PDSS: Panik Bozukluğu Şiddet Ölçeği

Ne ölçer?

PDSS, panik bozukluğunun genel şiddetini yedi boyutta değerlendirir: panik atakların ve sınırlı belirtili atakların sıklığı, atak sırasında yaşanan sıkıntı, yeni bir atak olacağına ilişkin beklenti kaygısı, agorafobik korku ve kaçınma, bedensel duyumlardan korkma ve bu duyumları tetikleyen etkinliklerden kaçınma, iş yaşamında ve sosyal yaşamda işlev kaybı.

Ölçek yalnızca atak sayısına bakmaz; atakların danışanın hayatını ne kadar kısıtladığını da ölçer. Bu yüzden panik bozukluğu tedavisinde ilerlemeyi izlemek için en yaygın kullanılan araçlardan biridir.

Kim geliştirdi?

PDSS, M. Katherine Shear ve arkadaşları tarafından panik bozukluğunun şiddetini ölçmek için basit ve standart bir araç ihtiyacını karşılamak üzere geliştirildi. Ölçek, ABD'de yürütülen çok merkezli bir panik bozukluğu tedavi çalışmasında bağımsız değerlendiriciler tarafından uygulandı ve 1997 yılında American Journal of Psychiatry'de yayımlandı.

Özgün PDSS klinisyenin görüşmede uyguladığı bir ölçektir. Houck, Spiegel, Shear ve Rucci, 2002 yılında Depression and Anxiety'de öz bildirim biçiminin (PDSS-SR) güvenilir olduğunu ve bilişsel davranışçı tedaviyle değişimi yakaladığını gösterdi.

Türkçe uyarlaması

PDSS'nin Türkçe güvenirlik ve geçerlik çalışması Monkul, Tural, Onur, Fidaner, Alkın ve Shear tarafından yapılmış ve 2004 yılında Depression and Anxiety'de yayımlanmıştır. Çalışmaya agorafobili ya da agorafobisiz panik bozukluğu tanılı danışanlar, majör depresyon ve panik dışı kaygı bozukluğu tanılı danışanlar ve sağlıklı gönüllüler katılmıştır. Çalışmada değerlendiriciler arası güvenirlik de incelendiği için Türkçe çalışmanın klinisyen tarafından uygulanan biçime dayandığı anlaşılmaktadır. Türkçe çalışmada önerilen kesme noktası, psisula'nın kullandığı 8 puanlık eşikten biraz daha düşüktür.

Kimlere uygulanır?

PDSS yetişkinler için geliştirilmiştir. Panik bozukluğu tanısı konmuş ya da panik bozukluğundan şüphelenilen danışanlarda şiddeti belirlemek ve tedavi yanıtını izlemek için kullanılır. Panik atakları olan ve bunlar nedeniyle hayatını kısıtlamaya başlamış danışanlarda özellikle yararlıdır.

Kaygı belirli sosyal durumlara bağlıysa LSAS ya da SPIN, genel endişe öne çıkıyorsa GAD-7, bedensel duyumlardan çok hastalık kaygısı baskınsa Whiteley-7 daha uygun olabilir.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

psisula'da PDSS öz bildirim olarak uygulanır: danışan formu kendisi doldurur. Sorular son bir haftayı kapsar. Formun başında panik atak ve sınırlı belirtili atak kavramları kısaca tanımlanır; danışan her boyut için yok ile en şiddetli düzey arasında beş seçenekten birini işaretler. Doldurulması yaklaşık dört dakika sürer.

Panik atak ile genel kaygıyı ayırt etmekte zorlanan danışanlarda ilk uygulamayı seansta birlikte gözden geçirmek yanıtların doğruluğunu artırır.

psisula'da danışana SMS ile gelen bağlantıyla telefonundan doldurulur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her madde 0 ile 4 arasında puanlanır ve yedi maddenin puanları toplanır. Toplam puan 0 ile 28 arasında değişir. Ters puanlanan madde yoktur.

psisula'da toplam, danışan formu gönderdiği anda hesaplanır ve şiddet düzeyiyle birlikte danışan dosyasına eklenir.

PDSS puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–4). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

Toplam puan dört düzeye ayrılır: 0–7 yok, 8–10 hafif, 11–15 orta, 16 ve üzeri ağır. psisula, 8 ve üzerindeki sonuçları panik bozukluğu eşiğinin üzerinde olarak işaretler ve bu sonuçlar ileri değerlendirme düşündürür.

Literatürde farklı kesme noktaları da kullanılmaktadır; bazı çalışmalarda, Türkçe çalışma da dahil, daha düşük eşikler önerilmiştir. Eşiğin hemen altındaki puanları, özellikle beklenti kaygısı ya da kaçınma maddeleri yüksekse, dikkatle değerlendirin.

PDSS tek başına tanı koydurmaz. Panik benzeri belirtiler kalp ritim bozuklukları, tiroit hastalıkları ya da madde kullanımı gibi tıbbi nedenlerden de kaynaklanabilir. İlk kez ortaya çıkan ve tıbbi değerlendirmesi yapılmamış belirtilerde danışanı bir hekime yönlendirin; puan klinik görüşmeyle birlikte değerlendirilmelidir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• PDSS panik bozukluğu eşiğinin üzerinde

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

PDSS ilk görüşmede temel ölçüm olarak uygulanır ve tedavi boyunca, son bir haftayı kapsadığı için haftada bir ya da iki haftada bir tekrarlanabilir. Bilişsel davranışçı tedavide her seans uygulanması, maruz bırakma çalışmalarının etkisini izlemeyi kolaylaştırır.

Atak sıklığı azalırken beklenti kaygısı ya da kaçınma puanlarının sürmesi, tedavinin bu alanlara daha fazla odaklanması gerektiğini gösterebilir.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

GAD-7 genel kaygı ve endişeyi, PDSS ise panik bozukluğuna özgü atak, beklenti kaygısı ve kaçınma örüntüsünü ölçer. Panik atakları olan bir danışanda iki ölçek birlikte kullanılabilir.

Sosyal durumlara bağlı kaygı için LSAS ya da SPIN, hastalık kaygısı için Whiteley-7, bedensel belirti yükü için PHQ-15 daha doğrudan bilgi verir. Panik bozukluğuna sıklıkla depresyon eşlik ettiği için PHQ-9 ile birlikte izlem yararlıdır.

• GAD-7 Yaygın Anksiyete Bozukluğu-7 Ölçeği
• BAI Beck Anksiyete Envanteri
• LSAS Liebowitz Sosyal Anksiyete Ölçeği
• SPIN Sosyal Fobi Envanteri
• DASS-21 Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği
• RCADS Çocuklar için Anksiyete ve Depresyon Ölçeği – Yenilenmiş

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu paylaşırken puanı boyutlarına ayırarak konuşmak işe yarar: 'Bu hafta atak sayın azalmış, ama yeni bir atak olacak diye endişelenmen ve bazı yerlerden kaçınman hâlâ yüksek görünüyor' gibi. Bu, panik döngüsünü anlatmak ve kaçınmanın kaygıyı nasıl sürdürdüğünü göstermek için iyi bir giriştir.

Haftalık ölçümlerde gelişim eğrisini birlikte incelemek, maruz bırakma çalışmalarının etkisini somut olarak gösterir ve danışanın zor egzersizlere devam etme motivasyonunu destekler.

psisula'da PDSS nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Shear MK, Brown TA, Barlow DH ve ark. Multicenter collaborative panic disorder severity scale. American Journal of Psychiatry. 1997;154(11):1571–1575.
2. Houck PR, Spiegel DA, Shear MK, Rucci P. Reliability of the self-report version of the panic disorder severity scale. Depression and Anxiety. 2002;15(4):183–185.
3. Monkul ES, Tural Ü, Onur E, Fidaner H, Alkın T, Shear MK. Panic Disorder Severity Scale: reliability and validity of the Turkish version. Depression and Anxiety. 2004;20(1):8–16.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler