PTQ: Ebeveyn Tik Anketi

Ne ölçer?

PTQ (Ebeveyn Tik Anketi), çocuktaki tikleri ebeveyn gözlemiyle değerlendiren bir ankettir. psisula'daki form 14 maddeden oluşur: dokuz madde motor tikleri, beş madde vokal tikleri kapsar. Ebeveyn her tikin son bir haftada görülüp görülmediğini ve ne sıklıkta olduğunu işaretler.

Bu yapı iki tür bilgi verir: çocukta kaç farklı motor ve vokal tik bulunduğu ve bu tiklerin ne kadar sık görüldüğü. Motor ve vokal tiklerin birlikte bulunması, Tourette bozukluğunu yalnızca motor ya da yalnızca vokal tiklerin görüldüğü durumlardan ayırmada önemli bir bilgidir.

Kim geliştirdi?

PTQ, Susanna Chang, Michael B. Himle, Benjamin T. P. Tucker, Douglas W. Woods ve John Piacentini tarafından geliştirildi ve 2009'da Child & Family Behavior Therapy dergisinde, kronik tik bozukluğu olan çocuklarda tik şiddetini değerlendiren kısa bir ebeveyn bildirim aracı olarak yayımlandı. Orijinal PTQ, 14 motor ve 14 vokal tik için tikin varlığını, sıklığını ve yoğunluğunu ayrı ayrı sorar.

Ricketts ve arkadaşları 2018'de, tikler için kapsamlı davranışsal müdahale (CBIT) çalışmasına katılan 9–17 yaş arası 126 çocuğun verisiyle ölçeğin psikometrik özelliklerini yeniden incelemiş ve tedaviye yanıtı tanımlamak için ölçütler önermiştir.

Türkçe uyarlaması

psisula'daki Türkçe metin kurum içi bir çeviridir; geçerlik çalışması yapılmış bir uyarlama değildir ve kesme puanları orijinal çalışmalardan alınmıştır. psisula'daki form ayrıca orijinal PTQ'nun kısaltılmış bir biçimidir: daha az tik türünü kapsar ve yalnızca sıklığı sorar. Bu nedenle puanlar orijinal PTQ toplam puanıyla doğrudan karşılaştırılamaz.

Kimlere uygulanır?

PTQ, tik yakınması olan çocuk ve ergenler için uygundur. Kronik tik bozukluğu ya da Tourette bozukluğu düşünülen çocuklarda ilk değerlendirmede tiklerin dökümünü çıkarmak ve tedavi sürecinde değişimi izlemek için kullanılır.

Tikler gün içinde ve haftalar arasında dalgalandığı için ebeveyn gözlemi seans içi gözlemi tamamlar. Eşlik eden dikkat eksikliği ya da obsesif-kompulsif belirtiler sık görüldüğünden bu alanların ayrıca değerlendirilmesi gerekir; ÇADÖ-E'nin OKB alt ölçeği ya da SDQ'nun hiperaktivite alt ölçeği bu konuda ek bilgi verebilir.

Kim doldurur, nasıl uygulanır?

PTQ'yu ebeveyn doldurur ve son bir haftayı düşünerek her tik türü için çocukta görülüp görülmediğini, görüldüyse ne sıklıkta olduğunu işaretler. Sıklık, görülmediği durumdan sık görüldüğü duruma uzanan basamaklarla değerlendirilir.

Doldurulması yaklaşık 5 dakika sürer. Ebeveynin haftayı gözden geçirmesi ve gerekirse çocuğun öğretmeninden bilgi alması değerlendirmeyi güçlendirir.

psisula'da ebeveyn forma SMS ile gelen bağlantıyla telefondan erişir ve doldurur; isterseniz yanıtları seans sırasında siz de girebilirsiniz.

Nasıl puanlanır?

Her tik maddesi 0 (görülmedi) ile 3 arasında sıklık puanı alır. Dört ayrı puan hesaplanır: işaretlenen motor tik sayısı (0–9), işaretlenen vokal tik sayısı (0–5), motor tik sıklığı toplamı ve vokal tik sıklığı toplamı. Tüm maddelerin sıklık puanlarının toplamı 0 ile 42 arasında değişir.

Tik sayısı tiklerin çeşitliliğini, sıklık toplamı ise genel yükünü gösterir. Ters puanlanan madde yoktur.

psisula'da bu puanlar form gönderildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına eklenir.

PTQ puanlama anahtarı

Her alt ölçeğin hangi maddelerden hesaplandığı. Madde numaraları formdaki sırayı izler.

PTQ puan hesaplayıcı

Doldurulmuş formdaki yanıtları madde numarasıyla girin (0–3). Puanlar, psisula'nın kullandığı kurallarla tüm maddeler girildiği anda hesaplanır. Hesaplama tarayıcınızda yapılır; yanıtlar hiçbir yere gönderilmez ve sayfadan ayrıldığınızda silinir.

Puanlar nasıl yorumlanır?

PTQ'da tek bir kesme puanı yoktur; sonuç, tik türlerinin dökümü ve sıklık puanlarıyla okunur. psisula iki durumu sonuç ekranında işaretler: birden fazla motor tikin bildirilmesi ve herhangi bir vokal tikin bildirilmesi.

Birden fazla motor tik ile en az bir vokal tikin birlikte bildirilmesi, Tourette bozukluğu açısından değerlendirmeyi gündeme getirir. Ancak tanı ölçütleri tiklerin başlangıç yaşını ve bir yıldan uzun süredir var olmasını da içerir; bu bilgiler ölçekten değil, klinik öyküden elde edilir.

PTQ tek başına tanı koymaz. Tiklere benzeyen başka hareket bozukluklarının ayırıcı tanısı için çocuk nörolojisi ya da çocuk psikiyatrisi değerlendirmesi gerekebilir.

Alt ölçekler

Motor tik sayısı · 9 madde

Son bir haftada görülen farklı motor tik türlerinin sayısıdır (0–9). Birden fazla motor tik psisula tarafından işaretlenir.

Vokal tik sayısı · 5 madde

Son bir haftada görülen farklı vokal tik türlerinin sayısıdır (0–5). Herhangi bir vokal tik psisula tarafından işaretlenir.

Motor tik sıklığı · 9 madde

Motor tik maddelerinin sıklık puanlarının toplamıdır. Motor tiklerin genel yükünü ve izlemde değişimini gösterir.

Vokal tik sıklığı · 5 madde

Vokal tik maddelerinin sıklık puanlarının toplamıdır. Vokal tiklerin genel yükünü ve izlemde değişimini gösterir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Aşağıdaki durumlarda psisula'nın sonuç ekranında kural tabanlı bir uyarı işareti görünür. İşaret bir tanı ya da risk puanı değildir; sonucu sizin değerlendirmeniz için öne çıkarır.

• PTQ birden fazla motor tik bildirildi
• PTQ vokal tik bildirildi

Ne sıklıkla tekrarlanmalı?

PTQ son bir haftayı sorduğu için sık tekrarlanmaya uygundur. Davranışsal müdahale sürecinde birkaç haftada bir, örneğin iki ila dört haftalık aralıklarla uygulamak, tiklerdeki değişimi görünür kılar.

Tiklerin doğal olarak dalgalandığını, stres, yorgunluk ve okul dönemine göre geçici olarak artıp azalabildiğini unutmayın; tek bir ölçümden çok birkaç ölçümün eğilimine bakmak daha doğrudur. Orijinal PTQ için önerilen tedaviye yanıt ölçütleri psisula'daki kısa forma doğrudan uygulanamaz.

Güçlü yönleri ve sınırlılıkları

Benzer ölçeklerle karşılaştırma

psisula kütüphanesinde PTQ'ya doğrudan benzeyen başka bir tik ölçeği yoktur. Tiklere sık eşlik eden durumları değerlendirmek için ÇADÖ-Y ve ÇADÖ-E'nin OKB alt ölçeği obsesif-kompulsif belirtilere, SDQ'nun hiperaktivite alt ölçeği dikkat ve hareketlilik sorunlarına dair tamamlayıcı bilgi verir.

Klinik araştırmalarda tik şiddeti genellikle klinisyen tarafından yapılan yapılandırılmış görüşmelerle de değerlendirilir; PTQ bu görüşmelerin yerine geçmez, onları ebeveyn gözlemiyle tamamlar.

• RCADS Çocuklar için Anksiyete ve Depresyon Ölçeği – Yenilenmiş
• SDQ Güçler ve Güçlükler Anketi
• RCADS-P Çocuklar için Anksiyete ve Depresyon Ölçeği – Ebeveyn Formu
• SCARED Çocukluk Çağı Anksiyete Tarama Ölçeği
• DCDQ'07 Gelişimsel Koordinasyon Bozukluğu Anketi
• CLDQ Colorado Öğrenme Güçlükleri Anketi

Sonucu danışanla konuşmak

Sonucu ebeveynlerle konuşurken tiklerin istemsiz olduğunu ve çocuğa “yapma” demenin genellikle tikleri azaltmadığını, aksine gerginliği artırabileceğini anlatmak işe yarar. Tik dökümünü birlikte incelemek, hangi tiklerin çocuğu en çok rahatsız ettiğini ve tedavide hangilerinden başlanacağını belirlemeye yardım eder.

Çocukla konuşurken tiklerini utanılacak bir şey olarak değil, birlikte tanıyıp yönetmeyi öğrenebileceğiniz bir şey olarak çerçevelemek, davranışsal müdahaleye katılımını artırır. Okulda zorbalık ya da dışlanma varsa bunu ayrıca sormak gerekir.

psisula'da PTQ nasıl kullanılır?

• Danışanınıza portaldan tek tıkla gönderirsiniz; danışan SMS ile gelen bağlantıyı telefonunda açar, uygulama indirmez. İsterseniz seans sırasında yanıtları kendiniz girersiniz.
• Puan, yanıtlar girildiği anda hesaplanır ve danışan dosyasına normal bir ölçek kaydı olarak düşer.
• Tekrarlanan uygulamalar danışanın gelişim eğrisinde yan yana durur; skoru kötüleşen danışanlar gidişat panosunda öne çıkar.
• İsterseniz yapay zekâ sonucu okunabilir bir yoruma çevirir; yorum tanı koymaz ve siz onaylamadan dosyaya girmez.
• Süpervizyon ve sevk için PDF ilerleme raporu alırsınız.

Ölçümün klinik karara nasıl dönüştüğünü ölçüme dayalı terapi yazımızda, danışan takibinin bütününü danışan takip programı sayfasında anlattık.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Chang S, Himle MB, Tucker BTP, Woods DW, Piacentini J. Initial psychometric properties of a brief parent-report instrument for assessing tic severity in children with chronic tic disorders. Child & Family Behavior Therapy. 2009;31(3):181–191.
2. Ricketts EJ, McGuire JF, Chang S, Bose D, Rasch MM, Woods DW, Specht MW, Walkup JT, Scahill L, Wilhelm S, Peterson AL, Piacentini J. Benchmarking treatment response in Tourette's disorder: a psychometric evaluation and signal detection analysis of the Parent Tic Questionnaire. Behavior Therapy. 2018;49(1):46–56.

Bu sayfa ruh sağlığı profesyonelleri içindir. Hiçbir ölçek sonucu tek başına tanı koydurmaz; puan, klinik görüşme ve değerlendirmeyle birlikte yorumlanmalıdır. Kesme puanları psisula'nın kullandığı aralıklardır; Türkçe uyarlama çalışmalarındaki değerlerden farklılık gösterebilir.

← Tüm ölçekler