Ne ölçer?
IQCODE-SF (Yaşlılarda Bilişsel Gerileme Bilgi Veren Anketi – Kısa Form), yaşlı bir kişinin bilişsel işlevlerinde zaman içinde gerileme olup olmadığını, onu iyi tanıyan bir yakınının gözlemiyle değerlendiren 16 maddelik bir ankettir. Maddeler bellek, yeni bilgi öğrenme, gündelik işleri yürütme, para ve hesapla ilgili işler ve akıl yürütme gibi alanlarda kişinin bugünkü durumunu 10 yıl önceki haliyle karşılaştırır.
Ölçek, kişinin bugünkü test performansını değil, kendi önceki düzeyine göre değişimi ölçer. Bu nedenle eğitim düzeyinden ya da yaşam boyu var olan bilişsel düzeyden daha az etkilenir ve önceden yapılmış bir ölçüme ihtiyaç duymadan değişimi değerlendirir.
Kim geliştirdi?
IQCODE, Anthony F. Jorm ve Paul A. Jacomb tarafından Avustralya'da 26 maddelik bir ölçek olarak geliştirildi ve 1989'da Psychological Medicine'de yayımlandı. Jorm, 1994'te aynı dergide yayımladığı çalışmada dört ayrı araştırmanın verisini kullanarak 16 maddelik kısa formu oluşturdu.
Kısa form, demans ya da deliryum tanısının ölçüt alındığı yeni bir örneklemde çapraz doğrulandı ve uzun form kadar iyi performans gösterdi.
Türkçe uyarlaması
psisula'daki Türkçe metin kurum içi bir çeviridir; geçerlik çalışması yapılmış bir uyarlama değildir ve kesme puanları orijinal çalışmalardan alınmıştır.
IQCODE'nin Türkçe sürümü (IQCODE-T) için ayrıca bir geçerlik ve güvenirlik çalışması bulunmaktadır: Özel-Kızıl, Turan, Yılmaz, Cangöz ve Uluç'un 2010'da Archives of Clinical Neuropsychology'de yayımladığı çalışmada ölçek, DSM-IV-TR ölçütlerine göre demans tanısı almış 100 yaşlı ile 60 sağlıklı kontrolün yakınlarına uygulanmıştır. IQCODE-T demanslı ve sağlıklı grupları ayırt etmiş, yaş ve eğitimle ilişkili bulunmamış ve depresyonu olan yaşlıların çoğunu doğru biçimde demans dışı olarak sınıflamıştır.
Kimlere uygulanır?
IQCODE-SF, bellek ya da düşünme becerilerinde gerileme olduğu düşünülen yaşlı bireylerin yakınlarına uygulanır. Ölçeği dolduracak kişinin, değerlendirilen kişiyi en az 10 yıldır tanıyor olması gerekir; çünkü maddeler bugünkü durumu 10 yıl önceki durumla karşılaştırır.
Yaşlı danışanla çalışan ya da bir yakınının bilişsel değişimi nedeniyle başvuran aile üyeleriyle görüşen klinisyenler için kısa bir ön değerlendirme sağlar. Daha kısa bir tarama için AD8, ani başlayan bir karışıklık durumunda deliryum taraması için 4AT, eşlik eden depresif belirtiler için GDS-15 daha uygun olabilir.
Kim doldurur, nasıl uygulanır?
IQCODE-SF'yi değerlendirilen kişi değil, onu iyi tanıyan bir yakını doldurur. Her maddede kişinin bugünkü durumu 10 yıl önceki durumuyla karşılaştırılır ve beş basamaklı bir ölçekte, “çok daha iyi”den başlayıp “değişiklik yok” üzerinden “çok daha kötü”ye uzanan seçeneklerden biri işaretlenir.
Doldurulması yaklaşık 5 dakika sürer. Yakının, kişinin 10 yıl önceki halini düşünmesi ve son dönemdeki geçici durumları değil kalıcı değişimi değerlendirmesi önemlidir.
psisula'da yakın forma SMS ile gelen bağlantıyla telefondan erişir ve doldurur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.
Nasıl puanlanır?
Her madde 1 (çok daha iyi) ile 5 (çok daha kötü) arasında puanlanır; 3 değişiklik olmadığını gösterir. Ham toplam 16 ile 80 arasında değişir, ancak yorumda toplam değil madde ortalaması kullanılır.
Ortalama, toplam puanın madde sayısına bölünmesiyle bulunur ve 1 ile 5 arasında değişir. psisula ortalamayı virgülsüz göstermek için 100 ile çarpar; örneğin 331, 3,31 ortalamasına karşılık gelir.
psisula'da ortalama form gönderildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına eklenir.
IQCODE-SF puanlama anahtarı
Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.
| Alt ölçek | Maddeler | Hesaplama |
|---|---|---|
| IQCODE ortalama | Tüm maddeler (1–16) | Ortalama |
IQCODE-SF soruları ve puan hesaplayıcı
Danışanın doldurduğu formdaki yanıtları ya da görüşmede verdiği yanıtları işaretleyin. Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler yanıtlandığı anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.
IQCODE-SF formunu PDF olarak indirinYazdırıp elle doldurmak için, A4.
Yakınınızı 10 yıl öncesiyle karşılaştırın. Aşağıdaki konularda bugün nasıl olduğunu işaretleyin.
Toplam puan(16–80)
| Alt ölçek | Puan | Düzey |
|---|
Sonuç tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
psisula bu hesaplamayı her formda kendiliğinden yapar, sonucu danışan dosyasına ekler ve tekrarlanan uygulamaları gelişim eğrisinde yan yana gösterir.
15 dakikalık demo planlayınJorm AF. A short form of the Informant Questionnaire on Cognitive Decline in the Elderly (IQCODE). Psychological Medicine. 1994;24:145–153. Kısa form telif kapsamında değildir.
Türkçe metin Psisula'nın çalışma çevirisidir. Kesme puanları özgün ölçeğin çalışmalarından gelir.
Puanlar nasıl yorumlanır?
Ortalama puan 3'ün üzerine çıktıkça yakının gözlediği gerileme artar. psisula, ortalama 3,31 ve üzerinde olduğunda sonucu bilişsel gerileme eşiğinde olarak işaretler. psisula'nın ölçek açıklamasında 3,31 ve üzeri olası, 3,60 ve üzeri yüksek olasılıklı gerileme olarak sınıflandırılır.
Eşiğin üzerindeki bir puan, kişinin nöroloji, geriatri ya da psikiyatri tarafından kapsamlı bir bilişsel değerlendirmeye yönlendirilmesi gerektiğini gösterir. Depresyon, ilaç yan etkileri, işitme ya da görme kaybı ve tıbbi hastalıklar da bilişsel işlevleri etkileyebileceği için ayırıcı tanıda düşünülmelidir.
IQCODE-SF tek başına tanı koymaz. Sonuç, kişiyle yapılan bilişsel test, klinik görüşme ve gerekirse tıbbi incelemelerle birlikte değerlendirilmelidir. Yakının kendi sıkıntısı ya da kişiyle ilişkisi de yanıtları etkileyebilir.
Alt ölçekler
- IQCODE ortalama (×100) · 16 madde
- 16 maddenin ortalamasının 100 ile çarpılmış halidir ve 100 ile 500 arasında değişir. 300 değişiklik olmadığını, 331 ve üzeri psisula'nın işaretlediği gerileme eşiğini gösterir.
Dikkat edilmesi gerekenler
IQCODE-SF yavaş gelişen gerilemeyi yakalamak için tasarlanmıştır. Yakın, değişimin son günlerde ya da birkaç hafta içinde ortaya çıktığını, dalgalandığını ya da kişinin dikkatinin ve bilincinin belirgin biçimde bulanıklaştığını anlatıyorsa, bu tablo deliryum gibi acil tıbbi bir durumu düşündürür ve aynı gün tıbbi değerlendirme gerektirir. Bu durumda 4AT gibi bir deliryum taraması yapılabilir.
Kişinin kendini ya da başkalarını tehlikeye atan davranışları, örneğin ocağı açık unutma, kaybolma ya da ilaçları yanlış kullanma, puandan bağımsız olarak güvenlik planlaması gerektirir.
Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.
- IQCODE-SF bilişsel gerileme eşiğinde (ortalama ≥3.31)
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
IQCODE-SF 10 yıllık bir dönemdeki değişimi sorduğu için sık tekrarlanacak bir izlem aracı değildir. Genellikle ilk değerlendirmede bir kez uygulanır.
İzlem gerekiyorsa, örneğin yıllık kontrollerde yeniden uygulanabilir; ancak kısa aralıklı değişimi izlemek için kişiyle yapılan bilişsel testler daha uygundur.
Güçlü yönleri ve sınırlılıkları
Güçlü yönleri
- Kişinin kendi önceki düzeyine göre değişimi ölçer; eğitim düzeyinden daha az etkilenir.
- Kişinin test yapmayı reddettiği ya da yapamadığı durumlarda da bilgi sağlar.
- Önceden yapılmış bir ölçüme ihtiyaç duymadan gerilemeyi değerlendirir.
- Kısa form, uzun formla benzer performans gösterir ve 5 dakikada doldurulur.
Sınırlılıkları
- Tanı koydurmaz; kapsamlı bilişsel değerlendirmenin yerini tutmaz.
- Yakının gözlemine dayanır; yakının kendi ruh hali, kişiyle ilişkisi ve kişiyi ne kadar sık gördüğü yanıtları etkiler.
- Kişiyi 10 yıldır tanıyan bir yakın gerektirir.
- psisula'daki Türkçe metin kurum içi bir çeviridir; kesme puanları orijinal çalışmalardan alınmıştır.
Benzer ölçeklerle karşılaştırma
AD8 de bilgi veren bildirimine dayanır, ancak sekiz evet-hayır sorusuyla daha kısadır ve son birkaç yıldaki değişimi sorar. Hızlı bir tarama için AD8, değişimin daha ayrıntılı derecelendirilmesi için IQCODE-SF tercih edilebilir.
NPI-Q bilişsel gerilemeye eşlik eden davranışsal ve psikolojik belirtileri değerlendirir; 4AT ani başlayan karışıklıkta deliryum taraması, GDS-15 ise yaşlılarda depresif belirtilerin taranması için uygundur.
Sonucu danışanla konuşmak
Sonucu yakınla konuşurken puanın bir tanı değil, onun gözlemlerinin bir özeti olduğunu ve ileri değerlendirmenin gerekip gerekmediğini belirlemeye yaradığını açıkça söylemek gerekir. Gerilemenin hangi alanlarda daha belirgin olduğunu birlikte konuşmak, bakım ve güvenlik planlamasına somut bir başlangıç sağlar.
Değerlendirilen kişiyle konuşurken onun da görüşünü almak ve kendi deneyimini anlatmasına alan açmak, saygınlığını korur. Yakınların yaşadığı yük ve kaygı da konuşulmalı, gerekirse destek kaynaklarına yönlendirme yapılmalıdır.
Telif ve kullanım koşulları
IQCODE, Anthony F. Jorm tarafından geliştirilmiştir. Jorm, kısa form için telif kısıtlaması bulunmadığını belirtir ve ölçeğin kullanıldığı araştırma projelerinden haberdar edilmeyi rica eder.
psisula'da IQCODE-SF nasıl kullanılır?
- Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
- Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
- Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
- İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
- Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.
Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.
IQCODE-SF ve diğer 74 ölçeği kendi danışanlarınızla görün. 15 dakikalık görüşmede psisula'yı sizin çalışma düzeniniz üzerinden gösterelim.
15 dakikalık demo planlayınSık sorulan sorular
IQCODE kısa form nasıl puanlanır?
Her madde 1–5 arasında puanlanır ve 16 maddenin ortalaması alınır. 3 değişiklik olmadığını gösterir; ortalama yükseldikçe gözlenen gerileme artar.
IQCODE'da kesme puanı nedir?
psisula ortalama 3,31 ve üzerini bilişsel gerileme eşiğinde olarak işaretler. psisula'nın ölçek açıklamasında 3,60 ve üzeri yüksek olasılıklı gerileme olarak sınıflandırılır.
IQCODE'u kim doldurur?
Değerlendirilen kişiyi en az 10 yıldır tanıyan bir yakını doldurur. Kişinin bugünkü durumu 10 yıl önceki haliyle karşılaştırılır.
IQCODE demans tanısı koyar mı?
Hayır. IQCODE bir taramadır. Eşiğin üzerindeki puan kapsamlı bir bilişsel ve tıbbi değerlendirme gerektiğini gösterir.
Kaynakça
- Jorm AF. A short form of the Informant Questionnaire on Cognitive Decline in the Elderly (IQCODE): development and cross-validation. Psychological Medicine. 1994;24(1):145–153.
- Ozel-Kizil ET, Turan ED, Yilmaz E, Cangoz B, Uluc S. Discriminant validity and reliability of the Turkish version of Informant Questionnaire on Cognitive Decline in the Elderly (IQCODE-T). Archives of Clinical Neuropsychology. 2010;25(2):139–145.
- Short Form of the Informant Questionnaire on Cognitive Decline in the Elderly (Short IQCODE). Alzheimer's Association.
Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.