NPI-Q: Nöropsikiyatrik Envanter – Anket Formu

Ne ölçer?

NPI-Q (Nöropsikiyatrik Envanter – Anket Formu), demans ve diğer nörolojik hastalıklarda görülen davranışsal ve psikolojik belirtileri bakım verenin bildirimiyle değerlendirir. Ölçek 12 alanı kapsar: sanrılar, varsanılar, ajitasyon ve saldırganlık, depresyon ve disfori, anksiyete, coşku ve öfori, apati ve ilgisizlik, disinhibisyon, irritabilite ve duygusal değişkenlik, anormal motor davranış, gece davranışları ve iştah ve yeme değişiklikleri.

Her alan için iki ayrı bilgi toplanır: belirtinin kişideki şiddeti ve belirtinin bakım verende yarattığı sıkıntı. Böylece ölçek hem kişinin belirti yükünü hem de bakım verenin bu belirtilerden ne kadar etkilendiğini gösterir.

Kim geliştirdi?

NPI-Q, Jeffrey L. Cummings'in 1994'te geliştirdiği Nöropsikiyatrik Envanter'in (NPI) kısa anket biçimidir. Uzun NPI, eğitimli bir klinisyenin bakım verenle yaptığı yapılandırılmış bir görüşmedir; ilk sürüm 10 alan içeriyordu, gece davranışları ile iştah ve yeme değişiklikleri sonradan eklendi ve bakım veren sıkıntısı ölçeği de sonradan geliştirildi.

Daniel I. Kaufer ve arkadaşları, gündelik klinik pratikte kullanılabilecek kısa bir form olarak NPI-Q'yu geliştirdi ve 2000'de Journal of Neuropsychiatry and Clinical Neurosciences'ta yayımladı. Çalışmada NPI-Q, Alzheimer hastalığı olan 60 kişide uzun NPI ile çapraz doğrulandı ve iki form arasında belirtilerin bildirilme sıklığı büyük ölçüde örtüştü.

Kimlere uygulanır?

NPI-Q, demans, hafif bilişsel bozukluk ve davranışsal belirtilerin görüldüğü diğer nörolojik hastalıklarda kişiye bakım veren yakınlara uygulanır. Yaşlı danışanla çalışan ya da demanslı bir yakınına bakım veren aile üyeleriyle görüşen klinisyenler için davranışsal belirtilerin dökümünü çıkarmak ve izlemek için uygundur.

Bakım verenin kişiyi düzenli olarak görmesi ve son bir aydaki davranışları hakkında bilgi sahibi olması gerekir. Bilişsel gerilemenin kendisini taramak için AD8 ya da IQCODE-SF daha uygundur.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

NPI-Q'yu kişiye bakım veren yakın doldurur. Her alan için önce belirtinin son bir ayda bulunup bulunmadığı evet ya da hayır olarak işaretlenir. Belirti varsa, şiddeti hafiften ağıra üç basamakta, bakım verende yarattığı sıkıntı ise hiç sıkıntı vermemekten çok ağır sıkıntıya altı basamakta değerlendirilir.

Çoğu bakım veren formu yaklaşık 5 dakikada doldurur. İlk uygulamada belirsizlikleri bakım verenle birlikte gözden geçirmek, sonraki uygulamaların doğruluğunu artırır.

psisula'da bakım veren forma SMS ile gelen bağlantıyla telefondan erişir ve doldurur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Bulunmayan belirtiler puan almaz. Bulunan her belirtinin şiddeti 1 ile 3, bakım veren sıkıntısı 0 ile 5 arasında puanlanır.

İki toplam ayrı ayrı hesaplanır: belirti şiddeti toplamı 0 ile 36, bakım veren sıkıntısı toplamı 0 ile 60 arasında değişir. psisula'nın gösterdiği genel toplam bu iki puanın toplamıdır ve 0 ile 96 arasında değişir; ancak klinik yorumda iki toplamı ayrı izlemek daha anlamlıdır.

psisula'da toplamlar form gönderildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına eklenir.

NPI-Q puanlama anahtarı

Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.

NPI-Q puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin. Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

NPI-Q'da kesme puanı yoktur ve psisula bu ölçek için otomatik bir işaret göstermez. Sonuç, hangi alanlarda belirti bildirildiği, bu belirtilerin şiddeti ve bakım verende yarattığı sıkıntıyla birlikte okunur.

Şiddet toplamı kişinin belirti yükünü, sıkıntı toplamı bakım verenin yükünü gösterir. Şiddeti düşük ama sıkıntısı yüksek bir belirti, bakım verenin desteğe ve psikoeğitime ihtiyaç duyduğunu düşündürebilir.

NPI-Q tanı koymaz. Davranışsal belirtilerde yeni bir başlangıç ya da belirgin artış; ağrı, enfeksiyon, ilaç değişikliği ya da deliryum gibi tıbbi nedenler açısından değerlendirilmelidir.

Alt ölçekler

Belirti şiddeti · 12 madde

Bildirilen her belirtinin 1–3 arasındaki şiddet puanlarının toplamıdır ve 0–36 arasında değişir. Kişinin davranışsal ve psikolojik belirti yükünü gösterir.

Bakım veren sıkıntısı · 12 madde

Bildirilen her belirtinin bakım verende yarattığı sıkıntının 0–5 arasındaki puanlarının toplamıdır ve 0–60 arasında değişir. Bakım verenin yükünü ve destek ihtiyacını gösterir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Sanrılar, varsanılar ya da ajitasyon ve saldırganlık yeni ortaya çıkmışsa ya da hızla artmışsa, deliryum, enfeksiyon, ağrı ya da ilaç etkisi gibi tıbbi nedenler açısından aynı gün tıbbi değerlendirme gerekir. Bu belirtiler hem kişinin hem bakım verenin güvenliğini etkileyebileceği için bir güvenlik planı konuşulmalıdır.

Depresyon alanında belirti bildirilmişse, kişide umutsuzluk ya da kendine zarar verme düşünceleri olup olmadığı ayrıca sorulmalıdır. Bakım veren sıkıntısının çok yüksek olduğu durumlarda bakım verenin kendi ruh sağlığı da değerlendirilmelidir.

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

NPI-Q son bir ayı sorduğu için aylık izleme uygundur. Davranışsal belirtilere yönelik bir müdahale, ilaç değişikliği ya da bakım düzenlemesi sonrasında bir ila üç ay arasında yeniden uygulamak değişimi görünür kılar.

psisula'daki gelişim eğrisi şiddet ve sıkıntı toplamlarını zaman içinde gösterir; iki eğrinin birbirinden farklı seyretmesi, örneğin şiddet sabitken sıkıntının azalması, bakım verene yönelik desteğin işe yaradığını gösterebilir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

AD8 ve IQCODE-SF bilişsel gerilemenin kendisini bakım veren bildirimiyle tarar; NPI-Q ise bu gerilemeye eşlik eden davranışsal ve psikolojik belirtileri ölçer. Değerlendirmede birlikte kullanıldıklarında hem bilişsel hem davranışsal tablo görünür.

GDS-15 yaşlılarda depresif belirtileri kişinin kendi bildirimiyle tarar ve NPI-Q'nun depresyon alanını tamamlar. Ani başlayan karışıklık ve davranış değişikliğinde 4AT ile deliryum taraması yapılabilir.

• AD8 AD8 Demans Tarama Anketi
• IQCODE-SF Yaşlılarda Bilişsel Gerileme Bilgi Veren Anketi – Kısa Form
• 4AT 4AT Deliryum Tarama Testi

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu bakım verenle konuşurken davranışsal belirtilerin hastalığın bir parçası olduğunu, kişinin bunları bilerek yapmadığını anlatmak suçluluk ve öfke duygularını hafifletir. Sıkıntı puanı en yüksek alanlardan başlamak, bakım verenin en çok desteğe ihtiyaç duyduğu yeri hedefler.

Bakım verenin kendi yükünü konuşmak için alan açmak önemlidir: dinlenme olanakları, aile içi iş bölümü ve destek grupları gibi kaynaklar gündeme getirilebilir. Değerlendirilen kişiyle konuşurken onun da deneyimini sormak saygınlığını korur.

Telif ve kullanım koşulları

NPI ve NPI-Q'nun hakları Jeffrey L. Cummings'e aittir; NPI-Q, Cummings'in izniyle Daniel Kaufer tarafından geliştirilmiştir. Resmi formlar ve kullanım koşulları npitest.net üzerinden edinilir. Ölçek psisula'da lisanslı olarak sunulur.

psisula'da NPI-Q nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Kaufer DI, Cummings JL, Ketchel P, Smith V, MacMillan A, Shelley T, Lopez OL, DeKosky ST. Validation of the NPI-Q, a brief clinical form of the Neuropsychiatric Inventory. Journal of Neuropsychiatry and Clinical Neurosciences. 2000;12(2):233–239.
2. Neuropsychiatric Inventory (NPI). npiTEST.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler