Ne ölçer?
WHO-5, öznel psikolojik iyi oluşu beş olumlu ifadeyle ölçer. Maddeler son iki haftadaki olumlu duygudurum, sakinlik, enerji, dinlendirici uyku ve gündelik yaşama ilgi alanlarını kapsar.
Çoğu ruh sağlığı ölçeğinin aksine belirtileri değil, iyi oluşun varlığını sorar. Bu yüzden hem genel iyilik halini izlemek, hem de düşük puan depresyonla güçlü biçimde ilişkili olduğu için kısa bir depresyon taraması olarak kullanılır.
Kim geliştirdi?
WHO-5, Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölge Ofisi'nin çalışmaları kapsamında geliştirildi ve ilk olarak Şubat 1998'de Stockholm'deki bir DSÖ toplantısında sunuldu. Ölçek, daha uzun bir iyi oluş ölçeğinden Danimarka'daki Kuzey Zelanda Psikiyatri Merkezi'nin Psikiyatrik Araştırma Birimi tarafından türetildi.
Topp, Østergaard, Søndergaard ve Bech'in 2015'te Psychotherapy and Psychosomatics'te yayımladığı sistematik derleme, ölçeğin otuzdan fazla dile çevrildiğini ve çok farklı alanlarda kullanıldığını özetler.
Türkçe uyarlaması
WHO-5'in Türkçe sürümünün güvenirlik ve geçerlik çalışması Eser, Çevik, Baydur ve arkadaşları tarafından yapılmış ve 2019'da Primary Health Care Research & Development dergisinde yayımlanmıştır. Çok merkezli çalışmaya birinci basamak kullanımına yönelik olarak yetişkin ve ileri yaş gruplarından 1752 kişi katılmıştır. Yazarlar, ileri yaş grubunda sonuçların daha dikkatli yorumlanması gerektiğini belirtmiştir.
Kimlere uygulanır?
WHO-5 yetişkinlerde ve ileri yaştakilerde yaygın olarak kullanılır. Psikoterapide genel iyilik halinin izlenmesinde, birinci basamakta ve kronik hastalıklarda kısa bir depresyon taramasında, iyi oluş odaklı ve önleyici çalışmalarda uygundur.
Düşük puan alan danışanlarda depresif belirtileri ayrıntılı değerlendirmek için PHQ-9 kullanılmalıdır. İleri yaşta GDS-15, gebelik ve doğum sonrasında EPDS depresyon için daha hedefli bilgi verir.
Kim doldurur, nasıl uygulanır?
WHO-5 bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Her madde son iki haftayı kapsar ve altı seçenekle yanıtlanır: hiçbir zaman, ara sıra, zamanın yarısından azında, zamanın yarısından fazlasında, çoğu zaman ve her zaman. Doldurulması yaklaşık iki dakika sürer.
psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.
Nasıl puanlanır?
Her madde 0 (hiçbir zaman) ile 5 (her zaman) arasında puanlanır ve beş maddenin puanları toplanır. Ham puan 0 ile 25 arasında değişir; yüksek puan daha iyi iyi oluşu gösterir. Ters puanlanan madde yoktur.
Ham puan 4 ile çarpılarak 0 ile 100 arasında bir yüzde puanına dönüştürülür; literatürdeki eşikler ve değişim ölçütleri genellikle bu yüzde puanı üzerinden bildirilir. psisula ham puanı ve yüzde puanını form gönderildiği anda hesaplar.
WHO-5 puanlama anahtarı
Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.
| Alt ölçek | Maddeler | Hesaplama |
|---|---|---|
| WHO-5 yüzde puanı | Tüm maddeler (1–5) | Toplam × 4 |
WHO-5 puan hesaplayıcı
Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–5). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.
Toplam puan(0–25)
| Alt ölçek | Puan |
|---|
Sonuç tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
psisula bu hesaplamayı her formda kendiliğinden yapar, sonucu danışan dosyasına ekler ve tekrarlanan uygulamaları gelişim eğrisinde yan yana gösterir.
15 dakikalık demo planlayınPuanlar nasıl yorumlanır?
psisula ham puanı iki düzeyde gösterir: 0–13 yetersiz, 14–25 yeterli iyi oluş. 13 ve altındaki ham puan düşük iyilik hali olarak işaretlenir. Topp ve arkadaşlarının derlemesinde yüzde puanın 50 ve altı azalmış iyi oluş ve depresyon taraması için, 28 ve altı ise daha olası bir depresyon için eşik olarak bildirilir.
WHO-5 tanı koymaz. Düşük puan, depresif belirtilerin PHQ-9 ve klinik görüşmeyle değerlendirilmesi için bir işarettir. Puan tıbbi hastalık, yas ya da zorlayıcı yaşam koşulları nedeniyle de düşebilir; bu bağlam sonucu yorumlarken göz önünde tutulmalıdır.
| Toplam puan | Düzey |
|---|---|
| 0–13 | Yetersiz |
| 14–25 | Yeterli |
Alt ölçekler
- WHO-5 yüzde puanı · 5 madde
- Ham puanın 4 ile çarpılmasıyla elde edilir ve 0 ile 100 arasında değişir. Literatürdeki eşikler ve değişim ölçütleri çoğunlukla bu puan üzerinden verilir: Topp ve arkadaşlarının derlemesine göre 10 puanlık bir değişim klinik açıdan anlamlı kabul edilir. Danışanla paylaşırken de anlaşılması en kolay ölçek budur.
Dikkat edilmesi gerekenler
Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.
- WHO-5 düşük iyilik hali düşündürüyor
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
WHO-5 kısa olduğu için sık tekrarlanabilir. Tedavi başında temel ölçüm alınır; ardından iki haftalık hatırlama süresine uygun olarak iki ila dört haftada bir, uzun süreli izlemde aylık uygulanabilir.
Yüzde puanda 10 puanlık bir değişim klinik açıdan anlamlı kabul edilir; gelişim eğrisini bu gözle değerlendirmek küçük dalgalanmaları gerçek değişimden ayırmaya yardım eder.
Güçlü yönleri ve sınırlılıkları
Güçlü yönleri
- Beş maddeyle çok kısa sürede doldurulur.
- Olumlu yönde yazılmıştır; belirti sormadığı için danışanlar tarafından kolay kabul edilir.
- Hem iyi oluşu izlemek hem de depresyon taraması için kullanılabilir.
- Ücretsiz ve açık erişimlidir; Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması vardır.
Sınırlılıkları
- Tanı koymaz; düşük puan depresyon için ayrıntılı değerlendirme gerektirir.
- Belirli belirtileri ölçmediği için tedavide hangi alanın değiştiğini göstermez.
- Tıbbi hastalık ve yaşam koşulları puanı ruhsal durumdan bağımsız olarak düşürebilir.
- Kendine zarar verme düşüncelerini sormaz.
Benzer ölçeklerle karşılaştırma
PHQ-9 depresif belirtileri doğrudan ve şiddet düzeyiyle ölçer; WHO-5 ise iyi oluşun varlığını sorar. İkisi birlikte kullanıldığında belirtilerin azalmasıyla iyi oluşun artması ayrı ayrı izlenebilir.
CORE-10 ve ORS gibi genel sonuç ölçekleri psikolojik sıkıntıyı ve işlevselliği daha geniş kapsar. Stres algısı için PSS-10, işlevsellik için WSAS WHO-5'i tamamlar.
Sonucu danışanla konuşmak
WHO-5 olumlu bir dille yazıldığı için sonucu paylaşmak genellikle kolaydır: 'Son iki haftada enerjinin ve keyfinin oldukça düşük olduğu görünüyor' gibi.
Düşük puanı, danışanın hangi maddede en çok zorlandığını birlikte inceleyerek ele almak, davranışsal etkinleştirme gibi somut hedefler belirlemek için iyi bir başlangıçtır. Tekrarlanan ölçümlerde yüzde puanının yükselmesini göstermek, ilerlemeyi danışan için görünür kılar.
Telif ve kullanım koşulları
WHO-5'in telif hakkı 2024'ten bu yana Dünya Sağlık Örgütü'ne aittir. Ölçek DSÖ tarafından Creative Commons Atıf-GayriTicari-AynıLisanslaPaylaş 3.0 IGO lisansıyla açık erişimli olarak yayımlanmıştır; resmi form ve çevirileri DSÖ'nün web sitesinden ücretsiz edinilebilir.
psisula'da WHO-5 nasıl kullanılır?
- Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
- Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
- Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
- İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
- Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.
Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.
WHO-5 ve diğer 74 ölçeği kendi danışanlarınızla görün. 15 dakikalık görüşmede psisula'yı sizin çalışma düzeniniz üzerinden gösterelim.
15 dakikalık demo planlayınSık sorulan sorular
WHO-5 kaç dakika sürer?
Beş madde ve altı yanıt seçeneğiyle genellikle iki dakika içinde doldurulur.
WHO-5'te kaç puan düşük kabul edilir?
psisula 13 ve altındaki ham puanı düşük iyilik hali olarak işaretler. Literatürde yüzde puanın 50 ve altı azalmış iyi oluş, 28 ve altı daha olası bir depresyon için eşik olarak bildirilir.
WHO-5 yüzde puanı nasıl hesaplanır?
0 ile 25 arasındaki ham puan 4 ile çarpılır ve 0 ile 100 arasında bir yüzde puanı elde edilir.
WHO-5 depresyon tanısı koyar mı?
Hayır. WHO-5 iyi oluşu ölçer ve düşük puan depresyon için bir tarama işaretidir. Tanı için PHQ-9 ve klinik görüşme gerekir.
WHO-5 ne sıklıkla uygulanmalı?
Tedavi başında temel ölçüm alınır, ardından iki ila dört haftada bir ya da uzun süreli izlemde aylık uygulanabilir.
Kaynakça
- Topp CW, Østergaard SD, Søndergaard S, Bech P. The WHO-5 Well-Being Index: a systematic review of the literature. Psychotherapy and Psychosomatics. 2015;84(3):167–176.
- World Health Organization. The World Health Organization-Five Well-Being Index (WHO-5). Geneva: World Health Organization; 2024.
- Eser E, Çevik C, Baydur H, Güneş S, Esgin TA, Öztekin ÇS ve ark. Reliability and validity of the Turkish version of the WHO-5, in adults and older adults for its use in primary care settings. Primary Health Care Research & Development. 2019;20:e100.
Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.