Ne ölçer?
CFQ-11, yorgunluğun şiddetini on bir soruyla ölçer ve iki boyutu ayrı ayrı ele alır. Bedensel yorgunluk boyutu yedi sorudan oluşur ve yorgunluk hissini, dinlenme gereksinimini, enerji ve kas gücündeki azalmayı ve işlere başlamakta zorlanmayı kapsar. Zihinsel yorgunluk boyutu dört sorudan oluşur ve dikkat, berrak düşünme, konuşma akıcılığı ve bellekle ilgili güçlükleri kapsar.
Sorular yorgunluğu kişinin olağan haliyle karşılaştırır. Bu yüzden ölçek, bir kişinin kendi alışık olduğu düzeye göre ne kadar yorgun olduğunu gösterir; kronik yorgunluk, tükenmişlik, depresyon ve bedensel hastalıklara eşlik eden yorgunluğun değerlendirilmesinde kullanılır.
Kim geliştirdi?
Chalder Yorgunluk Ölçeği, Trudie Chalder ve arkadaşları tarafından İngiltere'de birinci basamakta yorgunluk şiddetini ölçmek için geliştirildi ve 1993'te Journal of Psychosomatic Research'te yayımlandı. İlk çalışmada 14 maddelik bir form kullanılmış ve bedensel ile zihinsel yorgunluktan oluşan iki boyutlu yapı gösterilmiştir.
Bugün en yaygın kullanılan biçim 11 maddelik formdur. Cella ve Chalder'in 2010'da aynı dergide yayımladığı çalışma, kronik yorgunluk sendromu tanılı danışanlarla toplum örneklemini karşılaştırmış ve iki boyutun hem klinik hem toplum örnekleminde ayrıştığını göstermiştir.
Türkçe uyarlaması
Chalder Yorgunluk Ölçeği'nin Türkçe uyarlaması ve genç yetişkinlerdeki psikometrik özellikleri Adın tarafından 2019'da Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü'nde yüksek lisans tezi olarak incelenmiştir; çalışmaya 20–40 yaş arası 501 sağlıklı genç yetişkin katılmıştır.
psisula'daki Türkçe metin kurum içi bir çeviridir; geçerlik çalışması yapılmış bir uyarlama değildir ve kesme puanları orijinal çalışmalardan alınmıştır.
Kimlere uygulanır?
CFQ-11 yetişkinler için geliştirilmiştir. Süregen yorgunluk yakınması olan danışanlarda, kronik yorgunluk sendromu ya da miyaljik ensefalomiyelit düşünülen durumlarda, tükenmişlikte, depresyonla birlikte görülen yorgunlukta ve bedensel hastalıklara (örneğin enfeksiyon sonrası ya da kronik hastalıklara) eşlik eden yorgunluğun izlenmesinde kullanılır.
Yeni başlayan ya da açıklanamayan yorgunlukta ölçekten önce tıbbi değerlendirme yapılmış olmalıdır. Uyku sorunları öne çıkıyorsa ISI, birden çok bedensel yakınma varsa PHQ-15 daha geniş bilgi verir.
Kim doldurur, nasıl uygulanır?
CFQ-11 bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Sorular son bir ayı kapsar ve danışandan yorgunluğunu olağan haliyle karşılaştırması istenir; her soru olağandan az, olağandan fazla değil, olağandan fazla ve olağandan çok fazla gibi dört seçenekle yanıtlanır. Yorgunluk uzun süredir devam ediyorsa danışan, kendini son kez iyi hissettiği dönemle karşılaştırabilir. Doldurulması yaklaşık üç dakika sürer.
psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.
Nasıl puanlanır?
psisula Likert puanlamayı kullanır: her soru 0 ile 3 arasında puanlanır ve on bir sorunun puanları toplanır. Toplam puan 0 ile 33 arasında değişir. Bedensel yorgunluk alt ölçeği yedi sorudan (0–21), zihinsel yorgunluk alt ölçeği dört sorudan (0–12) oluşur.
Literatürde ayrıca, ilk iki seçeneğin 0 ve son iki seçeneğin 1 puan aldığı iki değerli bir puanlama yöntemi de kullanılır ve toplam 0 ile 11 arasında değişir. Araştırma sonuçlarıyla karşılaştırma yaparken hangi yöntemin kullanıldığına dikkat edin.
CFQ-11 puanlama anahtarı
Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.
| Alt ölçek | Maddeler | Hesaplama |
|---|---|---|
| Bedensel yorgunluk | 1–7 | Toplam |
| Zihinsel yorgunluk | 8–11 | Toplam |
CFQ-11 puan hesaplayıcı
Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–3). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.
Toplam puan(0–33)
| Alt ölçek | Puan |
|---|
Sonuç tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
psisula bu hesaplamayı her formda kendiliğinden yapar, sonucu danışan dosyasına ekler ve tekrarlanan uygulamaları gelişim eğrisinde yan yana gösterir.
15 dakikalık demo planlayınPuanlar nasıl yorumlanır?
psisula toplam puanı iki düzeyde gösterir: 0–14 normal, 15–33 yükselmiş. 15 ve üzeri puan belirgin yorgunluk olarak işaretlenir.
CFQ-11 tanı koymaz ve yorgunluğun nedenini ayırt etmez. Yüksek puan; anemi, tiroid işlev bozukluğu, uyku apnesi ve enfeksiyon sonrası durumlar gibi tıbbi nedenlerin, ilaç yan etkilerinin, depresyonun ve uyku sorunlarının değerlendirilmesini gerektirir. Bedensel ve zihinsel alt ölçeklerin birbirine göre durumu, yorgunluğun hangi alanda daha belirgin olduğunu gösterir.
| Toplam puan | Düzey |
|---|---|
| 0–14 | Normal |
| 15–33 | Yükselmiş |
Alt ölçekler
- Bedensel yorgunluk · 7 madde
- Yorgunluk hissi, dinlenme gereksinimi, enerji ve kas gücündeki azalma ve etkinliklere başlamakta zorlanmayı ölçer. Yüksek puan, etkinlik düzenleme ve kademeli etkinlik artırma gibi davranışsal müdahalelerin önemli bir hedef olabileceğini düşündürür.
- Zihinsel yorgunluk · 4 madde
- Dikkat, düşünme, konuşma akıcılığı ve bellekle ilgili güçlükleri ölçer. Yüksek puan danışanların sık dile getirdiği zihinsel bulanıklık deneyimini yansıtır; depresyon, uyku sorunları ve kaygının bilişsel etkileriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Dikkat edilmesi gerekenler
Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.
- CFQ-11 belirgin yorgunluk
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
CFQ-11 tedavi başında temel ölçüm olarak alınır ve son bir aylık hatırlama süresine uygun olarak genellikle dört haftada bir tekrarlanır.
Yorgunluğa yönelik bilişsel davranışçı müdahalelerde değişim çoğunlukla yavaş ve dalgalı olur; tek ölçümler yerine gelişim eğrisinin genel yönünü değerlendirmek daha yararlıdır.
Güçlü yönleri ve sınırlılıkları
Güçlü yönleri
- On bir soruyla yorgunluğu kısa sürede ölçer.
- Bedensel ve zihinsel yorgunluğu ayrı alt ölçeklerle gösterir.
- Yorgunluğu kişinin olağan haliyle karşılaştırdığı için bireysel değişime odaklanır.
- Klinik ve toplum örneklemlerinde yaygın olarak kullanılmıştır.
Sınırlılıkları
- Tanı koymaz ve yorgunluğun tıbbi ya da psikolojik nedenini ayırt etmez.
- Olağan halle karşılaştırma, yorgunluğu uzun süredir devam eden danışanlarda yanıtı zorlaştırabilir.
- Puanlama yöntemleri arasında farklılık olduğu için literatürle karşılaştırma dikkat gerektirir.
- psisula'daki Türkçe metin kurum içi çeviridir; eşik orijinal çalışmalardan alınmıştır.
Benzer ölçeklerle karşılaştırma
PHQ-15 yorgunluğu da içeren on beş bedensel yakınmayı birlikte ölçer; CFQ-11 ise yalnızca yorgunluğa odaklanır ve bedensel ile zihinsel boyutları ayırır. ISI uyku sorunlarının şiddetini ölçer ve yorgunlukla birlikte değerlendirildiğinde uykunun katkısını görmeye yardım eder.
Depresyonda da yorgunluk sık görüldüğü için PHQ-9 ile birlikte uygulamak, yorgunluğun duygudurumla ne kadar ilişkili olduğunu anlamayı kolaylaştırır. İşlevsel etkiyi görmek için WSAS tamamlayıcıdır.
Sonucu danışanla konuşmak
Yorgunluk yakınması olan danışanlar çoğu zaman tembellikle suçlandıkları ya da yakınmalarının ciddiye alınmadığı deneyimini yaşamıştır. Sonucu paylaşırken yorgunluğun gerçek ve sınırlayıcı olduğunu kabul eden bir dil kullanmak, ardından etkinlik, uyku ve duygudurumla etkileşimini birlikte keşfetmek işe yarar.
Bedensel ve zihinsel alt ölçek puanlarını ayrı ayrı göstermek, danışanın hangi alanda daha çok zorlandığını adlandırmasına ve gerçekçi etkinlik hedefleri belirlemesine yardım eder.
psisula'da CFQ-11 nasıl kullanılır?
- Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
- Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
- Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
- İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
- Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.
Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.
CFQ-11 ve diğer 74 ölçeği kendi danışanlarınızla görün. 15 dakikalık görüşmede psisula'yı sizin çalışma düzeniniz üzerinden gösterelim.
15 dakikalık demo planlayınSık sorulan sorular
CFQ-11 kaç dakika sürer?
On bir soruyla genellikle üç dakika içinde doldurulur.
CFQ-11'de kaç puan yüksek kabul edilir?
psisula Likert puanlamayla 0–33 arasındaki toplamda 15 ve üzeri puanı belirgin yorgunluk olarak işaretler.
CFQ-11 nasıl puanlanır?
Likert yönteminde her soru 0–3 arasında puanlanır ve toplam 0–33 arasında değişir. Literatürde kullanılan iki değerli yöntemde ise toplam 0–11 arasındadır.
CFQ-11 kronik yorgunluk sendromu tanısı koyar mı?
Hayır. CFQ-11 yorgunluğun şiddetini ölçer. Tanı için tıbbi değerlendirme ve klinik görüşme gerekir.
Kaynakça
- Chalder T, Berelowitz G, Pawlikowska T, Watts L, Wessely S, Wright D, Wallace EP. Development of a fatigue scale. Journal of Psychosomatic Research. 1993;37(2):147–153.
- Cella M, Chalder T. Measuring fatigue in clinical and community settings. Journal of Psychosomatic Research. 2010;69(1):17–22.
- Adın RM. Chalder Yorgunluk Ölçeği'nin Türkçe'ye uyarlanması ve genç yetişkin bireylerde psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2019.
Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.