Ne ölçer?
LSAS, sosyal anksiyetenin şiddetini 24 gündelik durum üzerinden ölçer. Durumların bir kısmı başkalarının gözü önünde bir şey yapmayı gerektiren performans durumlarıdır; diğerleri başka insanlarla iletişim kurmayı gerektiren sosyal etkileşim durumlarıdır.
Her durum iki kez değerlendirilir: o durumda ne kadar korku ya da kaygı yaşandığı ve o durumdan ne sıklıkla kaçınıldığı. Böylece ölçek hem kaygının yoğunluğunu hem de kaçınmanın danışanın hayatını ne kadar daralttığını gösterir.
Kim geliştirdi?
LSAS, Michael R. Liebowitz tarafından geliştirildi ve 1987 yılında Modern Problems of Pharmacopsychiatry dizisinde sosyal fobi üzerine yayımlanan bir bölümde tanıtıldı. Ölçek başlangıçta klinisyenin görüşmede uyguladığı bir araç olarak tasarlandı ve sosyal anksiyete bozukluğu tedavi çalışmalarında en sık kullanılan ölçeklerden biri oldu.
Sonraki yıllarda ölçeğin öz bildirim olarak da kullanılabileceği gösterildi: Fresco ve arkadaşları 2001'de öz bildirim ve klinisyen biçimlerini karşılaştırdı, Baker ve arkadaşları 2002'de öz bildirim biçiminin psikometrik özelliklerini yayımladı. Mennin ve arkadaşları ise 2002'de klinik ortamda tarama için kesme puanlarını önerdi.
Türkçe uyarlaması
LSAS'ın Türkçe biçimi Soykan, Özgüven ve Gençöz tarafından incelenmiş ve 2003 yılında Psychological Reports'ta yayımlanmıştır. Çalışmaya yaygın sosyal fobi tanılı danışanlar, başka kaygı bozukluğu tanılı danışanlar ve herhangi bir ruhsal bozukluğu olmayan kişiler katılmıştır. Çalışmada değerlendiriciler arası güvenirlik de incelendiği için Türkçe çalışmanın klinisyen tarafından uygulanan biçime dayandığı anlaşılmaktadır.
Kimlere uygulanır?
LSAS yetişkinler için geliştirilmiştir. Psikiyatri polikliniği, psikoterapi pratiği ve araştırma ortamlarında sosyal anksiyetenin şiddetini belirlemek ve tedavi yanıtını izlemek için kullanılır.
Daha kısa bir tarama gerekiyorsa SPIN uygun bir alternatiftir. Panik ataklar ve agorafobik kaçınma öne çıkıyorsa PDSS, genel kaygı ve endişe öne çıkıyorsa GAD-7 tabloyu daha iyi yansıtabilir.
Kim doldurur, nasıl uygulanır?
psisula'da LSAS öz bildirim olarak uygulanır: danışan formu kendisi doldurur. Danışan her durum için son bir haftayı düşünerek önce korku ya da kaygı düzeyini (yok, hafif, orta, şiddetli), sonra kaçınma sıklığını (hiç, ara sıra, sık sık, genellikle) işaretler. Son bir haftada yaşamadığı durumlar için, o durumla karşılaşsaydı nasıl hissedeceğini düşünerek yanıt vermesi istenir. Doldurulması yaklaşık on iki dakika sürer.
Form uzun olduğu için seans öncesinde, sakin bir ortamda doldurulması önerilir.
psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.
Nasıl puanlanır?
Her durum için korku ve kaçınma ayrı ayrı 0 ile 3 arasında puanlanır. 24 durumun korku puanları toplanarak Korku alt ölçeği, kaçınma puanları toplanarak Kaçınma alt ölçeği elde edilir; her biri 0 ile 72 arasında değişir. Toplam puan iki alt ölçeğin toplamıdır ve 0 ile 144 arasında değişir. Ters puanlanan madde yoktur.
psisula'da toplam ve alt ölçek puanları, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve şiddet düzeyiyle birlikte danışan dosyasına eklenir.
LSAS puanlama anahtarı
Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.
| Alt ölçek | Maddeler | Hesaplama |
|---|---|---|
| Korku | 1–24 | Toplam |
| Kaçınma | 25–48 | Toplam |
LSAS puan hesaplayıcı
Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–3). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.
Toplam puan(0–144)
| Alt ölçek | Puan |
|---|
Sonuç tek başına tanı koydurmaz; klinik görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
psisula bu hesaplamayı her formda kendiliğinden yapar, sonucu danışan dosyasına ekler ve tekrarlanan uygulamaları gelişim eğrisinde yan yana gösterir.
15 dakikalık demo planlayınPuanlar nasıl yorumlanır?
Toplam puan üç düzeye ayrılır: 0–29 yok, 30–59 sosyal anksiyete, 60 ve üzeri yaygın sosyal anksiyete. psisula hem 30 hem de 60 eşiğini aşan sonuçları ayrı ayrı işaretler. Bu eşikler, Mennin ve arkadaşlarının klinisyen tarafından uygulanan LSAS ile yaptığı çalışmada sosyal anksiyete bozukluğunu ve yaygın alt tipini ayırt etmek için önerilmiştir.
Korku ve kaçınma puanları arasındaki fark da bilgi verir. Kaçınmanın korkudan belirgin yüksek olması, danışanın kaygıyla baş etmek için hayatını önemli ölçüde daralttığını düşündürür ve maruz bırakma çalışmalarının planlanmasında yol gösterir.
LSAS tek başına tanı koydurmaz. Yüksek puan; belirtilerin süresi, işlevsellik üzerindeki etkisi ve depresyon ya da madde kullanımı gibi eşlik eden durumlarla birlikte klinik görüşmede değerlendirilmelidir.
| Toplam puan | Düzey |
|---|---|
| 0–29 | Yok |
| 30–59 | Sosyal anksiyete |
| 60–144 | Yaygın |
Alt ölçekler
- Korku · 24 madde
- 24 durumda yaşanan korku ya da kaygının yoğunluğunu gösterir. 0 ile 72 arasında puanlanır. Tedavi sürecinde korku puanının düşmesi, durumlarla karşılaşıldığında yaşanan sıkıntının azaldığını yansıtır.
- Kaçınma · 24 madde
- 24 durumdan ne sıklıkla kaçınıldığını gösterir. 0 ile 72 arasında puanlanır. Kaçınma puanı, kaygının danışanın iş, okul ve sosyal hayatını ne kadar kısıtladığını yansıtır ve maruz bırakma hiyerarşisi oluşturmak için iyi bir kaynaktır.
Dikkat edilmesi gerekenler
Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.
- LSAS sosyal anksiyete eşiğinin üzerinde
- LSAS yaygın sosyal anksiyete eşiğinin üzerinde
Ne sıklıkla tekrarlanmalı?
LSAS ilk değerlendirmede temel ölçüm olarak uygulanır ve tedavi boyunca yaklaşık dört ila sekiz haftada bir tekrarlanabilir. Soru penceresi son bir hafta olsa da form uzun olduğu için her seans uygulanması pratik değildir.
Sık izlem gerekiyorsa her seans daha kısa olan SPIN kullanılabilir; LSAS ise tedavinin başında, ortasında ve sonunda ayrıntılı bir karşılaştırma için saklanabilir.
Güçlü yönleri ve sınırlılıkları
Güçlü yönleri
- Korku ve kaçınmayı ayrı ayrı ölçer; tedavi hedeflerini belirlemeye doğrudan yardımcı olur.
- Performans ve sosyal etkileşim durumlarını geniş bir yelpazede kapsar.
- Sosyal anksiyete tedavi çalışmalarında en yaygın kullanılan ölçeklerden biridir.
- Türkçe biçimi klinik örneklemlerde incelenmiştir.
Sınırlılıkları
- Tanı koydurmaz; yüksek puan klinik görüşmeyle doğrulanmalıdır.
- 48 yanıt gerektirdiği için sık tekrarlanan izlem için uzundur.
- Kesme puanları klinisyen tarafından uygulanan biçimle belirlenmiştir; öz bildirim puanları biraz farklılık gösterebilir.
- Bazı durumlar danışanın hayatında hiç yer almıyorsa yanıt varsayıma dayanır.
Benzer ölçeklerle karşılaştırma
SPIN, sosyal anksiyetenin korku, kaçınma ve bedensel belirtilerini 17 maddede ölçer ve yaklaşık beş dakikada doldurulur. Sık izlem ve hızlı tarama için SPIN, ayrıntılı bir korku ve kaçınma profili için LSAS daha uygundur.
Panik ataklar ve agorafobi öne çıkıyorsa PDSS, genel kaygı ve endişe için GAD-7 daha doğrudan bilgi verir. Sosyal anksiyeteye sıklıkla depresyon eşlik ettiği için PHQ-9 ile birlikte izlem yararlıdır.
Sonucu danışanla konuşmak
Sonucu paylaşırken danışanın en çok zorlandığı durumları birlikte gözden geçirmek, puanı somut deneyimlere bağlar: 'Yanıtlarına göre başkalarının önünde bir şey yapman gereken durumlar seni en çok zorluyor ve bunlardan çoğu zaman kaçınıyorsun' gibi.
LSAS'ın durum listesi, maruz bırakma hiyerarşisi oluşturmak için iyi bir başlangıçtır. Tekrarlanan ölçümlerde özellikle kaçınma puanındaki düşüş, danışanın hayatının genişlediğini görünür kılar ve ilerlemeyi somut olarak gösterir.
psisula'da LSAS nasıl kullanılır?
- Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
- Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
- Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
- İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
- Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.
Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.
LSAS ve diğer 74 ölçeği kendi danışanlarınızla görün. 15 dakikalık görüşmede psisula'yı sizin çalışma düzeniniz üzerinden gösterelim.
15 dakikalık demo planlayınSık sorulan sorular
LSAS'ta kesme puanı kaçtır?
30 ve üzeri sosyal anksiyete, 60 ve üzeri yaygın sosyal anksiyete için kullanılan eşiklerdir.
LSAS öz bildirim olarak kullanılabilir mi?
Evet. Ölçek başlangıçta klinisyen tarafından uygulanmak üzere geliştirilmiştir, ancak öz bildirim biçiminin de güvenilir olduğu gösterilmiştir. psisula'da danışan formu kendisi doldurur.
LSAS ile SPIN arasındaki fark nedir?
LSAS 24 durumu korku ve kaçınma açısından ayrı ayrı değerlendirir ve daha uzundur. SPIN 17 maddeyle daha kısadır ve bedensel belirtileri de sorar.
LSAS'ın Türkçe geçerlik çalışması var mı?
Evet. Türkçe biçim Soykan, Özgüven ve Gençöz tarafından klinik örneklemlerde incelenmiş ve 2003'te yayımlanmıştır.
Kaynakça
- Liebowitz MR. Social phobia. Modern Problems of Pharmacopsychiatry. 1987;22:141–173.
- Mennin DS, Fresco DM, Heimberg RG, Schneier FR, Davies SO, Liebowitz MR. Screening for social anxiety disorder in the clinical setting: using the Liebowitz Social Anxiety Scale. Journal of Anxiety Disorders. 2002;16(6):661–673.
- Fresco DM, Coles ME, Heimberg RG ve ark. The Liebowitz Social Anxiety Scale: a comparison of the psychometric properties of self-report and clinician-administered formats. Psychological Medicine. 2001;31(6):1025–1035.
- Soykan Ç, Özgüven HD, Gençöz T. Liebowitz Social Anxiety Scale: the Turkish version. Psychological Reports. 2003;93(3 Pt 2):1059–1069.
Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.