Reçetesiz ürün kullanımı kontrol listesi

Ne ölçer?

Bu kontrol listesi, son bir ayda reçetesiz ilaçların, bitkisel ürünlerin ve besin takviyelerinin amacı dışında ya da önerilenden fazla kullanılıp kullanılmadığını beş maddede sorar. Liste, ICD-10'da bağımlılık yapmayan maddelerin kötüye kullanımı (F55) başlığıyla tanımlanan alana karşılık gelir. Bu başlıkta örnek olarak reçetesiz ağrı kesiciler, müshiller, antiasitler, vitaminler, hormon ya da steroidler ve bitkisel ya da halk ilaçları sayılır; bu ürünler bağımlılık yapmasa da ısrarlı kullanıldığında bedensel zarar verebilir.

Liste bir tanı ölçeği değildir. Amacı, rutin görüşmede çoğu zaman sorulmayan bu kullanımı görünür kılmak ve klinik görüşmede ele alınması gereken durumları öne çıkarmaktır.

Kim geliştirdi?

Bu liste psisula'nın kendi hazırladığı kurum içi bir araçtır. ICD-10'da bağımlılık yapmayan maddelerin kötüye kullanımı (F55) başlığı altında tanımlanan bu alan için geçerliği gösterilmiş bir ölçek bulunmadığından, klinisyenlerin bu kullanımı sistemli biçimde sorabilmesi amacıyla geliştirilmiştir.

Yayımlanmış bir ölçek değildir; bir geliştirme ya da geçerlik çalışması yapılmamıştır.

Türkçe uyarlaması

Liste doğrudan Türkçe olarak hazırlanmış özgün bir içeriktir; başka bir dilden uyarlanmamıştır. Yayımlanmış normları ya da geçerlik çalışması yoktur.

Kimlere uygulanır?

Liste yetişkin danışanlar için hazırlanmıştır. Özellikle yeme bozukluğu belirtileri (müshil kullanımı gibi), sağlık kaygısı, bedensel belirti bozuklukları, kronik ağrı, uyku sorunları ya da performans ve görünüm kaygısı olan danışanlarda yararlı olabilir.

Alkol için AUDIT, yasa dışı maddeler ve reçeteli ilaçların tıbbi olmayan kullanımı için DAST-10, nikotin için FTND daha uygundur. Bu liste, bu ölçeklerin kapsamına girmeyen ürünler için tamamlayıcı bir araçtır.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

Liste danışanın kendisi tarafından doldurulur ve son bir ayı kapsar. Her madde birkaç seçenekli olarak yanıtlanır. Doldurulması yaklaşık iki dakika sürer.

Danışanlar bitkisel ürünleri ve takviyeleri çoğu zaman ilaç olarak görmediği için, formu göndermeden önce bu ürünlerin de kapsandığını kısaca belirtmek yanıtların eksiksiz olmasına yardımcı olur.

psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Beş maddenin puanları toplanır ve toplam puan 0 ile 15 arasında değişir. Alt ölçek yoktur.

psisula'da toplam, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve düzeyiyle birlikte danışan dosyasına eklenir. Toplamın yanında hangi ürün grubunun öne çıktığını görmek için madde yanıtlarına da bakmanız önerilir.

Reçetesiz ürün kullanımı kontrol listesi puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–3). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

Toplam puan üç düzeye ayrılır: 0–3 düşük, 4–7 yükselmiş, 8–15 yüksek. psisula, 4 ve üzerindeki sonuçları klinik görüşmeyi hak edecek düzeyde olarak işaretler.

Bu bantlar psisula'nın klinik görüşmeyi tetiklemek için belirlediği pratik eşiklerdir; bir norm çalışmasına dayanmaz. Bu nedenle puan bir şiddet ölçüsü olarak değil, konuşulması gereken bir konunun işareti olarak okunmalıdır.

Liste tanı koydurmaz. Yüksek puan; hangi ürünün, hangi amaçla, ne kadar süredir ve ne miktarda kullanıldığını, bedensel bir zarar olup olmadığını ve kullanımın altında yatan kaygıyı ele alan bir klinik görüşmeyle değerlendirilmelidir.

Toplam puandan bağımsız olarak, müshil ya da reçetesiz ağrı kesicilerin sık ve uzun süreli kullanımı elektrolit bozukluklarına, böbrek ve karaciğer sorunlarına yol açabilir. Böyle bir kullanım varsa danışanı tıbbi değerlendirme için bir hekime yönlendirin; müshil kullanımı kilo kontrolü amacıyla yapılıyorsa yeme bozukluğu açısından ayrıca değerlendirme yapın.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• Reçetesiz ürün kullanımı klinik görüşmeyi hak edecek düzeyde (≥4)

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

Liste ilk görüşmede tarama amacıyla uygulanabilir. Kullanım tedavinin konularından biri haline geldiyse, ayda bir tekrarlanarak değişim izlenebilir; son bir ayı kapsadığı için bu aralık soru penceresiyle uyumludur.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

DAST-10, yasa dışı maddeleri ve reçeteli ilaçların tıbbi olmayan kullanımını kapsar; bu liste ise bağımlılık yapmayan reçetesiz ürünlere odaklanır. Madde kullanımı öyküsü olan danışanlarda ikisi birlikte kullanılabilir.

Müshil kullanımı yeme davranışıyla ilişkiliyse SCOFF ya da EAT-26, ürün kullanımı bedensel kaygılarla ilişkiliyse PHQ-15 ve Whiteley-7 tabloyu tamamlar.

• AUDIT Alkol Kullanım Bozuklukları Tanıma Testi
• AUDIT-C Alkol Kullanım Bozuklukları Tanıma Testi – Kısa Form
• DAST-10 Madde Kullanımı Tarama Testi
• FTND Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi

Sonucu danışanla konuşmak

Danışanlar bu ürünleri çoğu zaman zararsız gördüğü için konuşmayı merak eden bir tonla açmak işe yarar: 'Yanıtlarına göre son bir ayda ağrı kesicileri oldukça sık kullanmışsın. Bunlar sana nasıl yardımcı oluyor?' gibi.

Kullanımın arkasındaki ihtiyacı (ağrı, uykusuzluk, kilo kaygısı, hastalık korkusu gibi) anlamak, terapötik hedefleri belirlemek için ürünün kendisinden daha önemlidir. Bedensel zarar riski varsa bunu sakin ve açık bir dille anlatın ve hekim değerlendirmesini birlikte planlayın.

Telif ve kullanım koşulları

Bu kontrol listesi psisula'nın kendi içeriğidir ve yalnızca psisula içinde kullanılmak üzere hazırlanmıştır. Yayımlanmış bir ölçek olmadığı için ayrı bir telif ya da lisans sahibi yoktur.

psisula'da Reçetesiz ürün kullanımı kontrol listesi nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. World Health Organization. International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems, 10th Revision (ICD-10), Version 2019. F55 Abuse of non-dependence-producing substances.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler