WSAS: İş ve Sosyal Uyum Ölçeği

Ne ölçer?

WSAS, danışanın yaşadığı sorunun gündelik işlevselliği ne ölçüde bozduğunu beş alanda ölçer: iş ya da okul, ev yönetimi, sosyal boş zaman etkinlikleri (başkalarıyla birlikte yapılanlar), bireysel boş zaman etkinlikleri (tek başına yapılanlar) ve yakın ilişkiler ile aile ilişkileri.

Ölçek belirtileri değil, belirtilerin yaşamdaki karşılığını sorar ve her soruyu danışanın kendi tanımladığı sorunla ilişkilendirir. Bu yüzden tanıdan bağımsızdır: depresyon, anksiyete, obsesif-kompulsif bozukluk, travma ya da bedensel yakınmalar gibi farklı tablolarda aynı dille işlevselliği karşılaştırmayı sağlar.

Kim geliştirdi?

WSAS'in ilk biçimi Isaac M. Marks tarafından 1980'lerde basit bir işlev bozulması ölçüsü olarak geliştirildi. Ölçeğin güvenilirlik ve geçerlik çalışması Mundt, Marks, Shear ve Greist tarafından 2002'de British Journal of Psychiatry'de yayımlandı; çalışmada depresyon ve obsesif-kompulsif bozukluk örneklemlerinin verileri incelenmiş ve ölçeğin tedaviye bağlı değişime duyarlı olduğu gösterilmiştir.

WSAS bugün İngiltere'de psikolojik terapi hizmetlerinde işlevselliği izlemek için rutin olarak kullanılan ölçeklerden biridir.

Türkçe uyarlaması

WSAS'in genç ve ebeveyn formlarının Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışması Koç, Şenses Dinç ve Elhan tarafından yapılmış ve 2025'te Bulletin of the Menninger Clinic'te yayımlanmıştır. Çalışmaya 8–18 yaş arası, anksiyete bozukluğu tanılı 298 genç ve 107 sağlıklı genç katılmıştır. Bu çalışma çocuk ve ergenlere yönelik formlara aittir; sonuçları yetişkin formuna doğrudan genellenmemelidir.

Kimlere uygulanır?

WSAS yetişkinler için geliştirilmiştir ve herhangi bir tanıyla birlikte kullanılabilir. Psikoterapide işlevsel hedefleri belirlemek, belirtiler azalırken gündelik yaşamın da düzelip düzelmediğini izlemek ve tedavi sonunda işlevsel iyileşmeyi göstermek için uygundur.

Daha geniş bir yetiyitimi değerlendirmesi, örneğin bedensel hareket ve öz bakım alanlarını da görmek istiyorsanız WHODAS 2.0 daha kapsamlıdır. Çocuk ve ergenler için ölçeğin ayrı genç ve ebeveyn formları vardır.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

WSAS bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Her soru, danışanın sorunu nedeniyle ilgili alanda ne kadar zorlandığını sorar ve 0 (hiç etkilenmiyor) ile 8 (çok ağır biçimde etkileniyor) arasında dokuz basamaklı bir ölçekle yanıtlanır. Doldurulması yaklaşık iki dakika sürer.

Danışan emekli olduğu ya da sorunuyla ilgisiz nedenlerle çalışmadığı için iş sorusu kendisine uymuyorsa, orijinal formda bu soru boş bırakılabilir. psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 0 ile 8 arasında puanlanır ve beş maddenin puanları toplanır. Toplam puan 0 ile 40 arasında değişir; yüksek puan daha fazla işlev bozulmasını gösterir. Ters puanlanan madde yoktur.

İş sorusu yanıtlanmamışsa toplamın en fazla 32 olabileceğini göz önünde tutun. psisula'da toplam, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve düzeyiyle birlikte danışan dosyasına eklenir.

WSAS puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–8). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

Toplam puan üç düzeye ayrılır: 0–9 klinik eşik altı, 10–20 belirgin düzeyde işlev bozulması ve 21–40 ağır işlev bozulması. psisula 10 ve üzeri puanı belirgin işlev bozulması olarak işaretler. Bu düzeyler Mundt ve arkadaşlarının önerilerine dayanır: 10'un altı genellikle klinik dışı gruplarla, 10–20 arası belirgin işlev bozulmasıyla, 20'nin üzeri ise orta-ağır ve daha ağır psikopatolojiyle ilişkilidir.

WSAS tanı koymaz. Puan, danışanın sorununun ne olduğunu değil, bu sorunun yaşamına etkisini gösterir. Tedavide belirtiler azalırken WSAS puanı yüksek kalıyorsa, kaçınma örüntüleri, işe dönüş ya da ilişkisel sorunlar gibi işlevselliği sürdüren etkenler ayrıca ele alınmalıdır.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• WSAS işlevsellikte belirgin bozulma

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

WSAS kısa olduğu için sık tekrarlanabilir. Tedavi başında temel ölçüm alınır; ardından birkaç seansta bir ya da her seansta, belirti ölçekleriyle birlikte uygulanabilir.

Belirti puanlarıyla WSAS'in birlikte izlenmesi, tedavinin yalnızca belirtileri değil gündelik yaşamı da değiştirip değiştirmediğini gösterir. Tedavi sonunda ve izlem görüşmelerinde de uygulanması önerilir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

WHODAS 2.0 işlevselliği hareket, öz bakım, bilişsel işlevler ve topluma katılım gibi daha geniş alanlarda ölçer; WSAS ise daha kısadır ve danışanın kendi sorunuyla doğrudan ilişkilidir. Psikoterapide sık tekrarlanan bir işlevsellik ölçüsü için WSAS, kapsamlı bir yetiyitimi değerlendirmesi için WHODAS 2.0 tercih edilebilir.

PHQ-9, GAD-7 ya da OCI-R gibi belirti ölçekleriyle birlikte kullanıldığında WSAS, belirtilerdeki değişimin yaşama nasıl yansıdığını gösterir. ORS de işlevselliği genel iyilik haliyle birlikte kısaca izler.

• WHODAS 2.0 WHO Yetiyitimi Değerlendirme Çizelgesi 2.0

Sonucu danışanla konuşmak

WSAS sonuçları danışanlar için genellikle somut ve anlamlıdır, çünkü doğrudan kendi yaşamlarından söz eder. En yüksek puan alan alanı birlikte incelemek, tedavi hedeflerini işlevsel ve ölçülebilir biçimde belirlemeye yardım eder: 'Arkadaşlarınla görüşmek şu an en çok etkilenen alan görünüyor; bunu bir hedef olarak ele alalım mı?' gibi.

Tekrarlanan ölçümlerde belirti puanı ile WSAS puanının eğrisini yan yana göstermek, danışanın iyileşmeyi hem duygularında hem gündelik yaşamında görmesini sağlar.

psisula'da WSAS nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Mundt JC, Marks IM, Shear MK, Greist JH. The Work and Social Adjustment Scale: a simple measure of impairment in functioning. British Journal of Psychiatry. 2002;180:461–464.
2. Koç G, Şenses Dinç G, Elhan AH. A validity and reliability study of the Work and Social Adjustment Scale (WSAS) Youth and Parent Forms in the Turkish population. Bulletin of the Menninger Clinic. 2025;89(1):27–51.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler