AUDIT: Alkol Kullanım Bozuklukları Tanıma Testi

Ne ölçer?

AUDIT, son bir yıldaki alkol kullanımını üç alanda değerlendirir: tüketimin sıklığı ve miktarı, bağımlılığa işaret eden davranışlar (içmeyi durduramama, günün erken saatinde içme ihtiyacı gibi) ve alkole bağlı zararlar (suçluluk, hafıza boşlukları, yaralanma, yakınların kaygısı gibi).

Ölçek yalnızca alkol bağımlılığını değil, henüz bağımlılık düzeyine ulaşmamış riskli ve zararlı kullanımı da yakalamak için tasarlanmıştır. Bu yüzden kısa müdahalenin en çok işe yaradığı erken dönemi görünür kılan bir tarama aracıdır.

Kim geliştirdi?

AUDIT, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) zararlı alkol kullanımının erken saptanmasına yönelik altı ülkeli ortak projesinde geliştirildi. Sorular, birinci basamak sağlık kuruluşlarına başvuran yaklaşık iki bin kişiye uygulanan geniş bir değerlendirme formundan, bu alanları temsil etme ve müdahaleye yön verme gücüne göre seçildi.

Geliştirme çalışması 1993 yılında Saunders, Aasland, Babor, de la Fuente ve Grant tarafından Addiction dergisinde yayımlandı. DSÖ, 2001 yılında Babor, Higgins-Biddle, Saunders ve Monteiro'nun hazırladığı ikinci baskı uygulama kılavuzunu yayımladı; risk düzeylerine göre müdahale önerileri bu kılavuzda yer alır.

Türkçe uyarlaması

AUDIT'in Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışması Saatçioğlu, Evren ve Çakmak tarafından yapılmış ve 2002 yılında Türkiye'de Psikiyatri dergisinde yayımlanmıştır. Bu çalışma, Türkiye'de AUDIT kullanan araştırmalarda en sık başvurulan kaynaktır.

Kimlere uygulanır?

AUDIT yetişkinler için geliştirilmiştir ve birinci basamak, acil servis, psikiyatri polikliniği ve psikoterapi pratiğinde yaygın olarak kullanılır. Alkol kullanımı sorun olarak getirilmemiş olsa bile, depresyon, kaygı, uyku sorunları, ilişki çatışmaları ya da travma ile başvuran danışanlarda ilk görüşmede tarama amacıyla uygulanması yararlıdır.

Çok kısa bir tarama gerekiyorsa ilk üç sorudan oluşan AUDIT-C kullanılabilir. Alkol dışındaki maddeler için DAST-10, sigara için FTND daha uygundur. Ergenlerde ve ileri yaşta eşiklerin daha düşük tutulması gerekebileceği unutulmamalıdır.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

AUDIT bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Sorular son bir yılı kapsar. İlk sekiz soru beş basamaklı seçeneklerle sıklık ya da miktar sorar; son iki soru ise hiç olmadı, oldu ama son bir yılda değil ve son bir yılda oldu şeklinde üç seçeneklidir. Doldurulması yaklaşık üç dakika sürer.

Miktar sorularında standart içki kavramı kullanılır. Danışanın bir kadeh, bir bira ya da bir duble gibi farklı ölçüleri karşılaştırabilmesi için bu kavramı kısaca açıklamak yanıtların doğruluğunu artırır.

psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her soru 0 ile 4 arasında puanlanır. Üç seçenekli son iki soruda seçenekler 0, 2 ve 4 puan alır. On sorunun puanları toplanır ve toplam puan 0 ile 40 arasında değişir. Ters puanlanan madde yoktur.

Toplamın yanında soru grupları da bilgi verir: ilk üç soru tüketimi, dördüncü ile altıncı sorular bağımlılık belirtilerini, son dört soru alkole bağlı zararları yansıtır. psisula'da toplam, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve risk düzeyiyle birlikte danışan dosyasına eklenir.

AUDIT puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin. Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

Toplam puan DSÖ kılavuzundaki dört risk düzeyine ayrılır: 0–7 düşük risk, 8–15 riskli kullanım, 16–19 zararlı kullanım, 20 ve üzeri olası bağımlılık. psisula, 8 ve üzerindeki sonuçları riskli kullanım eşiğinin üzerinde olarak işaretler.

DSÖ kılavuzu, eşiğin ülkedeki içme alışkanlıklarına göre değişebileceğini ve kadınlarda ve 65 yaş üstünde bir puan düşük eşiğin duyarlılığı artırdığını belirtir. Toplam düşük olsa bile bağımlılık sorularında ya da zarar sorularında yüksek puan varsa bir üst müdahale düzeyi düşünülmelidir.

AUDIT tek başına tanı koydurmaz. Yüksek puan, kullanım örüntüsünü, süresini, yoksunluk öyküsünü ve tıbbi durumu ele alan bir klinik görüşmeyle değerlendirilmelidir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Dördüncü ile altıncı sorular bağımlılık belirtilerini, özellikle güne alkolle başlama ihtiyacını sorar. Bu sorularda yüksek puan alan, her gün yüksek miktarda içen ya da daha önce yoksunluk belirtileri yaşamış bir danışan, alkolü birden bıraktığında ciddi yoksunluk riski taşır. Böyle bir danışana alkolü kesmesini önermeden önce tıbbi değerlendirme gerekir. Son içkiden sonra titreme, terleme, ajitasyon, bilinç bulanıklığı, varsanı ya da nöbet görülüyorsa veya daha önce bu belirtiler yaşandıysa danışanı aynı gün bir hekime ya da acil servise yönlendirin.

Dokuzuncu ve onuncu sorular, içmeye bağlı olarak kendisinin ya da başkasının yaralanmasını ve yakınların ya da sağlık çalışanlarının kaygısını sorar. Bu yanıtlar güvenlik ve trafik riskini konuşmak için iyi bir başlangıçtır.

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• AUDIT riskli kullanım eşiğinin üzerinde

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

AUDIT genellikle ilk görüşmede tek seferlik bir tarama olarak uygulanır. Sonuç düşük riskteyse yılda bir tekrarlamak yeterlidir.

Alkol kullanımı tedavinin hedeflerinden biriyse, kısa müdahale ya da terapi sürecinde birkaç ayda bir yeniden uygulanabilir. Soru penceresi son bir yıl olduğundan, kısa aralıklı izlemde değişimi görmek için tüketime odaklanan AUDIT-C ya da danışanın tuttuğu içme kaydı daha duyarlıdır.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

AUDIT-C, AUDIT'in yalnızca tüketimle ilgili ilk üç sorusundan oluşur. Bir dakikada doldurulur ve geniş taramalar için pratiktir; ancak bağımlılık belirtileri ve zararlar hakkında bilgi vermez. AUDIT-C pozitif çıktığında tam AUDIT'i uygulamak mantıklı bir sıralamadır.

DAST-10 alkol dışındaki maddeleri, FTND nikotin bağımlılığını değerlendirir; madde kullanımı öyküsü olan danışanlarda bu ölçekler AUDIT ile birlikte kullanılabilir. Depresyon ya da kaygı ile birlikte değerlendirme gerekiyorsa PHQ-9 ve GAD-7 AUDIT'i tamamlar.

• AUDIT-C Alkol Kullanım Bozuklukları Tanıma Testi – Kısa Form
• DAST-10 Madde Kullanımı Tarama Testi
• FTND Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi
• Reçetesiz ürün kullanımı kontrol listesi

Sonucu danışanla konuşmak

AUDIT sonucunu paylaşırken yargılayıcı olmayan, merak eden bir tutum işe yarar. Puanı bir etiket olarak değil, danışanın kendi yanıtlarının özeti olarak sunun ve onun ne düşündüğünü sorun: 'Yanıtlarına göre içme miktarın genel olarak önerilen sınırların üzerinde görünüyor. Bu sonuç sana nasıl geliyor?' gibi.

Motivasyonel görüşme yaklaşımı burada uygundur: danışanın alkolden ne kazandığını ve ne kaybettiğini birlikte tartın, değişim için kendi gerekçelerini öne çıkarın ve hedefi onunla birlikte belirleyin. Olası bağımlılık düzeyindeki sonuçlarda bırakmanın tıbbi destekle yapılması gerektiğini açıkça anlatın; yoksunluk riskini konuşmadan alkolü birden kesmesini önermeyin.

Telif ve kullanım koşulları

AUDIT, Dünya Sağlık Örgütü'nün yürüttüğü bir proje kapsamında geliştirilmiştir ve hakları DSÖ'ye aittir. DSÖ'nün 2001 tarihli uygulama kılavuzu, belgenin incelenmesine, özetlenmesine, çoğaltılmasına ve çevrilmesine izin verir. Kılavuz ve form DSÖ'nün yayın sayfasından ücretsiz olarak indirilebilir.

psisula'da AUDIT nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Saunders JB, Aasland OG, Babor TF, de la Fuente JR, Grant M. Development of the Alcohol Use Disorders Identification Test (AUDIT): WHO Collaborative Project on Early Detection of Persons with Harmful Alcohol Consumption–II. Addiction. 1993;88(6):791–804.
2. Babor TF, Higgins-Biddle JC, Saunders JB, Monteiro MG. AUDIT: The Alcohol Use Disorders Identification Test. Guidelines for Use in Primary Care. 2nd ed. Geneva: World Health Organization; 2001.
3. Saatçioğlu Ö, Evren C, Çakmak D. Alkol Kullanım Bozuklukları Tanıma Testinin geçerliği ve güvenilirliği. Türkiye'de Psikiyatri. 2002;4(2-3):107–113.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler