BPRS-18: Kısa Psikiyatrik Değerlendirme Ölçeği

Ne ölçer?

BPRS-18, psikiyatrik belirtilerin şiddetini klinisyenin görüşme ve gözlemine dayanarak değerlendiren 18 maddelik bir derecelendirme ölçeğidir. Maddeler geniş bir belirti yelpazesini kapsar: bedensel kaygılar, kaygı, suçluluk ve depresif duygudurum gibi duygusal belirtiler; olağandışı düşünce içeriği, kavramsal dağınıklık, varsanılar, büyüklük düşünceleri ve şüphecilik gibi pozitif belirtiler; duygulanımda küntleşme, duygusal içe çekilme ve motor yavaşlama gibi negatif belirtiler; ayrıca gerginlik, taşkınlık, düşmanlık, işbirliği güçlüğü ve yönelim bozukluğu.

Bazı maddeler danışanın anlattıklarına, bazıları ise görüşme sırasında gözlenen davranışa göre puanlanır. Bu yüzden BPRS-18 bir öz bildirim aracı değil, yapılandırılmış klinik değerlendirmenin bir parçasıdır.

Kim geliştirdi?

BPRS, John E. Overall ve Donald R. Gorham tarafından geliştirilmiş ve 1962'de Psychological Reports dergisinde yayımlanmıştır. Başlangıçta ilaç araştırmalarında tedaviye bağlı değişimi hızlı ve güvenilir biçimde ölçmek için tasarlanan ölçek, 18 maddelik biçimiyle psikiyatrinin en uzun süredir kullanılan derecelendirme ölçeklerinden biri haline gelmiştir.

Zamanla madde tanımları ayrıntılandırılmış ve genişletilmiş sürümler geliştirilmiştir. 2005'te Leucht ve arkadaşları, şizofreni ilaç çalışmalarından elde edilen verilerle BPRS toplam puanlarını klinik global izlenim düzeyleriyle eşleştirmiş; bu çalışma puanların klinik anlamını yorumlamada sık kullanılan bir dayanak olmuştur.

Türkçe uyarlaması

BPRS, Türkiye'de uzun süredir Kısa Psikiyatrik Değerlendirme Ölçeği adıyla klinik çalışmalarda kullanılmaktadır. Türkiye'de dolaşımdaki bazı formlar maddeleri 0–6 arasında puanlar; bu formlardan alınan toplamlar psisula'daki 1–7 puanlamayla doğrudan karşılaştırılamaz.

psisula'daki Türkçe metin kurum içi bir çeviridir; geçerlik çalışması yapılmış bir uyarlama değildir ve kesme puanları orijinal çalışmalardan alınmıştır.

Kimlere uygulanır?

BPRS-18 yetişkinlerde, özellikle şizofreni ve diğer psikotik bozukluklar, psikotik özellikli duygudurum bozuklukları ve ağır ruhsal bozukluklarla izlenen danışanlarda kullanılır. Poliklinik, toplum ruh sağlığı, yataklı servis ve günübirlik tedavi ortamlarına uygundur.

Henüz tanı almamış danışanlarda psikoz riskini taramak için PQ-16 gibi öz bildirim araçları daha uygundur. Ağırlıklı olarak depresyon ya da kaygı yakınmasıyla başvuran danışanlarda PHQ-9 ve GAD-7 gibi özgül ölçekler daha fazla bilgi verir; mani belirtilerinin izlenmesinde YMRS daha ayrıntılıdır.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

BPRS-18 klinisyen tarafından puanlanır ve danışana gönderilmez. Puanlama, yaklaşık on dakikalık yarı yapılandırılmış bir görüşmeye ve görüşme sırasındaki gözleme dayanır; psisula'da son bir haftayı esas alır. Gerektiğinde yakınlardan, ekipten ya da kayıtlardan alınan bilgiler de dikkate alınır.

