AD8: AD8 Demans Tarama Anketi

Ne ölçer?

AD8, yaşlanmaya bağlı olağan değişimi demansın erken belirtilerinden ayırmak için geliştirilmiş sekiz soruluk kısa bir tarama anketidir. Kişiyi iyi tanıyan bir yakın, son birkaç yılda düşünme ve bellek sorunlarına bağlı olarak ortaya çıkan değişimleri değerlendirir.

Sorular bellek, yönelim, yargılama ve gündelik işlevsellik alanlarını kapsar. Ölçek, belirli bir test performansını değil, kişinin önceki işlevselliğine göre fark edilen değişimi ölçer.

Kim geliştirdi?

AD8, James E. Galvin ve Washington Üniversitesi (St. Louis) Knight Alzheimer Hastalığı Araştırma Merkezi'ndeki arkadaşları tarafından geliştirildi ve 2005'te Neurology dergisinde yayımlandı. Geliştirme çalışmasında, yarı yapılandırılmış bir görüşmeden ve demans uzmanlarından oluşan bir panelden türetilen 55 soruluk bir havuz, bellek ve yaşlanma üzerine yürütülen boylamsal bir çalışmanın katılımcılarının yakınlarına uygulandı. Bilişsel olarak sağlıklı kişileri çok hafif demansı olanlardan en iyi ayıran sekiz soru AD8'i oluşturdu.

Galvin ve arkadaşları 2007'de AD8'in bilgi veren bulunmadığında kişinin kendisine de uygulanabileceğini incelediler; ancak ölçek öncelikli olarak bir yakına uygulanmak üzere tasarlanmıştır.

Türkçe uyarlaması

AD8'in Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması Usarel, Dokuzlar, Aydın, Soysal ve Işık tarafından yapılmış ve 2019'da International Psychogeriatrics dergisinde yayımlanmıştır. Çalışmaya İzmir'de bir geriatri polikliniğine bellek yakınmasıyla yakınlarıyla birlikte başvuran, yaş ortalaması 74,5 olan 334 kişi katılmıştır. Tanılar kapsamlı geriatrik değerlendirme ve DSM-5 ölçütlerine göre konmuş; katılımcıların 156'sı bilişsel bozukluk olmayan, 60'ı hafif bilişsel bozukluk ve 118'i demans grubunda yer almıştır.

Çalışmada AD8'in yalnızca demansı değil hafif bilişsel bozukluğu da ayırt edebildiği gösterilmiş; 3–4 puan hafif bilişsel bozukluk, 5 ve üzeri demans için kesme puanı olarak önerilmiştir. psisula'daki puan düzeyleri bu çalışmaya dayanır.

Kimlere uygulanır?

AD8, bellek ya da düşünme becerilerinde değişim olduğu düşünülen yetişkinler ve yaşlılar için uygundur ve kişiyi iyi tanıyan bir yakına uygulanır. Kısa olduğu için birinci basamakta, geriatri ve psikiyatri polikliniklerinde ve yaşlı danışanlarla çalışan psikoterapistler tarafından hızlı bir ön tarama olarak kullanılabilir.

Değişimin daha ayrıntılı derecelendirilmesi için IQCODE-SF, ani başlayan karışıklıkta deliryum taraması için 4AT, eşlik eden depresif belirtiler için GDS-15 daha uygundur.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

AD8'i değerlendirilen kişiyi iyi tanıyan bir yakını doldurur. Her soruda, son birkaç yılda düşünme ve bellek sorunlarına bağlı bir değişim olup olmadığı “evet, değişim var”, “hayır, değişim yok” ya da “bilmiyorum” seçeneklerinden biriyle yanıtlanır. Yakının yalnızca bilişsel sorunlardan kaynaklanan değişimi işaretlemesi, örneğin fiziksel bir kısıtlılığa bağlı değişimi işaretlememesi önemlidir.

Doldurulması yaklaşık 3 dakika sürer.

psisula'da yakın forma SMS ile gelen bağlantıyla telefondan erişir ve doldurur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her “evet, değişim var” yanıtı 1 puan alır; “hayır” ve “bilmiyorum” yanıtları puan almaz. Toplam puan değişim bildirilen soruların sayısıdır ve 0 ile 8 arasında değişir.

Alt ölçek ve ters puanlanan madde yoktur.

psisula'da toplam puan form gönderildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına eklenir.

AD8 puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–1). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

psisula toplam puanı Türkçe geçerlik çalışmasına göre üç düzeyde gösterir: 0–2 normal, 3–4 hafif bilişsel bozukluk ve 5–8 demans düzeyi. Puan 5 ve üzerine çıktığında psisula sonucu demans eşiği olarak işaretler.

Orijinal çalışmada ise 2 ve üzeri puan bilişsel bozukluk olasılığı için tarama eşiği olarak önerilmiştir. psisula bu orijinal eşiği de ayrıca işaretler. Bu nedenle 2 puan, bant tablosunda normal aralıkta görünse de orijinal tarama ölçütüne göre dikkat gerektiren bir sonuçtur.

AD8 tanı koymaz. Eşiğin üzerindeki bir puan, kişinin kapsamlı bir bilişsel ve tıbbi değerlendirmeye yönlendirilmesi gerektiğini gösterir. Normal aralıktaki bir puan çok erken bir süreci tamamen dışlamaz.

Dikkat edilmesi gerekenler

AD8 son birkaç yıldaki yavaş değişimi sorar. Yakın, değişimin günler ya da birkaç hafta içinde ortaya çıktığını, gün içinde dalgalandığını ya da kişinin dikkatinin ve bilincinin belirgin biçimde bulanıklaştığını anlatıyorsa bu tablo deliryum gibi acil tıbbi bir durumu düşündürür ve aynı gün tıbbi değerlendirme gerektirir. Bu durumda 4AT gibi bir deliryum taraması yapılabilir.

Gündelik işleri, parasal konuları ya da sağlıkla ilgili sorumlulukları yürütmede belirgin değişim bildirilmişse, puandan bağımsız olarak kişinin güvenliği ve istismara açıklığı açısından ailenin destek planı konuşulmalıdır.

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• AD8 orijinal tarama eşiği (≥2)
• AD8-T demans eşiği (≥5)

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

AD8 genellikle ilk değerlendirmede bir tarama olarak bir kez uygulanır. Son birkaç yılı sorduğu için kısa aralıklarla tekrarlanması anlamlı değildir.

İlk taramada normal aralıkta kalan ama yakınmaları süren kişilerde, örneğin altı ay ya da bir yıl sonra yeniden uygulanabilir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

IQCODE-SF de bilgi veren bildirimine dayanır, ancak 16 maddede değişimi beş basamakta derecelendirir ve 10 yıllık bir dönemi sorar. Hızlı bir tarama için AD8, daha ayrıntılı bir değişim profili için IQCODE-SF tercih edilebilir.

NPI-Q bilişsel gerilemeye eşlik eden davranışsal ve psikolojik belirtileri, 4AT deliryumu, GDS-15 ise yaşlılarda depresif belirtileri tarar. Depresyon bilişsel yakınmaları artırabildiği için AD8'i GDS-15 ile birlikte kullanmak ayırıcı tanıya katkı sağlar.

• NPI-Q Nöropsikiyatrik Envanter – Anket Formu
• IQCODE-SF Yaşlılarda Bilişsel Gerileme Bilgi Veren Anketi – Kısa Form
• 4AT 4AT Deliryum Tarama Testi

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu yakınla konuşurken puanın bir tanı olmadığını, gözlemlerinin ileri değerlendirme gerekip gerekmediğini belirlemeye yardım ettiğini açıkça söylemek gerekir. Hangi alanlarda değişim fark ettiğini birlikte konuşmak, hem yönlendirme mektubu için somut bilgi sağlar hem de aileyi gündelik düzenlemeler konusunda düşünmeye başlatır.

Değerlendirilen kişiyle konuşurken onun da görüşünü almak ve kendi deneyimini anlatmasına alan açmak saygınlığını korur. Yönlendirme sürecinin amacının nedenleri anlamak ve tedavi edilebilir durumları atlamamak olduğunu anlatmak kaygıyı azaltır.

Telif ve kullanım koşulları

AD8, Washington Üniversitesi'nin (St. Louis, Missouri) telif hakkıyla korunan bir aracıdır; haklar Washington Üniversitesi Knight Alzheimer Hastalığı Araştırma Merkezi'ne aittir. Ölçek psisula'da lisanslı olarak sunulur.

psisula'da AD8 nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Galvin JE, Roe CM, Powlishta KK, Coats MA, Muich SJ, Grant E, Miller JP, Storandt M, Morris JC. The AD8: a brief informant interview to detect dementia. Neurology. 2005;65(4):559–564.
2. Usarel C, Dokuzlar O, Aydin AE, Soysal P, Isik AT. The AD8 (Dementia Screening Interview) is a valid and reliable screening scale not only for dementia but also for mild cognitive impairment in the Turkish geriatric outpatients. International Psychogeriatrics. 2019;31(2):223–229.
3. Galvin JE, Roe CM, Coats MA, Morris JC. Patient's rating of cognitive ability: using the AD8, a brief informant interview, as a self-rating tool to detect dementia. Archives of Neurology. 2007;64(5):725–730.
4. AD8 Dementia Screening Interview. Knight Alzheimer Disease Research Center, Washington University in St. Louis.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler