Ne ölçer?
PHQ-15, birinci basamakta en sık görülen on beş bedensel yakınmanın son dört haftada ne kadar rahatsızlık verdiğini sorar. Kapsanan alanlar arasında ağrılar (mide, sırt, eklemler, baş, göğüs), adet dönemi sorunları ve cinsel yaşamdaki ağrı ya da sorunlar, baş dönmesi ve bayılma, çarpıntı, nefes darlığı, sindirim yakınmaları, uyku sorunları ve yorgunluk yer alır.
Ölçek bir yakınmanın tıbbi bir nedeni olup olmadığını sormaz; danışanın yaşadığı toplam bedensel belirti yükünü ölçer. Bu yüzden hem somatik belirti bozukluğu şüphesini taramak hem de bedensel yakınmaların şiddetini zaman içinde izlemek için kullanılır.
Kim geliştirdi?
PHQ-15, Kurt Kroenke, Robert L. Spitzer ve Janet B. W. Williams'ın geliştirdiği Hasta Sağlığı Anketi'nin (PHQ) bedensel belirti modülünden türetilmiştir. On üç madde PHQ'nun bedensel belirti bölümünden, uyku ve yorgunluk maddeleri ise depresyon modülünden alınmıştır.
Ölçeğin geçerlik çalışması 2002 yılında Psychosomatic Medicine'de yayımlandı. Çalışma, genel dahiliye, aile hekimliği ve kadın doğum polikliniklerinden 6000 kişiyle yürütülmüş ve 5, 10 ve 15 puanları sırasıyla düşük, orta ve yüksek bedensel belirti şiddetinin sınırları olarak önerilmiştir.
Türkçe uyarlaması
PHQ-15'in de içinde yer aldığı PHQ-SADS'in (bedensel, anksiyete ve depresif belirtiler) Türkçe psikometrik çalışması Yazıcı Güleç, Güleç, Şimşek, Turhan ve Aydın Sünbül tarafından yapılmış ve 2012'de Comprehensive Psychiatry'de yayımlanmıştır. Çalışmaya İstanbul'daki üç hastanenin polikliniklerine başvuran 200 kişi ve Karadeniz Teknik Üniversitesi'nden 240 öğrenci katılmıştır.
psisula'daki Türkçe metin kurum içi bir çeviridir; geçerlik çalışması yapılmış bir uyarlama değildir ve kesme puanları orijinal çalışmalardan alınmıştır.
Kimlere uygulanır?
PHQ-15 yetişkinler için geliştirilmiştir. Açıklanamayan ya da tıbbi bulgularla orantısız bedensel yakınmaları olan danışanlarda, kronik ağrı ve fonksiyonel bozukluklarda, sağlık kaygısı ile birlikte bedensel belirtilerin izlenmesinde ve depresyon ya da anksiyeteye eşlik eden bedensel yükün görülmesinde kullanılır.
Bedensel yakınmaların arkasındaki hastalık kaygısı öne çıkıyorsa Whiteley-7, yorgunluk tek başına öne çıkıyorsa CFQ-11 daha hedefli bilgi verir. Çocuk ve ergenler için uygun değildir.
Kim doldurur, nasıl uygulanır?
PHQ-15 bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Sorular son dört haftayı kapsar ve her biri üç seçenekle yanıtlanır: hiç rahatsız etmedi, biraz rahatsız etti ve çok rahatsız etti. Doldurulması yaklaşık beş dakika sürer.
Adet dönemiyle ilgili madde yalnızca kadın danışanlar için geçerlidir; erkeklerde bu madde boş kalır.
psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.
Nasıl puanlanır?
Her madde 0 (hiç rahatsız etmedi), 1 (biraz rahatsız etti) ya da 2 (çok rahatsız etti) olarak puanlanır ve maddeler toplanır. Toplam puan 0 ile 30 arasında değişir; adet maddesi yanıtlanmadığında en yüksek puan 28 olur. Ters puanlanan madde yoktur.
psisula'da toplam, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve şiddet düzeyiyle birlikte danışan dosyasına eklenir.
PHQ-15 soruları ve puan hesaplayıcı
Danışanın doldurduğu formdaki yanıtları ya da görüşmede verdiği yanıtları işaretleyin. Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler yanıtlandığı anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.
PHQ-15 formunu PDF olarak indirinYazdırıp elle doldurmak için, A4.
Son 4 hafta içinde aşağıdaki sorunlardan ne kadar rahatsız oldunuz?
Toplam puan(0–30)
Sonuç tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
psisula bu hesaplamayı her formda kendiliğinden yapar, sonucu danışan dosyasına ekler ve tekrarlanan uygulamaları gelişim eğrisinde yan yana gösterir.
15 dakikalık demo planlayınPfizer Inc.'in sağladığı eğitim ödeneğiyle Dr. Robert L. Spitzer, Janet B.W. Williams, Kurt Kroenke ve arkadaşları tarafından geliştirilmiştir. İzinsiz kopyalanabilir, tercüme edilebilir, teşhir edilebilir ve dağıtılabilir.
Türkçe metin Psisula'nın çalışma çevirisidir. Kesme puanları özgün ölçeğin çalışmalarından gelir.
Puanlar nasıl yorumlanır?
Toplam puan dört düzeye ayrılır: 0–4 minimal, 5–9 hafif, 10–14 orta ve 15–30 ağır bedensel belirti yükü. psisula 10 ve üzeri puanı orta düzey ya da üzeri bedensel belirti yükü olarak işaretler.
PHQ-15 tanı koydurmaz ve yakınmaların tıbbi ya da psikolojik kaynağını ayırt etmez. Yüksek puan önce tıbbi değerlendirmenin yapılıp yapılmadığını sormayı gerektirir. Somatik belirti bozukluğu tanısı için belirtilere eşlik eden aşırı düşünce, duygu ve davranışların da klinik görüşmede değerlendirilmesi gerekir.
| Toplam puan | Düzey |
|---|---|
| 0–4 | Minimal |
| 5–9 | Hafif |
| 10–14 | Orta |
| 15–30 | Ağır |
Dikkat edilmesi gerekenler
Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.
- PHQ-15 orta düzeyde veya üzeri bedensel belirti yükü (≥10)
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
PHQ-15 tedavi başında temel ölçüm olarak alınır ve dört haftalık hatırlama süresine uygun olarak genellikle dört haftada bir tekrarlanır. Daha sık uygulama, aynı dönemi kapsayan örtüşen ölçümler üretir.
Bedensel yakınmalara yönelik bilişsel davranışçı müdahalelerde puanın düşmesi kadar, danışanın yakınmalarla birlikte daha işlevsel yaşayabilmesi de önemlidir; bu yüzden WSAS gibi bir işlevsellik ölçüsüyle birlikte izlemek yararlıdır.
Güçlü yönleri ve sınırlılıkları
Güçlü yönleri
- Bedensel belirti yükünü kısa sürede ve tek bir puanla özetler.
- Birinci basamakta en sık görülen yakınmaları kapsar; danışanın deneyimine yakındır.
- Hem taramaya hem tedavi boyunca izlemeye uygundur.
- Ücretsizdir ve izin gerektirmeden kullanılabilir.
Sınırlılıkları
- Tanı koydurmaz; yakınmaların tıbbi bir nedeni olup olmadığını ayırt etmez.
- Tıbbi hastalığı olan danışanlarda puan, psikolojik süreçlerden bağımsız olarak yüksek çıkabilir.
- Belirtilere eşlik eden kaygı, düşünce ve davranışları ölçmez.
- psisula'daki Türkçe metin kurum içi çeviridir; kesme puanları orijinal çalışmalardan alınmıştır.
Benzer ölçeklerle karşılaştırma
Whiteley-7 bedensel belirtilerin kendisinden çok hastalık kaygısını ölçer; ikisi birlikte kullanıldığında belirti yükü ile bu yüke eşlik eden kaygı ayrı ayrı görülebilir. SCL-90-R'nin bedenselleştirme alt ölçeği daha geniş bir belirti profilinin parçası olarak benzer alanı kapsar.
CFQ-11 yalnızca yorgunluğa odaklanır. PHQ-9 ve GAD-7 ile birlikte uygulandığında PHQ-15, depresyon ve anksiyeteye eşlik eden bedensel yükü görünür kılar.
Sonucu danışanla konuşmak
Bedensel yakınmaları olan danışanlar çoğu zaman yakınmalarının ciddiye alınmadığı deneyimini yaşamıştır. Sonucu paylaşırken yakınmaları gerçek ve rahatsız edici olarak kabul eden bir dil kullanmak, ardından bunların stres, uyku ve duygudurumla nasıl etkileştiğini birlikte keşfetmek işe yarar.
Hangi belirtilerin en çok rahatsızlık verdiğini maddeler üzerinden birlikte incelemek, müdahalenin nereden başlayacağını belirlemeye yardım eder. Tekrarlanan ölçümlerde eğriyi danışanla birlikte gözden geçirmek, değişimin somut olarak görülmesini sağlar.
Telif ve kullanım koşulları
PHQ-15, Pfizer'in desteğiyle geliştirilen PHQ ailesinin bir parçasıdır. PHQ ölçekleri izin gerektirmeden çoğaltılabilir, çevrilebilir, gösterilebilir ve dağıtılabilir; resmi formlar ücretsiz olarak erişilebilir durumdadır.
psisula'da PHQ-15 nasıl kullanılır?
- Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
- Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
- Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
- İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
- Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.
Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.
PHQ-15 ve diğer 74 ölçeği kendi danışanlarınızla görün. 15 dakikalık görüşmede psisula'yı sizin çalışma düzeniniz üzerinden gösterelim.
15 dakikalık demo planlayınSık sorulan sorular
PHQ-15 kaç dakika sürer?
On beş madde ve üç yanıt seçeneğiyle genellikle beş dakika içinde doldurulur.
PHQ-15'te kaç puan yüksek kabul edilir?
5, 10 ve 15 sırasıyla hafif, orta ve ağır bedensel belirti yükünün başlangıcıdır. psisula 10 ve üzeri puanı işaretler.
PHQ-15 somatik belirti bozukluğu tanısı koyar mı?
Hayır. PHQ-15 bedensel belirti yükünü ölçer. Tanı için tıbbi değerlendirme ve belirtilere eşlik eden düşünce, duygu ve davranışların klinik görüşmede değerlendirilmesi gerekir.
Erkek danışanlarda adet maddesi ne olur?
Bu madde yalnızca kadın danışanlar için geçerlidir. Yanıtlanmadığında en yüksek toplam puan 30 yerine 28 olur.
Kaynakça
- Kroenke K, Spitzer RL, Williams JBW. The PHQ-15: validity of a new measure for evaluating the severity of somatic symptoms. Psychosomatic Medicine. 2002;64(2):258–266.
- Yazıcı Güleç M, Güleç H, Şimşek G, Turhan M, Aydın Sünbül E. Psychometric properties of the Turkish version of the Patient Health Questionnaire-Somatic, Anxiety, and Depressive Symptoms. Comprehensive Psychiatry. 2012;53(5):623–629.
- Patient Health Questionnaire (PHQ) Screeners. Pfizer.
Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.