10, 12–15, 18, 27, 29 | Toplam |
BIS-11 puan hesaplayıcı
Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (1–4). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.
Toplam puan(30–120)
| Alt ölçek | Puan |
|---|
Sonuç tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
psisula bu hesaplamayı her formda kendiliğinden yapar, sonucu danışan dosyasına ekler ve tekrarlanan uygulamaları gelişim eğrisinde yan yana gösterir.
15 dakikalık demo planlayınPuanlar nasıl yorumlanır?
Toplam puan üç düzeye ayrılır: 30–51 düşük, 52–71 ortalama, 72 ve üzeri yüksek dürtüsellik. Bu aralıklar Stanford ve arkadaşlarının 2009'daki genel nüfus verilerine dayanan önerisinden gelir; psisula 72 ve üzerini sonuç ekranında işaretler.
Stanford ve arkadaşları 52'nin altındaki puanların aşırı kontrollü bir tutuma ya da formun özenle doldurulmamasına işaret edebileceğini de belirtir; düşük puanı otomatik olarak olumlu bir bulgu saymamak gerekir.
BIS-11 bir özellik ölçeğidir ve tanı koymaz. Yüksek puan, dürtüselliğin danışanın yaşamında bir sorun alanı olabileceğini gösterir; bunun hangi davranışlarla, hangi ortamlarda ortaya çıktığı ve ne kadar zarar verdiği klinik görüşmede değerlendirilmelidir. Alt puanlar, müdahalenin dikkat, ani eylem ya da planlama alanlarından hangisine odaklanması gerektiğini görmeye yardım eder.
| Toplam puan | Düzey |
|---|---|
| 30–51 | Düşük |
| 52–71 | Ortalama |
| 72–120 | Yüksek |
Alt ölçekler
- Dikkatsel dürtüsellik · 8 madde
- Dikkati bir işe odaklamakta ve sürdürmekte güçlük ile düşüncelerin hızla değişmesini yansıtır. 8 maddeden oluşur, 8 ile 32 arasında puanlanır.
- Motor dürtüsellik · 11 madde
- Anın etkisiyle, düşünmeden harekete geçme eğilimini ve yaşam tarzında tutarlılık eksikliğini yansıtır. 11 maddeden oluşur, 11 ile 44 arasında puanlanır.
- Plan yapmama · 11 madde
- Öz denetim eksikliğini, dikkatli düşünme ve planlamadan kaçınmayı ve geleceği değil şimdiyi öne alan bir yönelimi yansıtır. 11 maddeden oluşur, 11 ile 44 arasında puanlanır.
Dikkat edilmesi gerekenler
Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.
- BIS-11 yüksek dürtüsellik (≥72)
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
BIS-11 görece kalıcı bir özelliği ölçtüğü için kısa aralıklarla tekrarlanması anlamlı değildir. Genellikle değerlendirme aşamasında bir kez uygulanır.
Dürtü kontrolünü hedefleyen bir tedavide değişimi görmek isterseniz başlangıçta ve tedavinin sonunda ya da birkaç ay arayla yeniden uygulanabilir. Haftalık izlem için belirti odaklı ölçekler daha uygundur.
Güçlü yönleri ve sınırlılıkları
Güçlü yönleri
- Dürtüsellik araştırmalarında en yaygın kullanılan öz bildirim ölçeklerinden biridir; geniş bir karşılaştırma literatürü vardır.
- Toplam puanın yanında dikkatsel, motor ve planlama alanlarını ayrı ayrı gösterir.
- Klinik ve klinik olmayan örneklemlerde kullanılabilir.
- Geçerlik çalışması yapılmış bir Türkçe uyarlaması bulunmaktadır.
Sınırlılıkları
- Tanı koydurmaz; dürtüselliğin hangi davranışlarda ortaya çıktığını tek başına göstermez.
- Bir özellik ölçeğidir; kısa süreli tedavi etkilerine ya da haftalık değişimlere duyarlı değildir.
- Alt ölçeklerin faktör yapısı farklı çalışmalarda ve dillerde her zaman aynı bulunmamıştır.
- psisula'daki Türkçe metin kurum içi çeviridir; yorum aralıkları orijinal çalışmalardan alınmıştır.
Benzer ölçeklerle karşılaştırma
ASRS-v1.1 dürtüselliği DEHB belirtileri çerçevesinde ve son altı ay için sorar; BIS-11 ise tanıdan bağımsız, genel bir dürtüsellik eğilimini ölçer. DEHB şüphesinde ASRS, dürtüselliğin farklı tablolardaki genel düzeyini görmek için BIS-11 daha uygundur.
PID-5-BF'nin ketlenmemişlik alanı da dürtüsellik ve sorumsuzluğu içerir, ancak daha geniş bir kişilik profilinin parçasıdır. Öfke tepkileri için DAR-5, saç koparma gibi belirli dürtü kontrol sorunları için MGH-HPS, madde ve kumar sorunlarında AUDIT, DAST-10 ya da Lie/Bet tarama ölçekleri BIS-11'i tamamlayıcı bilgi verir.
Sonucu danışanla konuşmak
BIS-11 sonucunu paylaşırken dürtüselliği bir kusur olarak değil, kişinin karar verme ve harekete geçme biçimine dair bir eğilim olarak sunmak savunmacılığı azaltır. Dürtüselliğin hız, kendiliğindenlik ve risk alma gibi zaman zaman işe yarayan yönleri de olduğunu hatırlatmak dengeli bir konuşma sağlar.
Alt puanlar somut hedefler belirlemek için iyi bir başlangıçtır: dikkatsel alan yüksekse odaklanma stratejileri, motor alan yüksekse harekete geçmeden önce durmayı sağlayan beceriler, plan yapmama alanı yüksekse ileriyi düşünme ve problem çözme çalışılabilir. Danışanın dürtüsel davrandığı son birkaç örneği birlikte incelemek, puanı yaşantıyla ilişkilendirmeye yardım eder.
Telif ve kullanım koşulları
BIS-11'in hakları Uluslararası Dürtüsellik Araştırmaları Derneği'ne (International Society for Research on Impulsivity) ve lisans verenlerine aittir. Ölçeğin özgün formu, puanlama bilgisi ve çevirileri derneğin web sitesinde yer alır.
psisula'da BIS-11 nasıl kullanılır?
- Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
- Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
- Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
- İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
- Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.
Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.
BIS-11 ve diğer 74 ölçeği kendi danışanlarınızla görün. 15 dakikalık görüşmede psisula'yı sizin çalışma düzeniniz üzerinden gösterelim.
15 dakikalık demo planlayınSık sorulan sorular
Barratt Dürtüsellik Ölçeği'nde kaç puan yüksek kabul edilir?
Toplam puanın 72 ve üzeri olması yüksek dürtüsellik, 52–71 arası ortalama aralık olarak kabul edilir. Bu aralıklar Stanford ve arkadaşlarının 2009'daki önerisine dayanır.
BIS-11'de hangi maddeler ters puanlanır?
Dürtüsel olmayan yönde yazılmış 11 madde ters puanlanır; böylece tüm maddelerde yüksek puan daha fazla dürtüselliği gösterir. psisula ters puanlamayı otomatik yapar.
BIS-11'in alt ölçekleri nelerdir?
Üç ikinci sıra alt ölçek vardır: dikkatsel dürtüsellik (8 madde), motor dürtüsellik (11 madde) ve plan yapmama (11 madde).
BIS-11'in Türkçe uyarlaması var mı?
Evet. Güleç ve arkadaşlarının 2008'de Klinik Psikofarmakoloji Bülteni'nde yayımladığı bir Türkçe uyarlama çalışması vardır. psisula'daki Türkçe metin ise kurum içi bir çeviridir.
BIS-11 tedavi boyunca tekrarlanabilir mi?
Kalıcı bir özelliği ölçtüğü için sık tekrarlanması önerilmez. Dürtü kontrolünü hedefleyen tedavilerde başlangıçta ve sonda uygulanabilir.
Kaynakça
- Patton JH, Stanford MS, Barratt ES. Factor structure of the Barratt impulsiveness scale. Journal of Clinical Psychology. 1995;51(6):768–774.
- Stanford MS, Mathias CW, Dougherty DM, Lake SL, Anderson NE, Patton JH. Fifty years of the Barratt Impulsiveness Scale: an update and review. Personality and Individual Differences. 2009;47(5):385–395.
- Güleç H, Tamam L, Yazıcı Güleç M, Turhan M, Karakuş G, Zengin M, Stanford MS. Psychometric properties of the Turkish version of the Barratt Impulsiveness Scale-11. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni. 2008;18(4):251–258.
- International Society for Research on Impulsivity. Barratt Impulsiveness Scale (BIS-11).
Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.