Ne ölçer?
MDQ, bipolar spektrum bozukluklarını taramak için geliştirilmiş kısa bir öz bildirim ölçeğidir. İlk bölümdeki 13 soru, yaşam boyu herhangi bir dönemde görülmüş manik ya da hipomanik belirtileri sorar: yükselmiş ya da irritabl duygudurum, artmış özgüven, azalmış uyku ihtiyacı, konuşkanlık, düşüncelerin hızlanması, dikkat dağınıklığı, artmış enerji ve etkinlik, sosyal ve cinsel ilginin artması ve riskli davranışlar gibi.
İki ek soru, bu belirtilerin aynı dönemde birlikte görülüp görülmediğini ve danışanın hayatında ne ölçüde sorun yarattığını sorar. Böylece ölçek yalnızca tek tek belirtileri değil, bir dönem olarak bir araya gelip gelmediklerini ve işlevselliği ne kadar etkilediklerini de değerlendirir.
Kim geliştirdi?
MDQ, Hirschfeld önderliğinde, Williams ve Spitzer'in de aralarında bulunduğu bir uzman grubu tarafından geliştirildi. Amaç, sıklıkla gözden kaçan, yanlış tanı alan ve tedavi edilmeyen bipolar I, bipolar II ve başka türlü adlandırılamayan bipolar bozukluğu yakalayabilecek kısa bir tarama aracı oluşturmaktı.
Geçerlik çalışması, ağırlıklı olarak duygudurum bozukluğu tedavi eden beş polikliniğe başvuran kişilerle yapıldı ve 2000 yılında American Journal of Psychiatry'de yayımlandı. Çalışmada ölçek sonuçları, sonuçları bilmeyen bir araştırmacının telefonla yaptığı yapılandırılmış tanı görüşmesiyle karşılaştırıldı.
Türkçe uyarlaması
MDQ'nun Türkçe biçiminin bipolar bozukluk taramasındaki geçerliği Konuk, Kıran, Tamam, Karaahmet, Aydın ve Atik tarafından incelenmiş ve 2007 yılında Türk Psikiyatri Dergisi'nde yayımlanmıştır. Çalışma, iki üniversite hastanesinin psikiyatri polikliniğine ardışık olarak başvuran 309 kişiyle yapılmış ve yapılandırılmış klinik görüşme (SCID) ölçüt alınmıştır. Türkçe biçim için en uygun kesme noktası, orijinal çalışmayla aynı şekilde 7 belirti olarak bulunmuştur.
Kimlere uygulanır?
MDQ yetişkinler için geliştirilmiştir. Özellikle depresyonla başvuran danışanlarda, antidepresan tedavisi planlanmadan önce bipolar spektrumu taramak için önemlidir. Tekrarlayan depresyon, erken başlangıç, ailede bipolar bozukluk öyküsü ya da antidepresanla ortaya çıkan huzursuzluk ve uykusuzluk öyküsü olan danışanlarda uygulanması önerilir.
MDQ yaşam boyu belirtileri sorar ve şu anki durumu ölçmez. Son bir haftadaki manik belirtileri danışanın kendisinden almak için ASRM, klinisyen değerlendirmesiyle şiddeti izlemek için YMRS daha uygundur.
Kim doldurur, nasıl uygulanır?
MDQ bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. İlk 13 soru evet ya da hayır olarak yanıtlanır ve belirli bir zaman dilimiyle sınırlı değildir; danışanın hayatının herhangi bir dönemini kapsar. Ardından belirtilerin aynı dönemde görülüp görülmediği evet ya da hayır olarak, yarattıkları sorunun derecesi ise sorun yok, küçük, orta ve ciddi seçenekleriyle sorulur. Doldurulması yaklaşık beş dakika sürer.
Danışanlar kendi hipomanik dönemlerini çoğu zaman sorun olarak görmez ve iyi geçen dönemler olarak hatırlar. Mümkünse bir yakının gözlemini de almak taramanın doğruluğunu artırır.
psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.
Nasıl puanlanır?
İlk 13 sorudaki her evet yanıtı 1 puan alır; bu toplam, 0 ile 13 arasında değişen belirti sayısıdır. psisula'nın toplam puanında bu belirti sayısına, belirtilerin aynı dönemde görülüp görülmediği ve yarattıkları sorunun derecesi de eklenir; toplam puan 0 ile 17 arasında değişir. Ters puanlanan madde yoktur.
Orijinal yönergede olumlu tarama bir toplam puanla değil, üç koşulun birlikte sağlanmasıyla tanımlanır: en az 7 belirti, belirtilerin aynı dönemde görülmesi ve en az orta düzeyde sorun. psisula bu üç koşulu sonuç ekranında ayrı ayrı işaretler.
MDQ puanlama anahtarı
Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.
| Alt ölçek | Maddeler | Hesaplama |
|---|---|---|
| Belirti sayısı (1–13) | 1–13 | Toplam |
MDQ puan hesaplayıcı
Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin. Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.
Toplam puan(0–17)
| Alt ölçek | Puan |
|---|
Sonuç tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
psisula bu hesaplamayı her formda kendiliğinden yapar, sonucu danışan dosyasına ekler ve tekrarlanan uygulamaları gelişim eğrisinde yan yana gösterir.
15 dakikalık demo planlayınPuanlar nasıl yorumlanır?
Toplam puan iki düzeye ayrılır: 0–7 olumsuz tarama, 8–17 gözden geçirilmeli. Ancak sonucu yorumlarken toplamdan çok üç işarete bakın: en az 7 belirti, belirtilerin aynı dönemde olması ve orta veya ciddi işlev kaybı. Üçü birlikte varsa tarama orijinal ölçütlere göre olumludur ve bipolar spektrum açısından ayrıntılı bir klinik değerlendirme gerekir.
Türkçe geçerlik çalışmasında daha düşük belirti sayılarının eşik olarak alınmasının daha fazla olguyu yakaladığı, ancak yanlış olumlu sonuçları da artırdığı bildirilmiştir. Belirti sayısı 7'nin biraz altında olsa da öykü düşündürücüyse konuyu görüşmede ayrıntılı ele alın.
MDQ tek başına tanı koydurmaz. Olumlu sonuç, manik ya da hipomanik dönemlerin süresini, şiddetini, madde kullanımıyla ilişkisini ve aile öyküsünü ele alan bir klinik görüşmeyle değerlendirilmelidir. Danışan şu anda uykusuzluk, aşırı etkinlik, riskli davranışlar, psikotik belirtiler ya da intihar düşünceleriyle birlikte manik bir dönemdeyse aynı gün psikiyatrik değerlendirme sağlayın.
| Toplam puan | Düzey |
|---|---|
| 0–7 | Olumsuz tarama |
| 8–17 | Gözden geçirilmeli |
Alt ölçekler
- Belirti sayısı (1–13) · 13 madde
- İlk 13 sorudaki evet yanıtlarının sayısıdır ve 0 ile 13 arasında değişir. Orijinal çalışmada 7 ve üzeri belirti, aynı dönem ve işlev kaybı koşullarıyla birlikte olumlu tarama ölçütlerinden biridir; psisula bu eşiği ayrıca işaretler.
Dikkat edilmesi gerekenler
Olumlu bir MDQ, antidepresan tedavisi alan ya da tedavisi planlanan danışanlarda özellikle önemlidir; bu bilgi reçeteyi yazan psikiyatristle paylaşılmalıdır. İşlev kaybı sorusuna verilen yanıt, danışanın geçmiş dönemlerde kendisi ya da başkaları için ne tür zararlarla karşılaştığını konuşmak için bir başlangıçtır. Şu anda manik belirtiler sürüyorsa bu durum gecikmeden psikiyatrik değerlendirme gerektirir.
Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.
- MDQ en az 7 belirti
- MDQ belirtiler aynı dönemde
- MDQ orta veya ciddi işlev kaybı
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
MDQ yaşam boyu belirtileri sorduğu için genellikle bir kez, ilk değerlendirmede uygulanır. Tekrarlamak yeni bilgi vermez; ancak yeni bir duygudurum dönemi yaşandığında ya da öykü netleştiğinde yeniden uygulanabilir.
Bipolar bozukluğu olan danışanlarda güncel belirtileri izlemek için öz bildirim olarak ASRM, klinisyen değerlendirmesi olarak YMRS kullanılmalıdır.
Güçlü yönleri ve sınırlılıkları
Güçlü yönleri
- Kısa ve anlaşılırdır; yaklaşık beş dakikada doldurulur.
- Belirtilerin bir dönem olarak bir araya gelip gelmediğini ve işlevselliği etkileyip etkilemediğini de sorar.
- Depresyonla başvuran danışanlarda bipolar spektrumu atlamamak için rutin taramaya kolayca eklenir.
- Türkçe geçerlik çalışması vardır ve orijinal eşik Türkçe biçim için de uygun bulunmuştur.
Sınırlılıkları
- Tanı koydurmaz; olumlu sonuç ayrıntılı klinik görüşmeyle değerlendirilmelidir.
- Hipomanik dönemler danışan tarafından sorun olarak görülmeyebildiği için bipolar II bozukluğu gözden kaçırabilir.
- Yaşam boyu belirtileri sorar; şu anki durumu ve şiddeti ölçmez.
- Dürtüsellik ve duygudurum dalgalanmaları başka durumlarda da yanlış olumlu sonuç verebilir.
Benzer ölçeklerle karşılaştırma
ASRM son bir haftadaki manik belirtileri öz bildirimle, YMRS ise son 48 saatteki belirtilerin şiddetini klinisyen değerlendirmesiyle ölçer. MDQ yaşam boyu bir tarama, ASRM ve YMRS ise güncel durumun izlenmesi için uygundur.
Depresyonla başvuran bir danışanda PHQ-9 ile MDQ'yu birlikte uygulamak, tedavi planlanmadan önce bipolar spektrumu atlamamaya yardımcı olur. Dürtüsellik ve dikkat sorunları öne çıkıyorsa BIS-11 ve ASRS ayırıcı tanıya katkı sağlar.
Sonucu danışanla konuşmak
Sonucu paylaşırken tanı dilinden kaçının ve danışanın yaşadığı dönemleri merak eden bir tutumla açın: 'Yanıtlarına göre geçmişte uykuya pek ihtiyaç duymadığın, enerjinin çok yüksek olduğu bir dönem yaşamışsın. O dönemi biraz anlatır mısın?' gibi.
Birçok danışan bu dönemleri hayatının iyi zamanları olarak hatırlar; bu deneyimi küçümsemeden, sonrasında yaşanan sorunları da birlikte konuşmak önemlidir. Olumlu tarama sonucunda psikiyatrik değerlendirme önerisini sakin ve açık bir dille yapın ve antidepresan kullanıyorsa bunu hekimiyle paylaşmasının neden önemli olduğunu anlatın.
psisula'da MDQ nasıl kullanılır?
- Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
- Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
- Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
- İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
- Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.
Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.
MDQ ve diğer 74 ölçeği kendi danışanlarınızla görün. 15 dakikalık görüşmede psisula'yı sizin çalışma düzeniniz üzerinden gösterelim.
15 dakikalık demo planlayınSık sorulan sorular
MDQ'da pozitif tarama nasıl belirlenir?
Orijinal ölçütlere göre en az 7 belirti, belirtilerin aynı dönemde görülmesi ve en az orta düzeyde sorun koşullarının üçü birlikte sağlanmalıdır. psisula bu üç koşulu ayrı ayrı işaretler.
MDQ bipolar bozukluk tanısı koyar mı?
Hayır. MDQ bir tarama aracıdır. Olumlu sonuç, ayrıntılı bir psikiyatrik değerlendirmeyle doğrulanmalıdır.
MDQ'nun Türkçe geçerlik çalışması var mı?
Evet. Türkçe biçim Konuk ve arkadaşları tarafından psikiyatri polikliniği örnekleminde incelenmiş ve 2007'de Türk Psikiyatri Dergisi'nde yayımlanmıştır.
MDQ ile YMRS arasındaki fark nedir?
MDQ yaşam boyu manik belirtileri danışanın kendisinden alan bir tarama aracıdır. YMRS ise son 48 saatteki manik belirtilerin şiddetini klinisyenin puanladığı bir ölçektir.
Danışan şu anda manik görünüyorsa ne yapmalı?
Uykusuzluk, aşırı etkinlik, riskli davranışlar, psikotik belirtiler ya da intihar düşünceleri varsa aynı gün psikiyatrik değerlendirme sağlanmalıdır.
Kaynakça
- Hirschfeld RM, Williams JB, Spitzer RL ve ark. Development and validation of a screening instrument for bipolar spectrum disorder: the Mood Disorder Questionnaire. American Journal of Psychiatry. 2000;157(11):1873–1875.
- Konuk N, Kıran S, Tamam L, Karaahmet E, Aydın H, Atik L. Validation of the Turkish version of the mood disorder questionnaire for screening bipolar disorders. Türk Psikiyatri Dergisi. 2007;18(2):147–154.
Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.