Her madde 1 (yok) ile 7 (aşırı ağır) arasında yedi basamaklı bir şiddet derecelendirmesiyle puanlanır. Puanlar arasındaki tutarlılık için madde tanımlarının ve basamak açıklamalarının önceden gözden geçirilmesi, aynı danışanı izleyen klinisyenlerin ortak bir puanlama anlayışı geliştirmesi önerilir.

psisula'da puanları görüşmeden sonra danışan dosyasına siz girersiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 1 ile 7 arasında puanlanır ve 18 maddenin puanları toplanır. Toplam puan 18 ile 126 arasında değişir; 18, hiçbir maddede belirti olmadığını gösterir. Ters puanlanan madde yoktur.

Toplamın yanında dört alt puan hesaplanır: pozitif belirtiler (4 madde), negatif belirtiler (3 madde), duygudurum ve kaygı (4 madde) ve aktivasyon (3 madde). Alt puanlar ilgili maddelerin toplamıdır ve BPRS'in faktör yapısı üzerine yapılan çalışmalarda tanımlanan belirti kümelerine dayanır. 18 maddenin 14'ü bu dört alt puana girer; geri kalan maddeler yalnızca toplama katılır. psisula toplamı ve alt puanları siz puanları girdiğiniz anda hesaplar.

BPRS-18 puanlama anahtarı

Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.

BPRS-18 soruları ve puan hesaplayıcı

Her maddeyi görüşme ve gözleminize göre işaretleyin. Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler yanıtlandığı anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

BPRS-18 formunu PDF olarak indirinYazdırıp elle doldurmak için, A4.

Puanlar nasıl yorumlanır?

Toplam puan dört düzeye ayrılır: 18–30 minimal, 31–40 hafif, 41–52 orta ve 53 ve üzeri ağır belirti yükü. Bu sınırlar, Leucht ve arkadaşlarının şizofreni ilaç çalışmalarında BPRS toplamlarını klinik global izlenimin hafif, orta ve belirgin hastalık düzeyleriyle eşleştirdiği bulgulara karşılık gelir. psisula 41 ve üzerindeki sonuçları en az orta düzeyde belirti yükü olarak işaretler.

psisula ayrıca pozitif belirti kümesi belirgin olduğunda ayrı bir işaret gösterir. Toplam puan orta düzeyin altında olsa bile pozitif belirtilerdeki artış, klinik açıdan öncelikli bir bulgu olabilir.

BPRS-18 tek başına tanı koymaz. Puanlar, görüşmenin niteliğine, danışanın o günkü işbirliğine ve puanlayan klinisyene göre değişebilir; tedavi kararları puanla birlikte bütün klinik tabloya dayanmalıdır.

Alt ölçekler

Pozitif belirtiler · 4 madde

Olağandışı düşünce içeriği, kavramsal dağınıklık, varsanılar ve büyüklük düşüncelerini kapsar. Psikotik alevlenmelerde ilk yükselen ve tedaviyle değişimi en kolay izlenen kümedir.

Negatif belirtiler · 3 madde

Duygulanımda küntleşme, duygusal içe çekilme ve motor yavaşlamayı kapsar. Çoğunlukla gözleme dayanır ve depresyon ya da ilaç yan etkilerinden ayırt edilmesi dikkat ister.

Duygudurum ve kaygı · 4 madde

Kaygı, suçluluk, depresif duygudurum ve bedensel kaygıları kapsar. Psikotik bozukluklarda eşlik eden depresyonu ve kaygıyı izlemek, intihar riskini gözden kaçırmamak açısından önemlidir.

Aktivasyon · 3 madde

Taşkınlık, gerginlik ve garip hareket ya da duruşları kapsar. Ajitasyon ve huzursuzluktaki değişimi, örneğin akut dönemde ya da ilaç değişikliklerinden sonra izlemek için yararlıdır.

Dikkat edilmesi gerekenler

Varsanılar, olağandışı düşünce içeriği, şüphecilik ve düşmanlık maddelerinde yüksek puanlar, toplam puandan bağımsız olarak dikkat gerektirir. psisula pozitif belirti kümesi belirgin olduğunda ayrıca işaret gösterir.

Psikotik belirtilerde belirgin artış, yargı ve kendine bakımda ciddi bozulma ya da kendine veya başkalarına zarar riski varsa danışanın aynı gün psikiyatrik değerlendirmesini sağlayın; tedaviyi yürüten psikiyatristi ve gerekirse aileyi bilgilendirin, acil risk varsa acil servise yönlendirin. Duygudurum maddelerindeki yükselme, ayrı bir intihar riski değerlendirmesi için de bir işarettir.

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• BPRS-18 en az orta düzeyde belirti yükü (≥41)
• BPRS-18 pozitif belirti kümesi belirgin

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

BPRS-18 tekrarlanan bir ölçüm olarak kullanılır. Akut dönemde ya da ilaç değişikliklerinden sonra haftalık, stabil dönemde aylık ya da her kontrol görüşmesinde uygulanması yaygındır.

Değişimi değerlendirirken aynı klinisyenin, benzer koşullarda ve aynı zaman çerçevesiyle puanlaması karşılaştırmayı daha güvenilir kılar. Toplam puanda ve özellikle pozitif belirtilerde birkaç ölçüm boyunca süren artış, tedavi planının gözden geçirilmesi için bir işarettir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

PQ-16, henüz tanı almamış danışanlarda psikoz riskini taramak için kullanılan bir öz bildirim ölçeğidir; BPRS-18 ise klinisyenin puanladığı ve belirtilerin şiddetini izleyen bir araçtır. PQ-16 ile yönlendirilen danışanlarda izlem için BPRS-18 daha uygundur.

SCL-90-R benzer geniş bir belirti yelpazesini danışanın kendi bildirimiyle ölçer ve BPRS-18'i danışanın bakış açısıyla tamamlayabilir. Mani belirtilerinin ayrıntılı izlenmesi için YMRS, şizofrenide daha ayrıntılı bir pozitif ve negatif belirti değerlendirmesi için ise daha uzun görüşme ölçekleri tercih edilebilir.

• PQ-16 Prodromal Belirti Anketi – 16 Madde

Sonucu danışanla konuşmak

BPRS-18 sonuçlarını danışanla paylaşırken puandan çok değişimi konuşmak işe yarar: hangi alanlarda rahatlama olduğu, hangi belirtilerin hâlâ günlük yaşamı zorladığı. Gelişim eğrisini birlikte incelemek, ilaç ya da terapi uyumunu konuşmak için somut bir zemin sağlar.

İçgörünün sınırlı olduğu dönemlerde puanları tartışmaya açmak yerine danışanın kendi deneyimini ve kaygılarını merkeze alın. Danışanın onayıyla, sonuçları aile ve tedavi ekibiyle de paylaşmak bakımın eşgüdümünü kolaylaştırır; özellikle kötüleşme işaretleri varsa ekipteki psikiyatristle aynı gün iletişime geçin.

Telif ve kullanım koşulları

BPRS, Overall ve Gorham'ın 1962'deki yayınına dayanır ve genel olarak kamuya açık bir ölçek olarak kabul edilir. Klinik kullanım için ücretsiz olarak kullanılabilir.

psisula'da BPRS-18 nasıl kullanılır?

• Klinisyen tarafından puanlanır: görüşme ve gözlemden sonra her maddeyi seans sırasında ya da hemen ardından siz girersiniz. Danışana gönderilmez.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Overall JE, Gorham DR. The Brief Psychiatric Rating Scale. Psychological Reports. 1962;10:799–812.
2. Leucht S, Kane JM, Kissling W ve ark. Clinical implications of Brief Psychiatric Rating Scale scores. British Journal of Psychiatry. 2005;187:366–371.
3. Shafer A. Meta-analysis of the Brief Psychiatric Rating Scale factor structure. Psychological Assessment. 2005;17(3):324–335.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler