PASS: Perinatal Anksiyete Tarama Ölçeği

Ne ölçer?

PASS, gebelikte ve doğumdan sonraki ilk yıl içinde görülen kaygı belirtilerini 31 maddeyle tarar. Ölçek tek bir anksiyete bozukluğuna değil, perinatal dönemde sık karşılaşılan farklı kaygı tablolarına odaklanır: yaygın endişe ve özgül korkular, mükemmeliyetçilik ve kontrol ihtiyacı, travmaya bağlı belirtiler, sosyal kaygı, panik benzeri akut kaygı ve uyum güçlükleri.

Maddelerin bir kısmı doğrudan gebelik, doğum ve bebekle ilgili kaygıları sorar. Bu yüzden PASS, genel anksiyete ölçeklerinin gözden kaçırabileceği, döneme özgü kaygıları da yakalar ve hangi tür kaygının öne çıktığına dair bir profil sunar.

Kim geliştirdi?

PASS, Susanne Somerville ve arkadaşları tarafından Batı Avustralya'da, Perth'teki King Edward Memorial Hastanesi'nin perinatal ruh sağlığı biriminde geliştirildi. Geliştirme çalışmasında başlangıçta oluşturulan madde havuzu perinatal dönemdeki kadınlarla sınanmış ve dört boyutlu bir yapı elde edilmiştir.

Çalışma 2014'te Archives of Women's Mental Health'te yayımlandı. Ölçek, perinatal taramanın uzun süre yalnızca depresyona odaklanmasına karşı, bu dönemde en az depresyon kadar sık görülen anksiyete bozukluklarını tanımak için geliştirildi.

Türkçe uyarlaması

PASS'in Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışması Yazıcı ve arkadaşları tarafından Perinatal Anksiyete Tarama Ölçeği (PASS-TR) adıyla yapılmış ve Psychiatry and Clinical Psychopharmacology dergisinde yayımlanmıştır. Çalışmaya 312 perinatal dönemdeki kadın katılmış ve sonuçlar yapılandırılmış klinik görüşmeyle (SCID-I) karşılaştırılmıştır.

Türkçe çalışmada da dört alt boyut elde edilmiş, ancak maddelerin boyutlara dağılımı özgün çalışmadan biraz farklı çıkmıştır. Araştırmacılar Türk örneklemi için özgün çalışmadakinden farklı bir kesme puanı önermiştir.

Kimlere uygulanır?

PASS, gebelikteki ya da doğumdan sonraki ilk yıl içindeki 18 yaş ve üzeri kadınlar için geliştirilmiştir. Kadın doğum poliklinikleri, perinatal ruh sağlığı hizmetleri, aile sağlığı merkezleri ve psikoterapi pratiğinde kullanılır.

Özellikle gebelik ya da doğumla ilgili yoğun kaygı, doğum korkusu, önceki travmatik doğum deneyimi ya da mükemmeliyetçi kontrol ihtiyacı olan danışanlarda yararlıdır. Perinatal dönem dışındaki yetişkinlerde GAD-7 ya da BAI daha uygundur.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

PASS bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Sorular son bir ayı kapsar. Danışan her belirtiyi ne sıklıkla yaşadığını dört dereceli bir ölçekle işaretler: hiç, bazen, sık sık ve neredeyse her zaman. Doldurulması genellikle 8 dakika kadar sürer.

Form gebe izlemi, doğum sonrası kontrol ya da seans öncesinde doldurulabilir. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 0 (hiç) ile 3 (neredeyse her zaman) arasında puanlanır ve 31 maddenin puanları toplanır. Toplam puan 0 ile 93 arasında değişir. Ters puanlanan madde yoktur.

Dört alt ölçek puanı, ilgili maddelerin toplanmasıyla ayrıca hesaplanır. psisula'da toplam ve alt ölçek puanları danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve düzeyle birlikte danışan dosyasına eklenir.

PASS puanlama anahtarı

Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.

PASS puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–3). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

Toplam puan üç düzeye ayrılır: 0–20 minimal, 21–41 orta ve 42–93 ağır. Bu aralıklar özgün çalışmanın önerdiği şiddet sınırlarıdır. Özgün çalışmada anksiyete bozukluğu açısından yüksek riskli danışanları ayırt etmek için 26 kesme puanı önerilmiştir; psisula tarama eşiğini aşan sonuçları işaretler.

Türkçe çalışmada Türk örneklemi için daha düşük bir kesme puanı (16) önerilmiştir; bu değer psisula'daki düzeylerden farklıdır ve araştırma ya da karşılaştırma yaparken hangi eşiği kullandığınızı belirtmek iyi olur.

PASS tanı koydurmaz. Yüksek puan, alt ölçek profili, belirtilerin süresi, işlevsellik ve tıbbi etkenler (tiroit sorunları gibi) dikkate alınarak klinik görüşmeyle değerlendirilmelidir.

Alt ölçekler

Aşırı endişe ve özgül korkular · 10 madde

Gebelik, doğum, bebeğin sağlığı ve gelecek hakkındaki aşırı ve kontrol edilmesi güç endişeleri ve belirli durumlara yönelik korkuları kapsar. Yüksek puan yaygın anksiyete ya da özgül fobi yönünde bir tabloyu düşündürür.

Mükemmeliyetçilik, kontrol ve travma · 8 madde

Her şeyin kusursuz olması gerektiği düşüncesini, kontrolü kaybetme kaygısını, tekrarlayıcı düşünce ve davranışları ve geçmişteki zorlayıcı olaylarla ilgili belirtileri kapsar. Yüksek puan obsesif-kompulsif ya da travma sonrası belirtiler açısından ayrıntılı değerlendirme gerektirir.

Sosyal anksiyete · 5 madde

Başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme kaygısını ve sosyal durumlarda yaşanan gerginliği kapsar. Yüksek puan, danışanın yardım istemekten ya da anne-bebek gruplarına katılmaktan kaçınmasıyla ilişkili olabilir.

Akut anksiyete ve uyum · 8 madde

Ani gelen yoğun kaygı ve panik benzeri bedensel belirtileri, gerginliği ve yeni duruma uyum sağlamakta zorlanmayı kapsar. Yüksek puan panik bozukluğu ya da uyum güçlüğü açısından değerlendirme gerektirir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• PASS perinatal anksiyete tarama eşiğinin üzerinde

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

PASS gebelikte ilk değerlendirmede ve doğumdan sonraki haftalarda yeniden uygulanabilir. Tedavi sürecindeki danışanlarda sorular son bir ayı kapsadığı için dört haftada bir tekrarlamak uygun bir düzendir.

EPDS ile aynı ziyarette uygulanması, depresyon ve kaygıyı birlikte izlemeyi kolaylaştırır. Birkaç ölçümdür değişmeyen ya da yükselen puan, tedavi planının gözden geçirilmesi için bir işarettir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

EPDS perinatal depresyonu tarar ve yalnızca birkaç kaygı maddesi içerir; PASS ise kaygı belirtilerini çok daha ayrıntılı ölçer. İkisi birlikte kullanıldığında perinatal dönemin ruhsal tablosu daha eksiksiz görülür.

GAD-7 kısa ve yaygın bir anksiyete taramasıdır, ancak doğuma ve bebeğe özgü kaygıları sormaz. Belirgin bir travmatik doğum deneyimi varsa PCL-5, obsesif belirtiler öne çıkıyorsa OCI-R tamamlayıcı olabilir.

• EPDS Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği

Sonucu danışanla konuşmak

Perinatal dönemde birçok danışan, kaygılarını bu dönemin olağan bir parçası sayabilir ya da yargılanmaktan çekindiği için dile getirmeyebilir. Sonucu paylaşırken bu dönemde kaygı belirtilerinin sık görüldüğünü ve tedavi edilebildiğini açıkça söylemek konuşmayı kolaylaştırır.

Alt ölçek profiline birlikte bakmak, kaygının hangi alanda yoğunlaştığını görünür kılar: örneğin bebeğin sağlığıyla ilgili endişeler ile kusursuz bir anne olma baskısı farklı müdahaleler gerektirir. Uygun olduğunda eşi ya da yakınlarını destek planına dahil edin.

Telif ve kullanım koşulları

PASS'in telif hakkı, ölçeği geliştiren Batı Avustralya Sağlık Bakanlığı aracılığıyla Batı Avustralya Eyaleti'ne aittir. Resmi formda, kişisel, akademik, araştırma ve ticari olmayan kullanım için yazarlara ve Batı Avustralya Sağlık Bakanlığı'na atıf yapılarak çoğaltılabileceği belirtilir.

psisula'da PASS nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Somerville S, Dedman K, Hagan R, Oxnam E, Wettinger M, Byrne S, Coo S, Doherty D, Page AC. The Perinatal Anxiety Screening Scale: development and preliminary validation. Archives of Women's Mental Health. 2014;17(5):443–454.
2. Yazıcı E ve ark. Perinatal Anxiety Screening Scale validity and reliability study in Turkish (PASS-TR validity and reliability). Psychiatry and Clinical Psychopharmacology. 2019;29(4):609–617.
3. Perinatal Anxiety Screening Scale (PASS): form ve puanlama kılavuzu. Department of Psychological Medicine, Women and Newborn Health Service, WA Department of Health.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler