PSS-10: Algılanan Stres Ölçeği

Ne ölçer?

PSS-10, kişinin son bir ay içinde yaşamını ne ölçüde öngörülemez, kontrol edilemez ve aşırı yüklenmiş olarak algıladığını ölçer. Maddeler belirli olayları sormaz; kontrol kaybı, aşırı yüklenme ve gerginlik hissi ile baş etme güveni gibi genel stres algısının yönlerine odaklanır.

Ölçek bir hastalık ya da bozukluğu değil, bir süreç olarak stres algısını değerlendirir. Bu yüzden belirli bir tanıdan bağımsız olarak stres yönetimi, tükenmişlik, uyum güçlükleri ve yaşam değişiklikleriyle başvuran danışanlarda kullanılır.

Kim geliştirdi?

Algılanan Stres Ölçeği, Sheldon Cohen, Tom Kamarck ve Robin Mermelstein tarafından geliştirildi ve ilk olarak 1983'te Journal of Health and Social Behavior'da 14 maddelik biçimiyle yayımlandı. Ölçek, stresin yaşanan olaylardan çok kişinin bu olayları nasıl değerlendirdiğine bağlı olduğu görüşüne dayanır.

10 maddelik kısa biçim, Cohen ve Williamson'ın 1988'de ABD'de temsilî bir örneklemle yaptığı çalışmada tanıtıldı. PSS-10 bugün en yaygın kullanılan stres algısı ölçeklerinden biridir.

Türkçe uyarlaması

Algılanan Stres Ölçeği'nin Türkçe uyarlaması, güvenirlik ve geçerlik analizi Eskin, Harlak, Demirkıran ve Dereboy tarafından yapılmış ve 2013'te Yeni Symposium dergisinde yayımlanmıştır.

Kimlere uygulanır?

PSS-10 ergen ve yetişkinlerde kullanılır. Stres yönetimi ve tükenmişlikle başvuran danışanlarda, yaşam geçişlerinde (iş değişikliği, göç, boşanma, bakım verme gibi), kronik hastalık süreçlerinde ve psikoterapinin genel etkisini izlemek için uygundur.

Belirli belirtileri ölçmek istiyorsanız PSS-10 yetmez: depresyon için PHQ-9, anksiyete için GAD-7, travma sonrası belirtiler için PCL-5 daha uygundur. Stresi depresyon ve anksiyeteyle birlikte görmek için DASS-21 kullanılabilir.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

PSS-10 bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Sorular son bir ayı kapsar ve her biri beş seçenekle yanıtlanır: hiçbir zaman, neredeyse hiç, bazen, oldukça sık ve çok sık. Doldurulması yaklaşık dört dakika sürer.

psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 0 (hiçbir zaman) ile 4 (çok sık) arasında puanlanır. Olumlu yönde yazılmış dört madde (baş etme güveni ve işlerin yolunda gittiği hissiyle ilgili maddeler) ters puanlanır. Ters puanlamadan sonra on maddenin puanları toplanır ve toplam 0 ile 40 arasında değişir.

psisula'da toplam, danışan formu gönderdiği anda ters maddeler dikkate alınarak hesaplanır ve düzeyiyle birlikte danışan dosyasına eklenir.

PSS-10 puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–4). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

psisula toplam puanı üç düzeyde gösterir: 0–13 düşük, 14–26 orta ve 27–40 yüksek algılanan stres. 27 ve üzeri puan yüksek algılanan stres olarak işaretlenir. Bu gruplandırma klinik uygulamada yaygın olarak kullanılır, ancak ölçeği geliştirenlerden gelmez: Cohen'in laboratuvarı PSS'nin bir tanı aracı olmadığını ve kesme puanı bulunmadığını belirtir; puanlar en iyi aynı kişinin önceki ölçümleriyle ya da benzer gruplarla karşılaştırılarak yorumlanır.

PSS-10 tanı koymaz. Yüksek puan, stresin kaynaklarını, baş etme biçimlerini ve eşlik eden depresyon, anksiyete ya da uyku sorunlarını klinik görüşmede değerlendirmek için bir başlangıç noktasıdır.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• PSS-10 yüksek algılanan stres

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

PSS-10 son bir ayı kapsadığı için genellikle tedavi başında ve ardından dört haftada bir tekrarlanır. Stres yönetimi programlarında başlangıç, program sonu ve izlem ölçümleri yaygın bir düzendir.

Tek bir puandan çok, aynı danışanın puanının zaman içindeki yönü anlamlıdır; gelişim eğrisini bu gözle değerlendirin.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

DASS-21, stresi depresyon ve anksiyeteyle birlikte üç ayrı alt ölçekte ölçer ve stresi daha çok gerginlik ve irritabilite gibi belirtiler üzerinden tanımlar; PSS-10 ise stresin algılanan kontrol edilemezliğine odaklanır.

İyi oluşu olumlu yönden ölçmek için WHO-5, stresin işlevselliğe etkisini görmek için WSAS PSS-10'u tamamlar. Uyku sorunları eşlik ediyorsa ISI ile birlikte kullanmak yararlıdır.

• DASS-21 Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu paylaşırken puanı danışanın son bir aydaki yükünün bir yansıması olarak sunmak işe yarar: 'Son bir ayda işlerin kontrolünden çıktığını ve üst üste bindiğini sıkça hissetmişsin' gibi.

Ters puanlanan maddeler danışanın baş etme gücüne dair bilgi verir; bu maddelerdeki yanıtları öne çıkarmak, konuşmayı yalnızca sorunlara değil kaynaklara da yöneltir. Tekrarlanan ölçümlerde eğriyi birlikte incelemek, stres yönetimi becerilerinin etkisini görünür kılar.

Telif ve kullanım koşulları

Algılanan Stres Ölçeği'nin hakları Sheldon Cohen'e aittir. Cohen'in laboratuvarı, kullanım izninin Mapi Research Trust'ın ePROVIDE platformu üzerinden ücretsiz olarak alındığını belirtir.

psisula'da PSS-10 nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Cohen S, Kamarck T, Mermelstein R. A global measure of perceived stress. Journal of Health and Social Behavior. 1983;24(4):385–396.
2. Cohen S, Williamson G. Perceived stress in a probability sample of the United States. In: Spacapan S, Oskamp S, editors. The Social Psychology of Health. Newbury Park, CA: Sage; 1988. p. 31–67.
3. Eskin M, Harlak H, Demirkıran F, Dereboy Ç. Algılanan stres ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: güvenirlik ve geçerlik analizi. Yeni Symposium. 2013;51(3):132–140.
4. Laboratory for the Study of Stress, Immunity, and Disease. Scales. Carnegie Mellon University.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler