SCOFF: SCOFF Yeme Bozukluğu Tarama Ölçeği

Ne ölçer?

SCOFF, yeme bozukluğu riskini taramak için geliştirilmiş beş soruluk bir evet/hayır anketidir. Sorular yeme bozukluklarının çekirdek özelliklerine odaklanır: aşırı doygunluk hissiyle kusmaya başvurma, yeme üzerinde kontrolü kaybetme kaygısı, kısa sürede belirgin kilo kaybı, başkaları zayıf derken kendini şişman algılama ve yiyeceğin yaşamın merkezine yerleşmesi.

Adı, İngilizce sorulardaki anahtar sözcüklerin baş harflerinden oluşur. SCOFF bir şiddet ölçeği değildir; belirtilerin ne kadar yoğun olduğunu değil, ileri değerlendirme gerektirebilecek bir yeme sorununun olası olup olmadığını gösterir.

Kim geliştirdi?

SCOFF, John F. Morgan, Fiona Reid ve J. Hubert Lacey tarafından geliştirildi ve 1999 yılında BMJ'de yayımlandı. Ölçek, yeme bozukluğu alanında uzman olmayan sağlık çalışanlarının da kolayca kullanabileceği, akılda kalan ve hızlı uygulanan bir tarama aracı olarak tasarlandı.

İlk çalışmada iki ya da daha fazla olumlu yanıt, klinik açıdan önemli bir yeme bozukluğu olasılığı için eşik olarak önerildi. 2002'de aynı ekip, ölçeği birinci basamakta klinik görüşmeyle karşılaştıran ikinci bir çalışma yayımladı. O tarihten bu yana SCOFF pek çok dile çevrildi ve birinci basamak, okul ve üniversite sağlık hizmetleri gibi ortamlarda yaygın olarak kullanılmaktadır.

Türkçe uyarlaması

SCOFF'un Türkçe güvenilirlik ve geçerlik çalışması Ömer Aydemir, Barış Köksal, Şermin Yalın Sapmaz ve Hakan Yüceyar tarafından yapılmış ve 2015 yılında Anadolu Psikiyatri Dergisi'nin özel sayısında yayımlanmıştır. Ölçek ileri-geri çeviriyle Türkçeye aktarılmış, Türkçe sorulardaki anahtar sözcüklerden yola çıkılarak REZZY Yeme Bozuklukları Ölçeği adını almıştır.

Çalışmanın örneklemi Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde öğrenim gören 50 kadın öğrenciden oluşur; birlikte geçerlik için Yeme Tutumu Testi kullanılmıştır. Örneklemin küçük ve yalnızca kadınlardan oluştuğunu, sonuçları erkeklere ve klinik gruplara genellerken dikkatli olmak gerektiğini akılda tutmak yararlıdır.

Kimlere uygulanır?

SCOFF ergenler ve yetişkinler için kullanılır. Birinci basamak, okul ve üniversite danışmanlık birimleri ve genel psikoterapi pratiği gibi yeme bozukluğu yaygınlığının düşük olduğu ama gözden kaçma riskinin yüksek olduğu ortamlarda ilk eleme için uygundur. Kaygı, depresyon ya da beden imgesiyle ilgili kaygılarla başvuran danışanlarda ilk görüşmede eklenmesi, sorulmayan bir yeme sorununu fark etmeyi kolaylaştırır.

Yeme tutum ve davranışlarını daha ayrıntılı görmek istediğinizde EAT-26 daha kapsamlı bir tablo sunar. Tanısı konmuş bir yeme bozukluğunda belirti şiddetini izlemek için SCOFF yeterli değildir.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

SCOFF bir öz bildirim ölçeğidir: danışan beş soruyu evet ya da hayır olarak yanıtlar. Doldurulması yaklaşık bir dakika sürer. Sorular sabit bir zaman aralığına bağlı değildir; kilo kaybıyla ilgili soru ise son üç aya odaklanır.

Beden ve yeme konuları utanç uyandırabildiği için, soruları yüz yüze sormak yerine danışanın kendi başına doldurması bazı danışanlar için daha rahat olabilir. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her evet yanıtı 1, her hayır yanıtı 0 puan alır ve beş sorunun puanları toplanır. Toplam puan 0 ile 5 arasında değişir. Ters puanlanan madde ve alt ölçek yoktur.

psisula'da toplam, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve tarama sonucuyla birlikte danışan dosyasına eklenir.

SCOFF puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–1). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

Toplam puan iki gruba ayrılır: 0–1 olumsuz tarama, 2 ve üzeri olumlu tarama. 2 puan, orijinal çalışmadan bu yana kullanılan eşiktir ve psisula bu eşiği aşan sonuçları işaretler.

Olumlu tarama bir tanı değildir; ayrıntılı bir yeme öyküsü, kilo ve beden kitle indeksi seyri, telafi edici davranışlar ve tıbbi durum için ileri değerlendirme gerektiğini gösterir. Olumsuz tarama da yeme bozukluğunu dışlamaz: danışan belirtilerini küçümseyebilir ya da tablosu soruların odağı dışında kalabilir. Klinik kuşkunuz sürüyorsa puandan bağımsız olarak konuyu açmanız gerekir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• SCOFF yeme bozukluğu taraması olumlu

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

SCOFF bir izlem aracı değil, tarama aracıdır. Genellikle ilk görüşmede bir kez uygulanır. Ölçek kısa olduğu için, tedavi sürecinde kilo değişimi, yemeyle ilgili yeni yakınmalar ya da beden imgesiyle ilgili yoğunlaşan kaygılar ortaya çıktığında yeniden uygulanabilir.

Tanısı konmuş bir yeme bozukluğunda değişimi izlemek için tek tek davranışların sıklığını ve yeme tutumlarını daha ayrıntılı ölçen araçlar daha uygundur.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

EAT-26, yeme tutum ve davranışlarını 26 maddede daha ayrıntılı tarar ve alt boyutlara dair bilgi verir; SCOFF ise çok daha kısadır ve yalnızca ileri değerlendirme gerekip gerekmediği sorusuna yanıt verir. Pratikte SCOFF'u geniş bir ilk eleme, EAT-26'yı ise olumlu tarama sonrası daha ayrıntılı bir tablo için kullanabilirsiniz.

Yeme sorunlarına sık eşlik eden depresyon ve kaygıyı değerlendirmek için PHQ-9 ve GAD-7, beden imgesine bağlı benlik değerini değerlendirmek için RSES birlikte kullanılabilir.

• EAT-26 Yeme Tutum Testi

Sonucu danışanla konuşmak

Olumlu bir sonucu paylaşırken etiketlemekten kaçınmak, danışanın yanıtlarını merak ve kabulle ele almak işe yarar: "Yemekle ilgili düşüncelerin gününün önemli bir kısmını kaplıyor gibi görünüyor, bunu biraz konuşabilir miyiz" gibi. Yeme sorunları çoğu zaman utanç ve gizlilikle yaşandığı için, danışanın açık yanıt vermesini takdir etmek güven ilişkisini güçlendirir.

Olumlu taramadan sonra kilo kaybı, kusma ya da diğer telafi edici davranışlar varsa tıbbi değerlendirme için yönlendirmeyi aynı görüşmede planlamak gerekir. Yeme bozukluklarında bedensel riskler hızla artabilir; tedavi ekibine hekim ve diyetisyen katmak çoğu zaman gereklidir.

psisula'da SCOFF nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Morgan JF, Reid F, Lacey JH. The SCOFF questionnaire: assessment of a new screening tool for eating disorders. BMJ. 1999;319(7223):1467–1468.
2. Luck AJ, Morgan JF, Reid F, O'Brien A, Brunton J, Price C, Perry L, Lacey JH. The SCOFF questionnaire and clinical interview for eating disorders in general practice: comparative study. BMJ. 2002;325(7367):755–756.
3. Aydemir Ö, Köksal B, Yalın Sapmaz Ş, Yüceyar H. Kadın üniversite öğrencilerinde REZZY Yeme Bozuklukları Ölçeği Türkçe formunun güvenilirlik ve geçerliliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2015;16(Özel sayı 1):31–35. doi:10.5455/apd.174219

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler