Ne ölçer?
FTND, sigara içen kişilerde nikotine bedensel bağımlılığın düzeyini ölçer. Altı soru, bağımlılığın davranışsal göstergelerine bakar: güne ne kadar erken sigarayla başlandığı, günlük sigara sayısı, sigaranın içilemediği ortamlarda içmeden durabilme, içmenin günün belirli saatlerinde yoğunlaşması ve bedensel olarak kötü hissedilen dönemlerde bile içmeyi sürdürme.
Ölçek sigara içme isteğini ya da bırakma motivasyonunu değil, bağımlılığın şiddetini ölçer. Bu yüzden bırakma planının yoğunluğunu ve ilaç desteği gereksinimini konuşmak için bir başlangıç noktasıdır.
Kim geliştirdi?
FTND, Karl-Olov Fagerström'ün 1978'de yayımladığı Fagerström Tolerans Anketi'nin (FTQ) gözden geçirilmiş biçimidir. Heatherton, Kozlowski, Frecker ve Fagerström, FTQ maddelerinin içicilik yoğunluğunun biyokimyasal göstergeleriyle ilişkisini 254 sigara içicisinde incelediler; ilişkisiz bulunan iki maddeyi çıkardılar ve ilk sigaranın zamanı ile günlük sigara sayısı maddelerinin puanlamasını yeniden düzenlediler.
Gözden geçirilmiş ölçek 1991 yılında British Journal of Addiction'da yayımlandı ve o tarihten bu yana sigara bırakma hizmetlerinde nikotin bağımlılığını ölçmek için en yaygın kullanılan araçlardan biri oldu.
Türkçe uyarlaması
FTND'nin Türkçe güvenilirlik çalışması Uysal ve arkadaşları tarafından sigara içen 169 kişiyle yapılmış ve 2004 yılında Tüberküloz ve Toraks dergisinde yayımlanmıştır. Bu çalışmada üçüncü maddenin Türkçede anlaşılmasında güçlük yaşandığı ve bu maddenin açıklamayla birlikte sorulması gerektiği belirtilmiştir. Türkçe biçimin psikometrik özellikleri aynı ekibin 2015'te yayımlanan çalışmasında daha geniş bir örneklemle yeniden incelenmiştir.
psisula'daki Türkçe metin kurum içi bir çeviridir; geçerlik çalışması yapılmış bir uyarlama değildir ve kesme puanları orijinal çalışmalardan alınmıştır.
Kimlere uygulanır?
FTND, sigara içen yetişkinler için geliştirilmiştir. Sigara bırakma polikliniklerinde, birinci basamakta ve sigara bırakmayı hedefleyen psikoterapi süreçlerinde kullanılır. Kaygı ya da depresyon tedavisi sırasında sigarayı bırakmak isteyen danışanlarda, bağımlılık düzeyini görmek ve gerektiğinde hekime yönlendirmek için de uygundur.
Ölçek sigaraya göre tasarlanmıştır; elektronik sigara, ısıtılmış tütün, nargile ya da dumansız tütün kullanımında puanı yorumlarken dikkatli olun. Alkol ve diğer maddeler için AUDIT ve DAST-10 kullanılmalıdır.
Kim doldurur, nasıl uygulanır?
FTND bir öz bildirim ölçeğidir: danışan formu kendisi doldurur. Sorular danışanın şu anki sigara içme alışkanlığını sorar. İlk sigaranın zamanı ve günlük sigara sayısı soruları dört seçeneklidir; diğer dört soru evet ya da hayır, ya da iki seçenekten biri olarak yanıtlanır. Doldurulması yaklaşık iki dakika sürer.
Türkçe çalışmada üçüncü maddenin yanlış anlaşılabildiği bildirildiği için, bu soruyu danışanla kısaca gözden geçirmek yararlı olabilir.
psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.
Nasıl puanlanır?
İlk sigaranın zamanı ve günlük sigara sayısı soruları 0 ile 3 arasında, diğer dört soru 0 ya da 1 olarak puanlanır. Altı sorunun puanları toplanır ve toplam puan 0 ile 10 arasında değişir. Ters puanlanan madde yoktur.
İlk sigaranın zamanı ve günlük sigara sayısı soruları, tek başına da bağımlılığın güçlü göstergeleridir; bu iki soru Ağır İçicilik İndeksi olarak ayrıca kullanılır. psisula'da toplam, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve bağımlılık düzeyiyle birlikte danışan dosyasına eklenir.
FTND puan hesaplayıcı
Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin. Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.
Toplam puan(0–10)
Sonuç tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
psisula bu hesaplamayı her formda kendiliğinden yapar, sonucu danışan dosyasına ekler ve tekrarlanan uygulamaları gelişim eğrisinde yan yana gösterir.
15 dakikalık demo planlayınPuanlar nasıl yorumlanır?
Toplam puan beş düzeye ayrılır: 0–2 çok düşük, 3–4 düşük, 5 orta, 6–7 yüksek, 8–10 çok yüksek bağımlılık. psisula, 6 ve üzerindeki sonuçları yüksek nikotin bağımlılığı olarak işaretler.
Yüksek puan, bırakma sürecinde yoksunluk belirtilerinin ve sigara içme isteğinin daha yoğun yaşanabileceğini düşündürür. Bu danışanlar davranışsal desteğin yanında nikotin replasman tedavisi ya da diğer ilaç seçenekleri için bir hekime yönlendirilmekten daha çok yarar görebilir.
FTND tek başına tanı koydurmaz. Puan, bırakma motivasyonu, önceki bırakma denemeleri, eşlik eden ruhsal belirtiler ve tıbbi durumla birlikte değerlendirilmelidir.
| Toplam puan | Düzey |
|---|---|
| 0–2 | Çok düşük |
| 3–4 | Düşük |
| 5 | Orta |
| 6–7 | Yüksek |
| 8–10 | Çok yüksek |
Dikkat edilmesi gerekenler
Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.
- FTND yüksek nikotin bağımlılığı (≥6)
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
FTND genellikle bırakma planı yapılırken bir kez uygulanır. Bırakma girişimi başarısız olduğunda ya da sigara içme miktarı belirgin değiştiğinde yeniden uygulanabilir.
Tamamen bırakan bir danışanda FTND anlamını yitirir; bu dönemde sigara içilmeyen gün sayısını ve kayma anlarını izlemek daha yararlıdır.
Güçlü yönleri ve sınırlılıkları
Güçlü yönleri
- Altı soruyla yaklaşık iki dakikada doldurulur.
- Bırakma desteğinin yoğunluğunu planlamak için pratik bir başlangıç sağlar.
- Uluslararası alanda en yaygın kullanılan nikotin bağımlılığı ölçeklerinden biridir.
- Türkçe güvenilirlik çalışmaları vardır.
Sınırlılıkları
- Tanı koydurmaz ve bırakma motivasyonunu ölçmez.
- Sigaraya göre tasarlanmıştır; diğer tütün ve nikotin ürünlerinde yorum sınırlıdır.
- Türkçe çalışmada bir maddenin anlaşılmasında güçlük bildirilmiştir.
- psisula'daki Türkçe metin kurum içi çeviridir; Türkçe normlarla doğrudan karşılaştırılmamalıdır.
Benzer ölçeklerle karşılaştırma
AUDIT alkol, DAST-10 diğer maddeler için tarama yapar; FTND ise yalnızca nikotin bağımlılığının şiddetini ölçer. Madde kullanımı öyküsü olan danışanlarda bu ölçekler birlikte kullanılabilir.
Sigara bırakma sürecinde kaygı ve depresif belirtiler artabildiği için PHQ-9 ve GAD-7 ile birlikte izlem, bırakma sürecinin ruhsal yükünü görünür kılar.
Sonucu danışanla konuşmak
Sonucu paylaşırken puanı bir irade eksikliği olarak değil, bedenin nikotine alışma düzeyi olarak sunmak danışanın suçluluğunu azaltır: 'Yanıtlarına göre bağımlılığın yüksek düzeyde; bu, bırakırken yalnızca kararlılığa değil, ek desteğe de ihtiyacın olabileceği anlamına geliyor' gibi.
Motivasyonel görüşme yaklaşımı burada da uygundur. Danışanın bırakmak için kendi gerekçelerini, önceki denemelerinde neyin işe yaradığını ve zorlandığı anları birlikte konuşun. Yüksek düzeydeki sonuçlarda ilaç desteği için bir hekime ya da sigara bırakma polikliniğine yönlendirmeyi önerin.
psisula'da FTND nasıl kullanılır?
- Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
- Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
- Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
- İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
- Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.
Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.
FTND ve diğer 74 ölçeği kendi danışanlarınızla görün. 15 dakikalık görüşmede psisula'yı sizin çalışma düzeniniz üzerinden gösterelim.
15 dakikalık demo planlayınSık sorulan sorular
Fagerström testinde kaç puan yüksek bağımlılıktır?
6 ve üzeri puan yüksek, 8 ve üzeri çok yüksek nikotin bağımlılığı olarak sınıflandırılır.
Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi kaç sorudur?
Altı sorudan oluşur ve toplam puan 0 ile 10 arasında değişir. Doldurulması yaklaşık iki dakika sürer.
FTND elektronik sigara için kullanılabilir mi?
Ölçek sigaraya göre tasarlanmıştır. Elektronik sigara ya da diğer nikotin ürünlerinde puanı yorumlarken dikkatli olunmalıdır.
FTND'nin Türkçe geçerlik çalışması var mı?
Evet, Uysal ve arkadaşlarının 2004 ve 2015 tarihli çalışmaları vardır. psisula'daki Türkçe metin ise kurum içi bir çeviridir.
Kaynakça
- Heatherton TF, Kozlowski LT, Frecker RC, Fagerström KO. The Fagerström Test for Nicotine Dependence: a revision of the Fagerström Tolerance Questionnaire. British Journal of Addiction. 1991;86(9):1119–1127.
- Uysal MA, Kadakal F, Karşıdağ Ç, Bayram NG, Uysal Ö, Yılmaz V. Fagerström test for nicotine dependence: reliability in a Turkish sample and factor analysis. Tüberküloz ve Toraks. 2004;52(2):115–121.
- Uysal MA, Öztuna D, Bahadır A ve ark. Psychometric properties of the Turkish version of the Fagerström test for nicotine dependence. Tüberküloz ve Toraks. 2015;63:250–256.
Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.